ଵୀରସେନସୁତସ୍ତଦ୍ଵନ୍ନୈଷଧଶ୍ଚ ନରାଧିପଃ। ଏତେ ଵିଵସ୍ଵତୋ ଵଂଶେ ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ
ବୀରସେନଙ୍କର ପୁଅ ନୈଷଧ, ଯିଏ ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ରାଜା ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବିବସ୍ବତ୍ ବଂଶର ଦାନଶୀଳ ନରପତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍। ରଵେଶ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବିଶେଷକରି ରବି, ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା, ଏବଂ ସୋମ ବିଷୟରେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ହଂତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍। ସ୍ଵର୍ଗେ ପିତୃଗଣାଃ ସପ୍ତ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତଯଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ତାହାରୁ ତିନୋଟି ନିରାକାର।
ମୂର୍ତିମଂତୋଥ ଚତ୍ଵାରଃ ସର୍ଵେଷାମମିତୌଜସାଂ। ଅମୂର୍ତ୍ତଯଃ ପିତୃଗଣା ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ପିତୃଗଣ ଦେହଧାରୀ, ସମସ୍ତେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ନିରାକାର ପିତୃମାନେ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ।
ଯଜନ୍ତି ଯାନ୍ଦେଵଗଣା ଵୈରାଜା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଯେ ଵୈ ତେ ଯୋଗଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଲୋକାନ୍ସନାତନାନ୍
ଯେ ଦେବମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈରାଜ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେମାନେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ।
ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଦିନାଂତେ ତୁ ଜାଯଂତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସ୍ମୃତିଂ ଭୂଯୋ ଯୋଗଂ ସାଂଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଚକ୍ର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୁନିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆଉଥରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାଂତି ଯୋଗେନ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍। ଯୋଗିନାମେଵ ଦେଯାନି ତସ୍ମାଚ୍ଛାଦ୍ଧାନି ଦାତୃଭିଃ
ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନି ଫେରିବା ଅତି କଠିନ । ଏହିଠୁ, ଦାତାମାନେ ବିଶ୍ୱାସରେ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ପତ୍ନୀ ହିମଵତୋ ମତା। ମୈନାକସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ କ୍ରୌଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଭଵତ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହିମବତଙ୍କର ମନସ୍ପୁତି କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ମୈନାକ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ, ଏବଂ କ୍ରଉଚ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପଃ ସ୍ମୃତୋ ଯେନ ଚତୁର୍ଥୋ ଧୃତସଂଯୁତଃ। ମେନା ତୁ ସୁଷଵେ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯା ଯୋଗଵତୀସ୍ତତଃ
ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ଦୃଢ଼ କ୍ରଉଚଙ୍କ ନାମରେ କ୍ରଉଚଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ମେନା ସୁଷଙ୍କୁ ତିନୋଟି ଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ଦେଲେ ।
ଉମୈକପର୍ଣା ପର୍ଣା ଚ ତୀଵ୍ରଵ୍ରତପରାଯଣାଃ। ରୁଦ୍ରସ୍ଯୈକା ଭୃଗୋଶ୍ଚୈକା ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ଯ ଚାପରା
ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ପର୍ଣ୍ଣା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତୀବ୍ର ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଜଣେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲେ ।
ଦତ୍ତା ହିମଵତା ବାଲାଃ ସର୍ଵଲୋକତପୋଧିକାଃ। ପିତୄଣାଂ ଲୋକସଂଗୀତଂ କଥଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ହିମବତ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଧିକ, ଦାନ କରିଥିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ପିତୃଲୋକର କଥା କହିବି, ଶୁଣ ।
ଲୋକାଃ ସୋମପଥା ନାମ ଯତ୍ର ମାରୀଚନଂଦନାଃ। ଵର୍ତ୍ତଂତେ ଯେନ ପିତରୋ ଯାନ୍ଦେଵା ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯଲମ୍
ସୋମପଥ ନାମକ ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାରୀଚିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ପିତୃମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଆଦର କରନ୍ତି ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଯଜ୍ଵାନୋ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ। ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମ ତେଷାଂ ତୁ କନ୍ଯାଭୂଦ୍ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେଠି ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବସ୍ଥିତ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଚ୍ଛୋଦା ।
ଅଚ୍ଛୋଦଂ ଚ ସରସ୍ତତ୍ର ପିତୃଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ପୁରା। ଅଚ୍ଛୋଦାଥ ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ସେଠି ପିତୃମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ସରୋବର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହିଠାରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ଦେବତ୍ବ ତପସ୍ୟା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ ।
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପିତରସ୍ତୁଷ୍ଟା ଦାସ୍ଯନ୍ତଃ କିଲ ତେ ଵରମ୍। ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏକ ଵର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରଧାନା ବଲିନଃ କୁସୁମାଯୁଧସନ୍ନିଭାଃ। ତନ୍ମଧ୍ଯେମାଵସୁଂ ନାମ ପିତରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସାଂଗନା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, କୁସୁମ ଧନୁର୍ଧର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଚ୍ଛୋଦା ଅମାବସୁ ନାମକ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଵଵ୍ରେ ଵରାର୍ଥିନୀ ସଂଗଂ କୁସୁମାଯୁଧପୀଡିତା। ଯୋଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ତୁ ସା ତେନ ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ ଭାମିନୀ
ବର ଚାହିଁ, କାମଦେବର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ସଙ୍ଗ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଏହି ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ, ସେ ତାଙ୍କର ଯୋଗ ହରାଇଲେ ।
ଧରାନ୍ନ ସ୍ପୃଶତେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଯାତାଥ ଭୁଵସ୍ତଲେ। ତଥୈଵାମାଵସୁର୍ଯୋଯମିଚ୍ଛାଂ ଚକ୍ରେ ନ ତାଂ ପ୍ରତି
ପୂର୍ବରୁ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଉନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ । ଏହିପରି ଅମାବସୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନୁହେଁ ।
ଧୈର୍ଯେଣ ତସ୍ଯ ସା ଲୋକେ ଅମାଵାସ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା। ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭା ଯସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯକାରିକା
ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକରେ 'ଅମାବାସ୍ୟା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଦାନକୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଅଚ୍ଛୋଦାଧୋମୁଖୀ ଦୀନା ଲଜ୍ଜିତା ତପସଃ କ୍ଷଯାତ୍। ସା ପିତୄନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ପୁନରାତ୍ମସମୃଦ୍ଧଯେ
ତପସ୍ୟା ହ୍ରାସ ହେବାରୁ ଅଚ୍ଛୋଦା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ । ସେ ନିଜ ପୁନଃ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପିତୃମାନେକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ।
ଵିଲଜ୍ଜମାନା ପିତୃଭିରିଦମୁକ୍ତା ତପସ୍ଵିନୀ। ଭଵିଷ୍ଯମଥ ଚାଲୋକ୍ଯ ଦେଵକାର୍ଯଂ ଚ ତେ ତଦା
ଲଜ୍ଜା ଭରିତ ତାପସିନୀକୁ ପିତୃମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ ।
ଇଦମୂଚୁର୍ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରସାଦ ଶୁଭଯାଗିରା। ଦିଵି ଦିଵ୍ଯଶରୀରେଣ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ବୁଧୈଃ
ସେମାନେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ତୁମକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଛୁ । ଦେବଲୋକରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହା କରନ୍ତି—'
ତେନୈଵ ତତ୍କର୍ମଫଲଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ସଦ୍ଯଃ ଫଲଂତି କର୍ମାଣି ଦେଵତ୍ଵେ ପ୍ରେତ୍ଯମାନୁଷେ
'ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ଶୋଭାମୟୀ । ଦେବତ୍ବରେ କିମ୍ବା ମଣିଷ ହେବା ପରେ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସତ୍ଵରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସୁକୃତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରେତ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍। ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଭଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵାପରେ ମତ୍ସ୍ଯଯୋନିଜା
ସେହିପରି, ତୁମେ ଭଲ କାମ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବ। ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ତୁମେ ମାଛର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେବୁ।
ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍ପିତୄଣାଂ ତୁ କଷ୍ଟଂ କୁଲମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵସୋଃ କନ୍ଯା ତ୍ଵମଵଶ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା, ତୁମର କୁଳରେ କଷ୍ଟ ଆସିବ। ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜା ବସୁଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବୁ।
କନ୍ଯାତ୍ଵେ ଦେଵଲୋକାଂସ୍ତାନ୍ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନ୍। ପରାଶରସ୍ଯ ଵୀର୍ଯେଣ ପୁତ୍ରମେକମଵାପ୍ସ୍ଯସି
କନ୍ୟା ଅବସ୍ଥାରେ, ତୁମେ ପୁଣି ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ପରାଶରଙ୍କ ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବ।
ଦ୍ଵୀପେ ତୁ ବଦରୀପ୍ରାଯେ ବାଦରାଯଣମପ୍ଯୁତ। ସ ଵେଦମେକଂ ବହୁଧା ଵିଭଜିଷ୍ଯତି ତେ ସୁତଃ
ବଦରୀ ଦ୍ୱୀପରେ, ତୁମର ପୁଅ ବାଦରାୟଣ, ଏକ ଭେଦକୁ ଅନେକ ଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିବ।
ପୌରଵସ୍ଯାତ୍ମଜୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ସମୁଦ୍ରାଂଶସ୍ଯ ଶଂତନୋଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତନଯସ୍ତଥା ଚିତ୍ରାଂଗଦୋ ନୃପଃ
ପୌରବ ବଂଶର ଦୁଇ ଝିଅ, ସମୁଦ୍ରାଂଶର ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ—ସେମାନେ ହେଲେ ରାଜା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ।
ଇମାଵୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତନଯୌ କ୍ଷେତ୍ରଜୌ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ୍ଯଷ୍ଟକାଭୂଯଃ ପିତୃଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସେ ଧୀର ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ କ୍ଷେତ୍ରଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ମାସରେ ପିତୃଲୋକରେ ପୁଣି ଅଷ୍ଟକା ହେବୁ।