ତସ୍ଯ କଲ୍ମାଷପାଦସ୍ତୁ ସର୍ଵକର୍ମା ତତଃ ସ୍ମୃତଃ। ତସ୍ଯାନରଣ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋଭୂନ୍ନିଘ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଭଵତ୍
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ କଳ୍ମାଷପାଦ, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବକର୍ମା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କର ପୁଅ ଅନରଣ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ନିଘ୍ନ।
ନିଘ୍ନପୁତ୍ରାଵୁଭୌ ଜାତାଵନମିତ୍ର ରଘୂତ୍ତମୌ। ଅନମିତ୍ରୋ ଵନମଗାଦରିନାଶକୃତେ ନୃପ
ନିଘ୍ନଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅନମିତ୍ର, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ରଘୋରଭୂଦ୍ଦିଲୀପସ୍ତୁ ଦିଲୀପାଚ୍ଚାପ୍ଯଜସ୍ତଥା। ଦୀର୍ଘବାହୁରଜାଜ୍ଜାତଃ ପ୍ରଜାପାଲସ୍ତତୋଭଵତ୍
ରଘୁଙ୍କଠାରୁ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ଦିଲୀପଙ୍କଠାରୁ ଅଜ ହେଲେ। ଅଜଙ୍କଠାରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାପାଳ ହେଲେ।
ତତୋ ଦଶରଥୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯଂ। ନାରାଯଣାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରଜୋଭଵତ୍
ତାପରେ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।
ରାଵଣାଂତକରସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ରଘୂଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନଃ। ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚକ୍ରେ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମଃ
ସେ ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ରଘୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକି ରଚନା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କୁଶୋ ନାମ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ଦ୍ଧନଃ। ଅତିଥିସ୍ତୁ କୁଶାଜ୍ଜାତୋ ନିଷଧସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ କୁଶ ନାମକ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। କୁଶଙ୍କଠାରୁ ଅତିଥି ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ନିଷଧ।
ନଲସ୍ତୁ ନିଷଧାଜ୍ଜାତୋ ନଭାସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ। ନଭସଃ ପୁଂଡରୀକୋଭୂତ୍କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ତତଃ ପରମ୍
ନିଷଧଙ୍କଠାରୁ ନଳ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ନଭାଗ ହେଲେ। ନଭାଗଙ୍କଠାରୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷେମଧନ୍ବା।
ତସ୍ଯପୁତ୍ରୋଭଵଦ୍ଵୀରୋ ଦେଵାନୀକଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅହୀନଗୁସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ ସହସ୍ରାଶ୍ଵସ୍ତତଃ ପରଃ
କ୍ଷେମଧନ୍ବାଙ୍କର ପୁଅ ଶୂର ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବାନୀକ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅହୀନଗୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତଶ୍ଚଂଦ୍ରାଵଲୋକସ୍ତୁ ତାରାପୀଡସ୍ତତୋଭଵତ୍। ତସ୍ଯାତ୍ମଜଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଭଵତ୍
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ତାରାପୀଡ଼। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
ଶ୍ରୁତାଯୁରଭଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାରତେ ଯୋ ନିପାତିତଃ। ନଲୌ ଦ୍ଵାଵେଵ ଵିଖ୍ଯାତୌ ଵଂଶେ ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତାୟୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵୀରସେନସୁତସ୍ତଦ୍ଵନ୍ନୈଷଧଶ୍ଚ ନରାଧିପଃ। ଏତେ ଵିଵସ୍ଵତୋ ଵଂଶେ ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ
ବୀରସେନଙ୍କର ପୁଅ ନୈଷଧ, ଯିଏ ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ରାଜା ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବିବସ୍ବତ୍ ବଂଶର ଦାନଶୀଳ ନରପତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍। ରଵେଶ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବିଶେଷକରି ରବି, ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା, ଏବଂ ସୋମ ବିଷୟରେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ହଂତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପିତୄଣାଂ ଵଂଶମୁତ୍ତମମ୍। ସ୍ଵର୍ଗେ ପିତୃଗଣାଃ ସପ୍ତ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତଯଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ତାହାରୁ ତିନୋଟି ନିରାକାର।
ମୂର୍ତିମଂତୋଥ ଚତ୍ଵାରଃ ସର୍ଵେଷାମମିତୌଜସାଂ। ଅମୂର୍ତ୍ତଯଃ ପିତୃଗଣା ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ପିତୃଗଣ ଦେହଧାରୀ, ସମସ୍ତେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ନିରାକାର ପିତୃମାନେ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ।
ଯଜନ୍ତି ଯାନ୍ଦେଵଗଣା ଵୈରାଜା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଯେ ଵୈ ତେ ଯୋଗଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଲୋକାନ୍ସନାତନାନ୍
ଯେ ଦେବମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈରାଜ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେମାନେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ।
ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଦିନାଂତେ ତୁ ଜାଯଂତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସ୍ମୃତିଂ ଭୂଯୋ ଯୋଗଂ ସାଂଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଚକ୍ର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୁନିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆଉଥରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାଂତି ଯୋଗେନ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍। ଯୋଗିନାମେଵ ଦେଯାନି ତସ୍ମାଚ୍ଛାଦ୍ଧାନି ଦାତୃଭିଃ
ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନି ଫେରିବା ଅତି କଠିନ । ଏହିଠୁ, ଦାତାମାନେ ବିଶ୍ୱାସରେ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ପତ୍ନୀ ହିମଵତୋ ମତା। ମୈନାକସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ କ୍ରୌଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋଭଵତ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହିମବତଙ୍କର ମନସ୍ପୁତି କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ମୈନାକ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ, ଏବଂ କ୍ରଉଚ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପଃ ସ୍ମୃତୋ ଯେନ ଚତୁର୍ଥୋ ଧୃତସଂଯୁତଃ। ମେନା ତୁ ସୁଷଵେ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯା ଯୋଗଵତୀସ୍ତତଃ
ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ଦୃଢ଼ କ୍ରଉଚଙ୍କ ନାମରେ କ୍ରଉଚଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ମେନା ସୁଷଙ୍କୁ ତିନୋଟି ଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ଦେଲେ ।
ଉମୈକପର୍ଣା ପର୍ଣା ଚ ତୀଵ୍ରଵ୍ରତପରାଯଣାଃ। ରୁଦ୍ରସ୍ଯୈକା ଭୃଗୋଶ୍ଚୈକା ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ଯ ଚାପରା
ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ପର୍ଣ୍ଣା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତୀବ୍ର ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଜଣେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲେ ।
ଦତ୍ତା ହିମଵତା ବାଲାଃ ସର୍ଵଲୋକତପୋଧିକାଃ। ପିତୄଣାଂ ଲୋକସଂଗୀତଂ କଥଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ହିମବତ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଧିକ, ଦାନ କରିଥିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ପିତୃଲୋକର କଥା କହିବି, ଶୁଣ ।
ଲୋକାଃ ସୋମପଥା ନାମ ଯତ୍ର ମାରୀଚନଂଦନାଃ। ଵର୍ତ୍ତଂତେ ଯେନ ପିତରୋ ଯାନ୍ଦେଵା ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯଲମ୍
ସୋମପଥ ନାମକ ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାରୀଚିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ପିତୃମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଆଦର କରନ୍ତି ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଯଜ୍ଵାନୋ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ। ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମ ତେଷାଂ ତୁ କନ୍ଯାଭୂଦ୍ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେଠି ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବସ୍ଥିତ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଚ୍ଛୋଦା ।
ଅଚ୍ଛୋଦଂ ଚ ସରସ୍ତତ୍ର ପିତୃଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ପୁରା। ଅଚ୍ଛୋଦାଥ ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ସେଠି ପିତୃମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ସରୋବର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହିଠାରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ଦେବତ୍ବ ତପସ୍ୟା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ ।
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପିତରସ୍ତୁଷ୍ଟା ଦାସ୍ଯନ୍ତଃ କିଲ ତେ ଵରମ୍। ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏକ ଵର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରଧାନା ବଲିନଃ କୁସୁମାଯୁଧସନ୍ନିଭାଃ। ତନ୍ମଧ୍ଯେମାଵସୁଂ ନାମ ପିତରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସାଂଗନା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, କୁସୁମ ଧନୁର୍ଧର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଚ୍ଛୋଦା ଅମାବସୁ ନାମକ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଵଵ୍ରେ ଵରାର୍ଥିନୀ ସଂଗଂ କୁସୁମାଯୁଧପୀଡିତା। ଯୋଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ତୁ ସା ତେନ ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ ଭାମିନୀ
ବର ଚାହିଁ, କାମଦେବର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ସଙ୍ଗ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଏହି ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ, ସେ ତାଙ୍କର ଯୋଗ ହରାଇଲେ ।
ଧରାନ୍ନ ସ୍ପୃଶତେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଯାତାଥ ଭୁଵସ୍ତଲେ। ତଥୈଵାମାଵସୁର୍ଯୋଯମିଚ୍ଛାଂ ଚକ୍ରେ ନ ତାଂ ପ୍ରତି
ପୂର୍ବରୁ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଉନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ । ଏହିପରି ଅମାବସୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନୁହେଁ ।
ଧୈର୍ଯେଣ ତସ୍ଯ ସା ଲୋକେ ଅମାଵାସ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା। ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭା ଯସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯକାରିକା
ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକରେ 'ଅମାବାସ୍ୟା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଦାନକୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ।