ତତୋଯୋଧ୍ଯାଂ ସମାଗତ୍ଯ ସମତିଷ୍ଠଦ୍ଯଥା ପୁରା। ଅଥୈକଦା ରଥାରୂଢ ଇଲୋ ନିଜ ସୁତୋ ମନୋଃ
ତାପରେ ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ପୂର୍ବବତ୍ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ। ଏକଦିନ, ମନୁଙ୍କର ସ୍ୱଂତନ୍ତ୍ର ପୁଅ ଇଳା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ନିର୍ଜଗାମାର୍ଥସିଧ୍ଯର୍ଥମିନପ୍ରାଯାଂ ମହୀମିମାଂ। ଭ୍ରମନ୍ଦ୍ଵୀପାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷ୍ମାଭୃତଃ ସଂପ୍ରସାଧଯନ୍
ସେ ନିଜ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଘୁଞ୍ଚି, ଭୂପତିମାନେକୁ ବଶ କରିଲେ।
ଜଗାମୋପଵନଂ ଶଂଭୋରଥାକୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କଲ୍ପଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାମ୍ନା ଶରଵଣଂ ମହତ୍
ସେ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନକୁ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ଶରବଣକୁ ଗଲେ।
ରମତେ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ସୋମଃ ସୋମାର୍ଦ୍ଧଶେଖରଃ। ଉମଯା ସମଯସ୍ତତ୍ର ପୁରା ଶରଵଣେ କୃତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମୁକୁଟଧାରୀ, ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏଠି ଉମାଙ୍କ ସହ ଏକ ସମ୍ମତି ହୋଇଥିଲା।
ପୁଂନାମସଂଜ୍ଞଂ ଯତ୍କିଂଚିଦାଗମିଷ୍ଯତି ନୋ ଵନଂ। ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଷ୍ଯତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦଶଯୋଜନମଂଡଲେ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ନାମ ଧାରଣ କରି କେହି ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶ ଯୋଜନ ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ନାରୀରୂପ ଧାରଣ କରିବେ।
ଅଜ୍ଞାତସମଯୋ ରାଜା ଇଲଃ ଶରଵଣଂ ଗତଃ। ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ଜଗାମ ସହସା ବଡଵାଶ୍ଵୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ସମ୍ମତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ରଖି, ରାଜା ଇଳା ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ହଠାତ୍ ଏକ ମହିଳାରୂପ ନେଇଲେ, ମାନେ ମାରି ଭଳି ହେଇଗଲେ।
ପୁରୁଷତ୍ଵେ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀକାଯେ ଵିସ୍ମୃତଂ ତତଃ। ଇଲେତି ସାଭଵନ୍ନାରୀ ପୀନୋନ୍ନତଘନସ୍ତନୀ
ପୁରୁଷ ଦେହରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାରୀ ଦେହରେ ଗଲାପରେ ଭୁଲିଗଲେ; ଏଭଳି ସେ ଇଳା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯାହାର ଅତି ଉନ୍ନତ ଏବଂ ଘନ ଅନ୍ତସ୍ଥନ ଥିଲା।
ଉନ୍ନତଶ୍ରୋଣିଜଘନା ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା। ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନା ତନ୍ଵୀ ଵିଲାସିନ୍ଯସିତେକ୍ଷଣା
ଉନ୍ନତ ଶ୍ରୋଣି ଓ ଜଘନ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ବଡ଼ ଆଖି, ସୁସ୍ଲିମ୍ବ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଖେଳମିଶ୍ରିତ ଚଳନ, କଳା ଆଖି।
ପୀନୋନ୍ନତାଯତଭୁଜା ନୀଲକୁଂଚିତମୂର୍ଦ୍ଧଜା। ତନୁଲୋମା ସୁଵଦନା ମୃଦୁଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ
ପିନ୍ଧା ଓ ଉନ୍ନତ ଲମ୍ବା ବାହୁ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଲୋମ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର ଭାଷା।
ଶ୍ଯାମାଗୌରେଣ ଵର୍ଣେନ ତନୁତାମ୍ରନଖାଂକୁରା। କାର୍ମୁକଭ୍ରୂଯୁଗୋପେତା ହଂସାଵରଣଗାମିନୀ
ଶ୍ୟାମ ଓ ଗୌର ଦୁଇପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନଖ, ଧନୁଷ ଭଳି ଭୃକୁଟି, ହଂସୀର ଚାଲି।
ଭ୍ରମମାଣା ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଚିଂତଯାମାସ ଭାମିନୀ। କୋ ମେ ପିତା ଵା ଭ୍ରାତା ଵା କୋ ମେ ତ୍ରାତା ଭଵେଦିହ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳା ଭାବିଲେ: 'ମୋର ବାପା କିଏ? ଭାଇ କିଏ? ଏଠି କିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ?'
କସ୍ଯ ଭର୍ତ୍ତୁରହଂ ଦତ୍ତା କିଯଦ୍ଵର୍ଷାସ୍ମି ଭୂତଲେ। ଚିଂତଯଂତୀ ଚ ଦଦୃଶେ ସୋମପୁତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗନା
'ମୁଁ କାହାର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି? ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେତେ ବର୍ଷ ରହିଛି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସୋମଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଇଲାରୂପ ସମାକ୍ଷିପ୍ତ ମନସା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ବୁଧସ୍ତଦାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନମକରୋତ୍କାମପୀଡିତଃ
ଇଳାଙ୍କ ରୂପରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ମହିଳା, ବୁଧ ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟାକାରଵାନ୍ମୁଂଡୀ ସ କମଂଡଲୁପୁସ୍ତକଃ। ଵେଣୁଦଂଡକୃତାଵେଶଃ ପଵିତ୍ରକ ଖନିତ୍ରକଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବାଁଶ ଦଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ତାଗ, ଏବଂ କୁଦା ସହିତ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜରୂପଃ ଶିଖୀ ବ୍ରହ୍ମ ନିଗଦନ୍କର୍ଣକୁଂଡଲୀ। ଵଟୁଭିଶ୍ଚାର୍ଥିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶୋଦକୈଃ
ଏକ ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁଡ଼ା, ଗଳାରେ ଜନେଉ ଓ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଚାରିପାଖରେ ଛୋଟ ଛାତ୍ରମାନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା, ସେମାନେ ହାତରେ ଦରି, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ପାଣି ଧରିଥିଲେ—
କାଲେନ୍ଵିଷ୍ଯାଂ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନାଜୁହାଵ ସ ତାମିଲାମ୍। ବହିର୍ଵନସ୍ଯାଂତରିତଃ କିଲ ପାଦପମଂଡପେ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗଛମାନଙ୍କ ତଳେ ଥିବା ଏକ ମଣ୍ଡପରେ ଇଳାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିଥିଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମକସ୍ମାଚ୍ଚ ସୋପାଲଂଭମିଵାଭଵତ୍। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କ୍ଵ ଗତା ମଂଦିରାନ୍ମମ
ହଠାତ୍ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ହଳକା ଭର୍ତ୍ସନା ସହିତ ସେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅଗ୍ନିସେବା ଛାଡ଼ି, ମୋ ଘରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?'
ଇଯଂ ଵିହାରଵେଲା ତେ ଅତିକ୍ରାମତି ସାଂପ୍ରତମ୍। ଏହ୍ଯେହି ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି ସଂଭ୍ରାଂତା କେନ ହେତୁନା
'ତୁମର ବିହାରର ସମୟ ଏବେ ଶେଷ ହେଉଛି, ଓ ଚଉଡ଼ିଆ କଟି ଥିବା ମହିଳା, ଆସ, ଆସ! କାହିଁକି ଏତେ ଘବରାଉଛ? କ'ଣ କାରଣ?'
ଇଯଂ ସାଯଂତନୀ ଵେଲା ଵିହାରସ୍ଯେହ ଵର୍ତ୍ତତେ। କୃତ୍ଵୋପଲେପନଂ ପୁଷ୍ପୈରଲଂକୁରୁ ଗୃହଂ ମମ୧୦୦ 1.8.
'ଏଠାରେ ବିହାରର ସାଝ ବେଳା ଆସିଛି; ଶରୀରକୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ମୋ ଘରକୁ ଫୁଲରେ ସଜା।'
ସାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିସ୍ମୃତାହଂ ଚ ସର୍ଵମେଵ ତପୋଧନ। ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଭର୍ତ୍ତାରଂ କୁଲଂ ଚ ଵଦ ମେନଘ
ସେ କହିଲେ: 'ତପସ୍ଵୀ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯାଇଛି—ମୋତେ, ଆପଣଙ୍କୁ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଓ ମୋ ଘରକୁ। ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ନିର୍ମଳଜନ।'
ବୁଧଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ତନ୍ଵୀମିଲା ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଅହଂ ଚ କାମୁକୋ ନାମ ବହୁଵିଦ୍ଯୋ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ବୁଧ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଇଳା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ମୁଁ ବୁଧ, ଅନେକ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପ୍ରେମିକ ଭାବେ ପରିଚିତ।'
ତେଜସ୍ଵିନଃ କୁଲେ ଜାତଃ ପିତା ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧିପଃ। ଇତି ସା ତସ୍ଯଵଚନାତ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବୁଧମଂଦିରମ୍
'ମୁଁ ଏକ ପବିତ୍ର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।' ଏଭଳି ବୁଧଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରତ୍ନସ୍ତଂଭସମାକୀର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯମାଯାଵିନିର୍ମିତମ୍। ଇଲା କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ତଦ୍ଭଵନେ ସ୍ଥିତା
ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଖମ୍ବରେ ଭରିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେଠି, ଇଳା ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ।
ଅହୋ ଵୃତ୍ତମହୋରୂପମହୋ ଧନମହୋକୁଲମ୍। ମମ ଚାସ୍ଯ ଚ ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵା ଅହୋ ଲାଵଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
'ଆହା, କେତେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର! ଆହା, କେତେ ଧନ ଓ ବଡ଼ କୁଳ! ମୋ ପାଇଁ ଓ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ—ଆହା, କେତେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ!'
ରେମେ ଚ ସା ତେନ ସମମତିକାଲମିଲା ଵନେ। ସର୍ଵଭୋଗମଯେ ଗେହେ ଯଥେଂଦ୍ରଭଵନେ ତଥା
ସେଠି, ଇଳା ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଙ୍ଗଠି ଅରଣ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ଭରିଥିବା ଘରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅଥାନ୍ଵିଷ୍ଯଂତୋ ରାଜାନଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତସ୍ଯ ମାନଵାଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପ୍ରମୁଖା ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ଶରଵଣାଂତିକମ୍
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ମନୁଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶରବଣ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ଵଡଵାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍। ରତ୍ନପର୍ଯଂତକିରଣଦୀପ୍ଯମାନାମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ—ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଘୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଛି, ରତ୍ନର ଆଭାରେ ଚମକୁଛି।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାନାତ୍ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ। ଅଯଂ ଚଂଦ୍ରପ୍ରଭୋ ନାମ ଵାଜୀ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ପରିଚୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ: 'ଏହିଏ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା।'
ଅଗମଦ୍ଵଡଵାରୂପମୁତ୍ତମଂ କେନ ହେତୁନା। ତତସ୍ତୁ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସ୍ଵପୁରୋହିତମ୍
'ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଘୋଡ଼ି ହେଲା?' ତାପରେ ସେମାନେ ନିଜ ପୁରୋହିତ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିମେତଦିତ୍ଯଭୂଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵଦ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵର। ଵସିଷ୍ଠୋପ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଧ୍ଯାନଚକ୍ଷୁଷା
'ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କ'ଣ?' ସେମାନେ ଯୋଗଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଵଶିଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।