ଦସ୍ରୌ ଶ୍ରୁତିତ୍ଵାତ୍ସଂଜାତୌ ନାସତ୍ଯୌ ନାସିକାଗ୍ରତଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିରାଚ୍ଚ ତଂ ଦେଵଂ ସଂତୋଷମଗମତ୍ପରଂ
ନାକରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ଦଶ୍ରା ଓ ନାସତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି କଥା ଜାଣି ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଵିମାନେନାଗମତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ସାଵର୍ଣ୍ଯୋପି ମନୁର୍ମେରାଵଦ୍ଯାପି ତପତେ ତପଃ
ପରେ ସେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବିମାନରେ ବସି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ଏଯାଁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ଶନିସ୍ତପୋବଲାଚ୍ଚାପି ଗ୍ରହାଣାଂ ସମତାଂ ଗତଃ। ଯମୁନା ତପତୀ ଚୈଵ ପୁନର୍ନଦ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଶନି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ହେଲେ; ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁଣି ନଦୀ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଠିର୍ଘୋରାତ୍ମିକା ତଦ୍ଵତ୍କାଲତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାପି ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ
ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ବିଷ୍ଠି ସମୟ ରୂପେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଦଶଜଣ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଇଲସ୍ତୁ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯା ସମକଲ୍ପି ଯଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଃ କୁଶନାଭଶ୍ଚ ଅରିଷ୍ଟୋ ଧୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ଇଲା, ଯିଏ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ; ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଧୃଷ୍ଟ।
ନରିଷ୍ଯଂତଃ କରୂଷଶ୍ଚ ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚାଥ ନାଭାଗଃ ସର୍ଵେ ତେ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ
ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର ଓ ନାଭାଗ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଥିଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମନୁଃ ପୂର୍ଵମିଲଂ ପୁତ୍ରଂ ସ ଧାର୍ମିକମ୍। ଜଗାମ ତପସେ ଭୂଯଃ ପୁଷ୍କରଂ ସ ତପୋଵନଂ
ମନୁ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଇଳାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ପୁନିଥରେ ପୁଷ୍କର ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାଜଗାମ ସିଧ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଵରପ୍ରଦଃ। ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମାନଵେଯ ଯଥେପ୍ସିତଂ
ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ଦୟାଳୁ ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମାନବବଂଶୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ତାହା ଚୟନ କର; ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।'
ଉଵାଚ ସ ତଦା ଦେଵଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ପଦ୍ମଜଂ ଵିଭୁଂ। ଵଂଶେ ମେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ
ସେ ସମୟରେ ସେ ଦେବତା, ପଦ୍ମନୟନ, ପଦ୍ମଯୋନି, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ।'
ଭଵେଯୁରୀଶ୍ଵରାଃ ସ୍ଵାମିନ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ କଂଜଜ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
'ତୁମ ଦୟାରେ ସେମାନେ ସର୍ବେଶ୍ୱର ହେଉନ୍ତୁ, କମଳଜ,' ବୋଲି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ 'ତଥା' କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋଯୋଧ୍ଯାଂ ସମାଗତ୍ଯ ସମତିଷ୍ଠଦ୍ଯଥା ପୁରା। ଅଥୈକଦା ରଥାରୂଢ ଇଲୋ ନିଜ ସୁତୋ ମନୋଃ
ତାପରେ ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ପୂର୍ବବତ୍ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ। ଏକଦିନ, ମନୁଙ୍କର ସ୍ୱଂତନ୍ତ୍ର ପୁଅ ଇଳା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ନିର୍ଜଗାମାର୍ଥସିଧ୍ଯର୍ଥମିନପ୍ରାଯାଂ ମହୀମିମାଂ। ଭ୍ରମନ୍ଦ୍ଵୀପାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷ୍ମାଭୃତଃ ସଂପ୍ରସାଧଯନ୍
ସେ ନିଜ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଘୁଞ୍ଚି, ଭୂପତିମାନେକୁ ବଶ କରିଲେ।
ଜଗାମୋପଵନଂ ଶଂଭୋରଥାକୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କଲ୍ପଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାମ୍ନା ଶରଵଣଂ ମହତ୍
ସେ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନକୁ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ଶରବଣକୁ ଗଲେ।
ରମତେ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ସୋମଃ ସୋମାର୍ଦ୍ଧଶେଖରଃ। ଉମଯା ସମଯସ୍ତତ୍ର ପୁରା ଶରଵଣେ କୃତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମୁକୁଟଧାରୀ, ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏଠି ଉମାଙ୍କ ସହ ଏକ ସମ୍ମତି ହୋଇଥିଲା।
ପୁଂନାମସଂଜ୍ଞଂ ଯତ୍କିଂଚିଦାଗମିଷ୍ଯତି ନୋ ଵନଂ। ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଷ୍ଯତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦଶଯୋଜନମଂଡଲେ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ନାମ ଧାରଣ କରି କେହି ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶ ଯୋଜନ ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ନାରୀରୂପ ଧାରଣ କରିବେ।
ଅଜ୍ଞାତସମଯୋ ରାଜା ଇଲଃ ଶରଵଣଂ ଗତଃ। ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ଜଗାମ ସହସା ବଡଵାଶ୍ଵୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ସମ୍ମତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ରଖି, ରାଜା ଇଳା ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ହଠାତ୍ ଏକ ମହିଳାରୂପ ନେଇଲେ, ମାନେ ମାରି ଭଳି ହେଇଗଲେ।
ପୁରୁଷତ୍ଵେ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀକାଯେ ଵିସ୍ମୃତଂ ତତଃ। ଇଲେତି ସାଭଵନ୍ନାରୀ ପୀନୋନ୍ନତଘନସ୍ତନୀ
ପୁରୁଷ ଦେହରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାରୀ ଦେହରେ ଗଲାପରେ ଭୁଲିଗଲେ; ଏଭଳି ସେ ଇଳା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯାହାର ଅତି ଉନ୍ନତ ଏବଂ ଘନ ଅନ୍ତସ୍ଥନ ଥିଲା।
ଉନ୍ନତଶ୍ରୋଣିଜଘନା ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା। ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନା ତନ୍ଵୀ ଵିଲାସିନ୍ଯସିତେକ୍ଷଣା
ଉନ୍ନତ ଶ୍ରୋଣି ଓ ଜଘନ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ବଡ଼ ଆଖି, ସୁସ୍ଲିମ୍ବ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଖେଳମିଶ୍ରିତ ଚଳନ, କଳା ଆଖି।
ପୀନୋନ୍ନତାଯତଭୁଜା ନୀଲକୁଂଚିତମୂର୍ଦ୍ଧଜା। ତନୁଲୋମା ସୁଵଦନା ମୃଦୁଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ
ପିନ୍ଧା ଓ ଉନ୍ନତ ଲମ୍ବା ବାହୁ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଲୋମ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର ଭାଷା।
ଶ୍ଯାମାଗୌରେଣ ଵର୍ଣେନ ତନୁତାମ୍ରନଖାଂକୁରା। କାର୍ମୁକଭ୍ରୂଯୁଗୋପେତା ହଂସାଵରଣଗାମିନୀ
ଶ୍ୟାମ ଓ ଗୌର ଦୁଇପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନଖ, ଧନୁଷ ଭଳି ଭୃକୁଟି, ହଂସୀର ଚାଲି।
ଭ୍ରମମାଣା ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଚିଂତଯାମାସ ଭାମିନୀ। କୋ ମେ ପିତା ଵା ଭ୍ରାତା ଵା କୋ ମେ ତ୍ରାତା ଭଵେଦିହ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳା ଭାବିଲେ: 'ମୋର ବାପା କିଏ? ଭାଇ କିଏ? ଏଠି କିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ?'
କସ୍ଯ ଭର୍ତ୍ତୁରହଂ ଦତ୍ତା କିଯଦ୍ଵର୍ଷାସ୍ମି ଭୂତଲେ। ଚିଂତଯଂତୀ ଚ ଦଦୃଶେ ସୋମପୁତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗନା
'ମୁଁ କାହାର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି? ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେତେ ବର୍ଷ ରହିଛି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସୋମଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଇଲାରୂପ ସମାକ୍ଷିପ୍ତ ମନସା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ବୁଧସ୍ତଦାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନମକରୋତ୍କାମପୀଡିତଃ
ଇଳାଙ୍କ ରୂପରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ମହିଳା, ବୁଧ ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟାକାରଵାନ୍ମୁଂଡୀ ସ କମଂଡଲୁପୁସ୍ତକଃ। ଵେଣୁଦଂଡକୃତାଵେଶଃ ପଵିତ୍ରକ ଖନିତ୍ରକଃ
ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବାଁଶ ଦଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ତାଗ, ଏବଂ କୁଦା ସହିତ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜରୂପଃ ଶିଖୀ ବ୍ରହ୍ମ ନିଗଦନ୍କର୍ଣକୁଂଡଲୀ। ଵଟୁଭିଶ୍ଚାର୍ଥିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶୋଦକୈଃ
ଏକ ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁଡ଼ା, ଗଳାରେ ଜନେଉ ଓ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଚାରିପାଖରେ ଛୋଟ ଛାତ୍ରମାନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା, ସେମାନେ ହାତରେ ଦରି, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ପାଣି ଧରିଥିଲେ—
କାଲେନ୍ଵିଷ୍ଯାଂ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନାଜୁହାଵ ସ ତାମିଲାମ୍। ବହିର୍ଵନସ୍ଯାଂତରିତଃ କିଲ ପାଦପମଂଡପେ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗଛମାନଙ୍କ ତଳେ ଥିବା ଏକ ମଣ୍ଡପରେ ଇଳାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିଥିଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମକସ୍ମାଚ୍ଚ ସୋପାଲଂଭମିଵାଭଵତ୍। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କ୍ଵ ଗତା ମଂଦିରାନ୍ମମ
ହଠାତ୍ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ହଳକା ଭର୍ତ୍ସନା ସହିତ ସେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅଗ୍ନିସେବା ଛାଡ଼ି, ମୋ ଘରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?'
ଇଯଂ ଵିହାରଵେଲା ତେ ଅତିକ୍ରାମତି ସାଂପ୍ରତମ୍। ଏହ୍ଯେହି ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି ସଂଭ୍ରାଂତା କେନ ହେତୁନା
'ତୁମର ବିହାରର ସମୟ ଏବେ ଶେଷ ହେଉଛି, ଓ ଚଉଡ଼ିଆ କଟି ଥିବା ମହିଳା, ଆସ, ଆସ! କାହିଁକି ଏତେ ଘବରାଉଛ? କ'ଣ କାରଣ?'
ଇଯଂ ସାଯଂତନୀ ଵେଲା ଵିହାରସ୍ଯେହ ଵର୍ତ୍ତତେ। କୃତ୍ଵୋପଲେପନଂ ପୁଷ୍ପୈରଲଂକୁରୁ ଗୃହଂ ମମ୧୦୦ 1.8.
'ଏଠାରେ ବିହାରର ସାଝ ବେଳା ଆସିଛି; ଶରୀରକୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ମୋ ଘରକୁ ଫୁଲରେ ସଜା।'
ସାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିସ୍ମୃତାହଂ ଚ ସର୍ଵମେଵ ତପୋଧନ। ଆତ୍ମାନଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଭର୍ତ୍ତାରଂ କୁଲଂ ଚ ଵଦ ମେନଘ
ସେ କହିଲେ: 'ତପସ୍ଵୀ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯାଇଛି—ମୋତେ, ଆପଣଙ୍କୁ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଓ ମୋ ଘରକୁ। ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ନିର୍ମଳଜନ।'