ଅପତ୍ଯାନି ମଦୀଯାନି ମାତୃସ୍ନେହେନ ପାଲଯ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସା ଦେଵମଗାତ୍କାମାଯ ସୁଵ୍ରତା
ମୋ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଜଣେ ମାଆ ପରି ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କର। ଏହିପରି କହି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳା ଇଚ୍ଛାକୁ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କାମଯାମାସ ଦେଵୋପି ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚାଦରାତ୍। ଜନଯାମାସ ସାଵର୍ଣିଂ ମନୁଂ ମନୁସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ 'ଏହି ସଂଜ୍ଞା' ବୋଲି ଭାବି ସେଠି ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ତାପରେ ସେ ମନୁଙ୍କ ଆକୃତିର ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସଵର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ସାଵର୍ଣେର୍ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ। ତତଃ ସୁତାଂ ଚ ତପତୀଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀଂ ଚୈଵ କ୍ରମେଣ ତୁ
ବର୍ଣ୍ଣର ସମାନତା ଥିବାରୁ, ସେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯିଏ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ। ଏହା ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେ ତପତୀ ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଛାଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଭାସ୍କରଃ। ଛାଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ତ୍ଵଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ଚକ୍ରେ ମନୌ ତଦା
ଛାୟାରେ ଭାସ୍କର ଏକ ପୁଅ ସଂଜ୍ଞେୟ ନାମରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏବେ ଛାୟା ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।
ନ ଚକ୍ଷମେ ମନୁଃ ପୂର୍ଵସ୍ତଦ୍ଯମଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ। ସଂତର୍ଜଯାମାସ ତଦା ପାଦମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ
ପୂର୍ବ ମନୁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇ ଛାୟାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ।
ଶଶାପ ଚ ଯମଂ ଛାଯା ଭଵତୁ କ୍ରିମିସଂଯୁତଃ। ପାଦୋଯମେକୋ ଭଵିତା ପୂଯଶୋଣିତଵିସ୍ରଵଃ
ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମର ଏହି ପାଦ କୀଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଏବଂ ଏହି ପାଦରୁ ପୁସ ଓ ରକ୍ତ ବହୁ।'
ନିଵେଦଯାମାସ ପିତୁର୍ଯମଃ ଶାପେନ ଧର୍ଷିତଃ। ନିଃକାରଣମହଂ ଶପ୍ତୋ ମାତ୍ରା ଦେଵ ସକୋପଯା
ଯମ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୋ ମାଆ କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।'
ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା କିଂଚିଦୁଦ୍ଯତଶ୍ଚରଣଃ ସକୃତ୍। ମନୁନା ଵାର୍ଯମାଣାପି ମମ ଶାପମଦାଦ୍ଵିଭୋ
'ମୋର ଶିଶୁଭାବରେ ମୁଁ କେବଳ ଏକଥର ହଳୁକ ଭାବେ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି। ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ, ପ୍ରଭୁ।'
ପ୍ରାଯୋ ନ ମାତା ସାସ୍ମାକମସମା ସ୍ନେହତୋ ଯତଃ। ଦେଵୋପ୍ଯାହ ଯମଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରୋମି ମହାମତେ୫୦ 1.8.
'ସେ ଆମର ସତ୍ୟ ସ୍ନେହମୟ ମାଆ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ସମାନ ନାହିଁ।' ଦେବତା ପୁନି ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ?'
ସୌଖ୍ଯାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦଥଵା କର୍ମସଂତତିଃ। ଅନିଵାର୍ଯା ଭଵସ୍ଯାପି କା କଥାନ୍ଯେଷୁ ଜଂତୁଷୁ
'ସୁଖ ପାଇବାକୁ କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ? କିମ୍ବା, ଏହା କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା। ତୁମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ଏହା ଅଟଳ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?'
କୃକଵାକୁସ୍ତଵ ପଦେ ସ କ୍ରିମିଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଖଂଜଂ ଚ ରୁଚିରଂ ଚୈଵ ପାଦମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତୁମର ପାଦରେ ଏକ କାଉଁ କୀଟକୁ ଖାଇଦେବ। ଏହି ପାଦ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକୃତ ହେଇଯିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସମାଶ୍ଵସ୍ତସ୍ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଚକାର ହ। ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ଫଲଫେନାନିଲାଶନଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିରାଗରେ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ଫଳ, ଫେନ ଓ ପବନ ଖାଇ ରହିଲେ।
ପିତାମହଂ ସମାରାଧ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁନଃ। ତପଃପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦେଵେଶଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ପଦ୍ମସଂଭଵଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମଭୂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଵଵ୍ରେ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵଂ ପିତୃଲୋକଂ ତଥାକ୍ଷଯଂ। ଧର୍ମାଧର୍ମାତ୍ମକସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଲୋକପାଳ ହେବା, ଅକ୍ଷୟ ପିତୃଲୋକ ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଏହି ସଂସାରକୁ ବିଚାର କରିବା ଅଧିକାର ଚାହିଲେ।
ଏଵଂ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵମଗମତ୍ପଦ୍ମସଂଭଵାତ୍। ପିତୄଣାମାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ ଚାନଘ
ଏଭଳି, ପଦ୍ମଭୂଙ୍କୁ ପୂଜି ସେ ଲୋକପାଳ ହେଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଯାଃ କର୍ମଚେଷ୍ଟିତଂ। ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମଗମଦାଚଚକ୍ଷେ ସରୋଷଵାନ୍
ତାପରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚଳାଚଳ ଜାଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କଥା କହିଲେ।
ତମୁଵାଚ ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସାଂତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ତଵାସହଂତୀ ଭଗଵଂସ୍ତେଜସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତମୋନୁଦ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମର ତୀବ୍ର ତେଜ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି ତେଜ ସେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।'
ବଡଵାରୂପମାସ୍ଥାଯ ମତ୍ସକାଶମିହାଗତା। ନିଵାରିତା ମଯା ସା ଚ ତ୍ଵଦ୍ଭଯେନ ଦିଵସ୍ପତେ
'ଘୋଡ଼ି ଆକୃତି ଧରି ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି, ହେ ଦିନପତି।'
ଯସ୍ମାଦଵିଜ୍ଞାତମନା ମତ୍ସକାଶମିହାଗତା। ତସ୍ମାନ୍ମଦୀଯଂ ଭଵନଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତଵାର୍ହତି
ତୁମେ ଅଜଣା ମନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଗାମାଶୁ ମରୁଦେଶମନିଂଦିତା। ବଡଵାରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭୂତଲେ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ଅପରିସ୍କୃତ ମନେ ତୁରନ୍ତ ମାରୁଭୂମିକୁ ଚାଲିଗଲା, ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୂମି ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରହଭାଗହମ୍। ଅପନେଷ୍ଯାମି ତେ ତେଜଃ କୃତ୍ଵା ଯଂତ୍ରେ ଦିଵାକରମ୍
ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ମୋ ଉପରେ କୃପା କର; ମୁଁ ତୁମ ତେଜକୁ ଅପସାରଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ରଖିଦେବି।
ରୂପଂ ତଵ କରିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନଂଦକରଂ ପ୍ରଭୋ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ରଵିଣା ଭ୍ରମେ କୃତ୍ଵା ଦିଵାକରଂ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ରୂପକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଭଳି କରିଦେବି; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ପୃଥକ୍ଚକାର ତେଜଶ୍ଚ ଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରକଲ୍ପଯତ୍। ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚାପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ଚାପରଂ
ସେ ତାଙ୍କର ତେଜକୁ ଅଲଗା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂହର୍ତୃ ସହସ୍ରକିରଣାତ୍ମକଂ। ରୂପଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପଦ୍ଭ୍ଯାମୃତେ ମହତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ହଜାର ରେଖାରେ ଗଠିତ, କିନ୍ତୁ ପାଦ ଛାଡ଼ି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।
ନ ଶଶାକ ଚ ତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପାଦରୂପଂ ରଵେଃ ପୁନଃ। ଅଦ୍ଯାପି ଚ ତତଃ ପାଦୌ ନ କଶ୍ଚିତ୍କାରଯେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ପୁଣି କେହି ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦର ରୂପକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।
ଯଃ କରୋତି ସ ପାପିଷ୍ଠୋ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନିଂଦିତାଂ। କୁଷ୍ଠରୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଲୋକେସ୍ମିନ୍ଦୁଃଖସଂଜ୍ଞିତଂ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏହି କାମ କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ହୁଏ, ନିନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ଲୋକମାନେ ତାକୁ ଦୁଃଖିତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ନ ଧର୍ମକାମାର୍ଥୀ ଚିତ୍ରେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ। ନ କ୍ଵଚିତ୍କାରଯେତ୍ପାଦୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ଧର୍ମ, କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଚାହୁଁଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠି ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ, ଦେବଦେବଙ୍କର ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଗତ୍ଵା ଭୂର୍ଲୋକମମରାଧିପଃ। କାମଯାମାସ କାମାର୍ତୋ ମୁଖ ଏଵ ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନେଙ୍କ ରାଜା, ପୃଥିବୀ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଆସକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଚାହିଲେ।
ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମହତା ତେଜସା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ। ସଂଜ୍ଞା ଚ ମନସା କ୍ଷୋଭମଗମଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଡ଼ ତେଜ ନେଇ, ସଂଜ୍ଞା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ନାସାପୁଟାଭ୍ଯାମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ପରୋଯମିତି ଶଂକଯା। ତସ୍ଯାଥ ରେତସୋ ଜାତାଵଶ୍ଵିନାଵିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ନାକରୁ ଯାହା ବାହାରିଲା ତାହା ପର ଭାବି, ଏହି ଭାବନାରୁ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟରୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।