ଅକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମଗମାସ୍ତଥା । ଉପଵାସଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ଅଭିଷେକଂ ଚ ଵାସଵ
ତାଙ୍କର ଲୋକ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅଭିଷେକ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।
କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵୀରସ୍ଥାନାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ପାଵନଂ ଚରତେ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାରୋ ବର୍ଷ କଲେ, ସେ ବୀରସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶୁଭ ଉପଦେଶ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଚିତ ଏହି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମହେଶ୍ୱର ମୋତେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵେଶ୍ଵର ଵିଶେଷତଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକଃ କର୍ମବଂଧନତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ କର୍ମ ବନ୍ଧନରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସର୍ଵପାପୌଘଶମନଂ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶନମ୍ । ଶୃଣୁ କୃଷ୍ଣାଵତାରଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ମହାଵ୍ରତମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ମହାବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର।
କାମଦଂ ସସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ନିସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ମୋକ୍ଷଦମ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ
ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିରାସକ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମର୍ଚିତସ୍ତେନ କଲିକାଲେ ଚ କେଶଵଃ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କୀର୍ତନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଃ କରୋତି ମହାମୁନେ
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ମହାମୁନି।
ନ ପୁରଶ୍ଚରଣେ ଚୀର୍ଣେ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନାମମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୀଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବକ କ୍ରିୟା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାଗମୈର୍ନ ପୁରାଣାଦ୍ଯୈର୍ନ ମଖୈସ୍ତୀର୍ଥକୋଟିଭିଃ । ବହୁଭିର୍ଵ୍ରତସଂଘୈଶ୍ଚ ପୂଜିତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ନ ଆଗମ ନ ପୁରାଣ ନ ଯଜ୍ଞ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ନ ଅନେକ ବ୍ରତ ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥାନ୍ତି—
ମୋକ୍ଷୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନ କୃତା ଯଦି । ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ଦେଵଦେଵେନ ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ତିଥିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବୈଷ୍ଣବୀ ତିଥିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦୁର୍ଵିଦଂ ସାଂଖ୍ଯଂ କଲିକାଲେ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଗ୍ରହଶ୍ଚେଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ମନସୋ ନହି
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବୋଲି ଅନୁଭବନ୍ତି, ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ମନର ଦୃଢତା ନାହିଁ।
ଵିଷଯୈର୍ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତାନାଂ ଧ୍ଯାନଧାରଣଵର୍ଜିନାମ୍ । କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣା ନାହିଁ, କାମଭୋଗରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମହ୍ଯଂ ଚୈଵ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସାଗରେ । କ୍ଷୀରୋଦେ ପ୍ରଣତାନାଂ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଚକ୍ରିଣା
ପୂର୍ବକାଳରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ ଶରଣାଗତମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଯେ କରିଷ୍ଯଂତି ଵିଷଯୈରପି ସଂଯୁତାଃ । ତେଷାମପି ମଯା ଦତ୍ତୋ ମୋକ୍ଷଃ ସାଂଖ୍ଯଵିଵର୍ଜିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ । ବହୁଭିର୍ମୁନିସଂଘୈଶ୍ଚ କୃତେଯଂ ଚ ମହାମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ କାମଭୋଗରେ ଲିନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଛି, ହେ ମହାମୁନି।
କାର୍ତ୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଜାଯତେ ଯଦି । ସୋମେନ ସୋମଜେନାପି ପାପକୋଟିଵିନାଶିନୀ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ପଡ଼େ, ସୋମ ବା ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ କଲେ, ଏହା କୋଟି କୋଟି ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯସ୍ଯା ଉପୋଷଣକୃତୋ ହତ୍ଯାଯୁକ୍ତ ମହେଶିତୁଃ । ହସ୍ତାଦ୍ବ୍ରହ୍ମକପାଲଂ ତୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପତିତଂ ଭୁଵି
ଯିଏ ଏହି ଉପବାସ କରେ, ଯଦିଓ ସେ ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କପାଳ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
କଲିକଲ୍ମଷକୋଟ୍ଯୌଘୈର୍ମୁକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ରିମାର୍ଗଗା । ଉପଦେଶାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ମାଧବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରି, କଳିଯୁଗର କୋଟି କୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ଦେବୀ ତିନିଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯାଆନ୍ତି।
ହତ୍ଯାଷ୍ଟୌ ବାହୁଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜାତା ମହାମୁନେ । ଗତା ଭୃଗୂପଦେଶେନ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ହେ ମହାମୁନି, ବାହୁବୀର୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଏଠି ଅଷ୍ଟ ହତ୍ୟା ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଶତାଯୁଧେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନିହତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵନେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତାୟୁଧ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ହତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ଜୀଵୋପଦେଶାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯ ହତ୍ଯା ନମୁଚିସଂଭଵା । ଵିନଷ୍ଟା ମୁନିମୁଖ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନମୁଚି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ହତ୍ୟା ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ତ୍ରିସ୍ପୃଶାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ପାପେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ କା କଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ପାପର କଥା କଣ କହିବି।
ନ ପ୍ରଯାଗେ ନ କାଶ୍ଯାଂ ତୁ ଗୋମତ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସଂନିଧୌ । ମୋକ୍ଷୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଯଦି ନୋ କୃତା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ କିମ୍ବା ଗୋମତୀ ନଦୀରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ମରଣାଚ୍ଚ ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଗୋମତ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସନ୍ନିଧୌ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଗୋମତ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତୀ
ପ୍ରୟାଗରେ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଗୋମତୀ ନଦୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଗୋମତୀରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଗୃହେପି ଜାଯତେ ମୁକ୍ତିସ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଵିଷଯେ ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କାମଭୋଗାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ
ଘରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଓ କାମଭୋଗରେ ଲିନ।
ନିଵୃତ୍ତଵିଷଯସ୍ଯାପି ମୁକ୍ତିଃ ସାଂଖ୍ଯେନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା । ତସ୍ମାତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ତାହା କର।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କୀଦୃଶଂ ତତ୍ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ମହାଵ୍ରତମ୍ । ମୁକ୍ତିଦଂ ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମମାଧୁନା
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନାମକ ମହାବ୍ରତ କଣ ପ୍ରକାର, ଯାହା ଆପଣ ଏବେ ମୋତେ କହିଲେ ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା କରି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି?
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଜାହ୍ନଵ୍ଯୈ ସା ପୁରା ଵିପ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମାଧଵେନ ତୁ । ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ ତୀରେ କଥିତା ତ୍ଵନୁକଂପଯା
ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରୁଣା କଥା ଅଟେ, ମୋ ଦୟାରେ ମାଧବ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ତିନିଥର ଦେହ ସ୍ନାନ କରିବା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- କଲିକଲ୍ମଷ କୋଟ୍ଯୌଘୈର୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକୈର୍ଯୁତାଃ । କଲିକାଲେ ହୃଷୀକେଶ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵଂତି ମଜ୍ଜଲେ
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ହୃଷୀକେଶ, କଳିଯୁଗରେ ଅନେକ କୋଟି ଅପରାଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ମୋ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଲାଗି ରହିଛି।