ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା ପୁରାଂତର୍ଦ୍ଧାନମୀପ୍ସୁଭିଃ। କୃତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାଵସୁଂ ଵତ୍ସଂ ମଣିମଂତଂ ମହୀପତେ
ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ଗୁପ୍ତ ଧନ ଆଶା କରି। ବଛ୍ଛା ହେଲେ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ପାତ୍ର ହେଲା ମଣି।
ପ୍ରେତରକ୍ଷୋଗଣୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସା ରୁଧିରମୁଲ୍ବଣଂ। ରୌପ୍ଯନାଭୋଭଵଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ସୁମାଲୀ ଵତ୍ସ ଏଵ ଚ
ପ୍ରେତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ଚର୍ବି ଓ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତ ପାଇଁ। ସୁମାଳି ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ, ପାତ୍ର ହେଲା ଚାଁଦି, ବଛ୍ଛା ମଧ୍ୟ ସେଇ।
ଗଂଧର୍ଵୈଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଧା ସାପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ଵତ୍ସଂ ଚିତ୍ରରଥଂ କୃତ୍ଵା ଗଂଧାନ୍ପଦ୍ମଦଲେ ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଳି ଆଉଥରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛ୍ଛା କରି, ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ସୁଗନ୍ଧ ଏକଠା କଲେ।
ଦୋଗ୍ଧାଵସୁରୁଚିର୍ନାମାଥର୍ଵଵେଦସ୍ଯ ପାରଗଃ। ଗିରିଭିର୍ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଅଥର୍ବବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ସୁରୁଚିର ନାମକ ଡୋଘ୍ଧା ପାହାଡ଼ମାନେ ବଛ୍ଛା କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ପାଇଲେ।
ଔଷଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଦୋଗ୍ଧା ମେରୁର୍ମହୀଧରଃ। ଵତ୍ସୋଭୂଦ୍ଧିମଵାଂସ୍ତତ୍ର ପାତ୍ରଂ ଶୈଲମଯଂ ପୁନଃ
ମହାପାହାଡ଼ ମେରୁ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ, ହିମବନ୍ତ ବଛ୍ଛା ହେଲେ ଏବଂ ପାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ପଥରରେ ଥିଲା।
ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା କ୍ଷୀରଂ ଛିନ୍ନପ୍ରରୋହଣଂ। ପାଲାଶପାତ୍ରେ ଦୋଗ୍ଧା ତୁ ସାଲଃ ପୁଷ୍ପଵନାକୁଲଃ
ଗଛମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ, ଛେଦିତ ପ୍ରରୋହର ଦୁଧ ନେଇ, ପାଳାଶ ପତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ଏହି କାମ କଲେ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ସାଲ ଗଛ ଦୁଧିଲେ।
ପ୍ଲକ୍ଷୋଭଵତ୍ତତୋ ଵତ୍ସଃ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷଵନାଧିପଃ। ଏଵମନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ତଥା ଦୁଗ୍ଧା ଯଥେଚ୍ଛତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ମାଲିକ ପ୍ଲକ୍ଷ ବଛ୍ଛା ହେଲେ; ଏଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ।
ଆଯୁର୍ଦ୍ଧନାନି ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ପୃଥୌ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି। ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ତଥା ରୋଗୀ ନାଧନୋନଚପାପକୃତ୍
ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଧନ ଓ ସୁଖ ଥାଏ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ପାପୀ କେହି ନଥାଏ।
ନୋପସର୍ଗା ନ ଚାଘାତଃ ପୃଥୌ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି। ନିତ୍ଯଂପ୍ରମୁଦିତାଲୋକା ଦୁଃଖଶୋକଵିଵର୍ଜିତାଃ
ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ କୌଣସି ବିପଦ କିମ୍ବା ଆଘାତ ନଥାଏ; ଲୋକମାନେ ସଦା ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ।
ଧନୁଃ କୋଟ୍ଯା ଚ ଶୈଲେଂଦ୍ରାନୁତ୍ସାର୍ଯ ସ ମହାବଲଃ। ଭୂମଂଡଲଂ ସମଂ ଚକ୍ରେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ସମାନ କଲେ।
ନ ପୁରଗ୍ରାମଦୁର୍ଗାଣି ନ ଚାଯୁଧଧରା ନରାଃ। ମ୍ରିଯଂତେ ଯତ୍ର ଦୁଃଖଂ ଚ ନାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଦରଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ସହର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା କୋଟ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ନଥାଏ, ଧନ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଆଦର ନଥିଲା।
ଧର୍ମୈକତାନାଃ ପୁରୁଷାଃ ପୃଥୌ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି। କଥିତାନି ଚ ପାତ୍ରାଣି ଯତ୍କ୍ଷୀରଂ ଚ ଯଥା ତଵ
ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥାନ୍ତି; ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ପାତ୍ର ଓ ଦୁଧ ବିଷୟରେ ମୁଁ କୁହିଦେଲି।
ଯେଷାଂ ଯେନ ରୁଚିସ୍ତତ୍ର ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଂ ଵିଜାନତା। ଯଜ୍ଞଶ୍ରୀଦେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନିଵେଦିତଂ
ଯେଉଁମାନେ ଯେଉଁ ଭଳି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେହିଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରୀ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।
ଦୁହିତୃତ୍ଵଂ ଗତା ଯସ୍ମାତ୍ପୃଥୋଃ ପୃଥ୍ଵୀ ମହାମତେ। ତସ୍ଯାନୁସାରଯୋଗାଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ରୁତା ବୁଧୈଃ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୃଥିବୀ ପୃଥୁଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ପୃଥିବୀ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଆଦିତ୍ଯଵଂଶମଖିଲଂ ଵଦ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଥାକ୍ରମଂ। ସୋମଵଂଶଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ଆଦିତ୍ୟବଂଶକୁ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ କୁହ, ଏବଂ ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣ, ସୋମବଂଶ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭଳି ଉଲ୍ଲେଖ କର।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଵିଵସ୍ଵାନ୍କଶ୍ଯପାତ୍ପୂର୍ଵମଦିତ୍ଯାମଭଵତ୍ପୁରା। ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵତ୍ସଂଜ୍ଞା ରାଜ୍ଞୀ ପ୍ରଭା ତଥା
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କଠାରୁ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ — ସଞ୍ଜ୍ଞା, ରାଜ୍ଞୀ ଓ ପ୍ରଭା।
ରୈଵତସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞୀ ରେଵତଂ ସୁଷୁଵେ ସୁତଂ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତଂ ସୁଷୁଵେ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଂଜ୍ଞା ତଥା ମନୁଂ
ରାଜ୍ଞୀ, ରେବତଙ୍କର କନ୍ୟା, ରେବତ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତକୁ ଓ ସଞ୍ଜ୍ଞା ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଓ ମନୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଯମଲୌ ଚ ବଭୂଵତୁଃ। ତତସ୍ତେଜୋମଯଂ ରୂପମସହଂତୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ଯମ ଓ ଯମୁନା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯମଳ ଜୁମ୍ଲା ମଧ୍ୟ ହେଲେ; ପରେ, ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଲେ।
ନାରୀମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ସ୍ଵଶରୀରାଦନିଂଦିତାଂ। ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପରୂପେଣ ନାମ୍ନା ଛାଯେତି ଭାମିନୀ
ସେ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ଦୋଷରହିତ, ନିଜ ଭଳି ରୂପଶୀଳା ଜନାନୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାହାର ନାମ ଥିଲା 'ଛାୟା', ଯିଏ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କିଂକରୋମୀତି ପୁରତଃ ସଂସ୍ଥିତାଂ ତାମଭାଷତ। ଛାଯେ ତ୍ଵଂ ଭଜ ଭର୍ତାରଂ ମଦୀଯଂ ତଂ ଵରାନନେ
ସେ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ: 'ଛାୟା, ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେବା କର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଅପତ୍ଯାନି ମଦୀଯାନି ମାତୃସ୍ନେହେନ ପାଲଯ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସା ଦେଵମଗାତ୍କାମାଯ ସୁଵ୍ରତା
ମୋ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଜଣେ ମାଆ ପରି ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କର। ଏହିପରି କହି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳା ଇଚ୍ଛାକୁ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କାମଯାମାସ ଦେଵୋପି ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚାଦରାତ୍। ଜନଯାମାସ ସାଵର୍ଣିଂ ମନୁଂ ମନୁସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ 'ଏହି ସଂଜ୍ଞା' ବୋଲି ଭାବି ସେଠି ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ତାପରେ ସେ ମନୁଙ୍କ ଆକୃତିର ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସଵର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ସାଵର୍ଣେର୍ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ। ତତଃ ସୁତାଂ ଚ ତପତୀଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀଂ ଚୈଵ କ୍ରମେଣ ତୁ
ବର୍ଣ୍ଣର ସମାନତା ଥିବାରୁ, ସେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯିଏ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ। ଏହା ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେ ତପତୀ ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଛାଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଭାସ୍କରଃ। ଛାଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ତ୍ଵଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ଚକ୍ରେ ମନୌ ତଦା
ଛାୟାରେ ଭାସ୍କର ଏକ ପୁଅ ସଂଜ୍ଞେୟ ନାମରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏବେ ଛାୟା ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।
ନ ଚକ୍ଷମେ ମନୁଃ ପୂର୍ଵସ୍ତଦ୍ଯମଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ। ସଂତର୍ଜଯାମାସ ତଦା ପାଦମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ
ପୂର୍ବ ମନୁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇ ଛାୟାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ।
ଶଶାପ ଚ ଯମଂ ଛାଯା ଭଵତୁ କ୍ରିମିସଂଯୁତଃ। ପାଦୋଯମେକୋ ଭଵିତା ପୂଯଶୋଣିତଵିସ୍ରଵଃ
ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମର ଏହି ପାଦ କୀଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଏବଂ ଏହି ପାଦରୁ ପୁସ ଓ ରକ୍ତ ବହୁ।'
ନିଵେଦଯାମାସ ପିତୁର୍ଯମଃ ଶାପେନ ଧର୍ଷିତଃ। ନିଃକାରଣମହଂ ଶପ୍ତୋ ମାତ୍ରା ଦେଵ ସକୋପଯା
ଯମ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୋ ମାଆ କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।'
ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା କିଂଚିଦୁଦ୍ଯତଶ୍ଚରଣଃ ସକୃତ୍। ମନୁନା ଵାର୍ଯମାଣାପି ମମ ଶାପମଦାଦ୍ଵିଭୋ
'ମୋର ଶିଶୁଭାବରେ ମୁଁ କେବଳ ଏକଥର ହଳୁକ ଭାବେ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି। ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ, ପ୍ରଭୁ।'
ପ୍ରାଯୋ ନ ମାତା ସାସ୍ମାକମସମା ସ୍ନେହତୋ ଯତଃ। ଦେଵୋପ୍ଯାହ ଯମଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରୋମି ମହାମତେ୫୦ 1.8.
'ସେ ଆମର ସତ୍ୟ ସ୍ନେହମୟ ମାଆ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ସମାନ ନାହିଁ।' ଦେବତା ପୁନି ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ?'
ସୌଖ୍ଯାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦଥଵା କର୍ମସଂତତିଃ। ଅନିଵାର୍ଯା ଭଵସ୍ଯାପି କା କଥାନ୍ଯେଷୁ ଜଂତୁଷୁ
'ସୁଖ ପାଇବାକୁ କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ? କିମ୍ବା, ଏହା କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା। ତୁମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ଏହା ଅଟଳ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?'