କୃତ୍ଵା ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦଂ। ସାଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଭାଵି ତଥାଂତରଂ
ଏମାନେ ଧର୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଶରଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ କୌଶିକୋ ଗାଲଵସ୍ତଥା। ଶତାନଂଦଃ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚ ଋଷଯ ସ୍ମୃତାଃ
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା, ଶରଦ୍ୱାନ, କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଶତାନନ୍ଦ, କାଶ୍ୟପ ଓ ରାମ—ଏମାନେ ଋଷି ଭାବରେ ସ୍ମୃତ।
ଧୃତିର୍ଵରୀଯାନ୍ଯଵସୁଃ ସୁଵର୍ଣୋ ଧୃତିରେଵ ଚ। ଵରିଷ୍ଣୁଵୀର୍ଯଃ ସୁମତିର୍ଵସୁଶ୍ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଧୃତି, ବରୀୟାନ, ଯବସୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ପୁଣି ଧୃତି, ବରିଷ୍ଣୁବୀର୍ୟ, ସୁମତି, ବସୁ ଓ ବଳଶାଳୀ ଶୁକ୍ର—
ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯାର୍କସାଵର୍ଣେର୍ମନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ରୌଚ୍ଯାଦଯସ୍ତଥାନ୍ଯେପି ମନଵଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ଅର୍କସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହିପରି ରୌଚ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ରୌଚ୍ଯୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମନୁର୍ଭୂତିସୁତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭୌତ୍ଯୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ରୌଚ୍ୟ ନାମରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜନ୍ମିବେ। ଏହିପରି ଭୂତିଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ, ଭୌତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।
ତତସ୍ତୁ ମେରୁସାଵର୍ଣିର୍ବ୍ରହ୍ମସୁନୁର୍ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ଋଭୁଶ୍ଚ ୠତୁଧାମା ଚ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋ ମନୁସ୍ତଥା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। ଋଭୁ, ଋତୁଧାମା ଓ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ମଧ୍ୟ ମନୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଅତୀତାନାଗତାଶ୍ଚୈଵ ମନଵଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଵର୍ଷାଣାଂ ଯୁଗସାହସ୍ରମେଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନରାଧିପ
ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଲେ। ଏମାନେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି, ରାଜନ।
ସ୍ଵେସ୍ଵେନ୍ତରେ ସର୍ଵମିଦଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଚରାଚରଂ। କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ମୁଚ୍ଯଂତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଅମୀଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ପୁନଃପୁନଃ। ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯଂ ତତୋ ଯାସ୍ଯଂତି ଵୈ ନୃପ
ଏହି ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁଣିପୁଣି ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ତାପରେ, ରାଜନ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମୀପ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ବହୁଭିର୍ଦ୍ଧରଣୀ ଭୁକ୍ତା ଭୂପାଲୈଃ ଶ୍ରୂଯତେ ପୁରା। ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀଯୋଗାତ୍ପୃଥିଵୀ କସ୍ଯ ଯୋଗତଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନେକ ରାଜା ଏହି ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ଏବେ ରାଜାମାନେ ନଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀ କାହାର ଅଧିକାରରେ ଅଛି?
କିମର୍ଥଂ ଚ କୃତା ସଂଜ୍ଞା ଭୂମେସ୍ସା ପାରିଭାଷିକୀ। ଗୌରିତୀଯଂ ଚ ସଂଜ୍ଞା ଵା ଭୁଵଃ କସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀହି ମେ
ଏହି ପୃଥିବୀକୁ 'ଭୂମି' ବୋଲି ଯେଉଁ ବିଶେଷ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା କାହିଁକି? ଏବଂ ତାକୁ 'ଗୌରୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଥିର କାରଣ କଣ? ମୋତେ କୁହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁରା କୃତଯୁଗସ୍ଯାସୀଦଂଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମୃତ୍ଯୋସ୍ତୁ ଦୁହିତା ତେନ ପରିଣୀତାତିଦୁର୍ମୁଖୀ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଙ୍ଗ। ସେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁବିକଳା ଥିବା ଜଣେ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ସୁନୀଥା ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଵେନୋ ନାମ ସୁତଃ ପୁରା। ଅଧର୍ମନିରତଃ କାମୀ ବଲଵାନ୍ଵସୁଧାଧିପଃ
ସେ ଝିଅଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭେନ। ସେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ, କାମନାପରାୟଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଥିଲେ।
ଲୋକସ୍ଯାଧର୍ମକୃଚ୍ଚାପି ପରଭାର୍ଯାପହାରକଃ। ଅଥ ତସ୍ଯ ପ୍ରସିଦ୍ଯର୍ଥଂ ଜଗଦର୍ଥଂ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଧର୍ମ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଓ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମହାଋଷିମାନେ—
ଅନୁନୀତୋପି ନ ଦଦାଵଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାଽଭଯଂ ତତଃ। ଶାପେନ ମାରଯିତ୍ଵୈନମରାଜକଭଯାର୍ଦିତାଃ
ସେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଶାପ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ମମଂଥୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତସ୍ଯ ବଲାଦ୍ଦେହମକଲ୍ମଷାଃ। ତତ୍କାଯାନ୍ମଥ୍ଯମାନାତ୍ତୁ ଜନିତା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ସେହି ନିର୍ମଳ ମନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ବଳପୂର୍ବକ ମଥିଲେ। ସେହି ଦେହ ମଥିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ଶରୀରେ ମାତୁରଂଶେନ କୃଷ୍ଣାଂଜନସମପ୍ରଭାଃ। ପିତୁରଂଶସ୍ଯ ସଂଗେନ ଧାର୍ମିକୋ ଧର୍ମକାରକଃ
ମାଆଁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗ କଳା ଅଞ୍ଜନ ପରି ଥିଲା। ବାପାଙ୍କ ଅଂଶ ସହ ମିଶି, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଧସ୍ତାତ୍ସଧନୁଃ ସଶରୋ ଗଦୀ। ଦିଵ୍ଯତେଜୋମଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ସରତ୍ନକଵଚାଂଗଦଃ
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଧନୁଷ, ତୀର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ରତ୍ନମୟ କବଚ ଓ ବାହୁଡ଼ି ଧାରିଥିଲେ।
ପୃଥୁରେଵାଭଵନ୍ନାମ୍ନା ସ ଚ ଵିଷ୍ଣୁରଜାଯତ। ସ ଵିପ୍ରୈରଭିଷିକ୍ତଃ ସଂସ୍ତପଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦୁଷ୍କରଂ
ସେ ପୁଅଙ୍କୁ 'ପୃଥୁ' ନାମରେ ଜଣାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ସେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରେଣ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭୁତ୍ଵମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରଂ ନିର୍ଦ୍ଧର୍ମଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂତଲଂ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ଶକ୍ତି ପାଇଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଭୂମିରେ ନ ବେଦ ପାଠ ହେଉଛି, ନ ்ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି, ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉନାହିଁ।
ଵେଦ୍ଧୁମେଵୋଦ୍ଯତଃ କୋପାଚ୍ଛରେଣାମିତଵିକ୍ରମଃ। ତତୋ ଗୋରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭୂଃ ପଲାଯିତୁମୁଦ୍ଯତା
ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭୂମିକୁ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତେବେ, ଭୂମି ଗାଈ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୃଷ୍ଠେ ତ୍ଵନ୍ଵଗମତ୍ତସ୍ଯାଃ ପୃଥୁଃ ସେଷୁଶରାସନଃ। ତତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵୈକଦେଶେ ତୁ କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ପୃଥୁ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ, ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତାପରେ, ଭୂମି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ି ରହି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ପୃଥୁରପ୍ଯଵଦଦ୍ଵାକ୍ଯମୀପ୍ସିତଂ ଦେହି ସୁଵ୍ରତେ। ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ
ପୃଥୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ହେ ସୁଶୀଳେ, ଦୟାକରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।'
ତଥେତି ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୂମିର୍ଦୁଦୋହ ସ ନରାଧିପଃ। ସ୍ଵକେ ପାଣୌ ପୃଥୁର୍ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ମନୁଂ
ଭୂମି କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେଉ।' ତାପରେ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ହାତରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛ୍ଛା କରି ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ।
ତଦନ୍ନମଭଵଦ୍ଦୁଗ୍ଧଂ ପ୍ରଜା ଜୀଵଂତି ଯେନ ତୁ। ତତସ୍ତୁ ଋଷିଭିର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵତ୍ସଃ ସୋମସ୍ତଦାଭଵତ୍
ସେହି ଦୁଧ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ପରେ ଋଷିମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ସେଠାରେ ସୋମ ବଛ୍ଛା ହେଲେ।
ଦୋଗ୍ଧା ଵାଚସ୍ପତିରଭୂତ୍ପାତ୍ରଂ ଵେଦସ୍ତପୋ ରସଃ। ଦେଵୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା ମରୁଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ତଦାଭଵତ୍
ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ, ପାତ୍ର ହେଲା ବେଦ, ରସ ହେଲା ତପସ୍ୟା। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ମରୁତ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵତ୍ସଃ ସମଭଵତ୍କ୍ଷୀରମୂର୍ଜ୍ଜସ୍ଵଲଂ ବଲଂ। ଦେଵାନାଂ କାଂଚନଂ ପାତ୍ରଂ ପିତୃଣାଂ ରାଜତଂ ତଥା
ଇନ୍ଦ୍ର ବଛ୍ଛା ହେଲେ, ଦୁଧ ହେଲା ଶକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉର୍ଜା। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ହେଲା ସୁନା, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଚାଁଦି।
ଅଂତକଶ୍ଚାଭଵଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ଯମୋ ଵତ୍ସଃ ସ୍ଵଧା ରସଃ। ବିଲଂ ଚ ପାତ୍ରଂ ନାଗାନାଂ ତକ୍ଷକୋ ଵତ୍ସକୋଭଵତ୍
ଅନ୍ତକ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ, ଯମ ବଛ୍ଛା ହେଲେ, ରସ ହେଲା ସ୍ୱଧା। ନାଗମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ହେଲା ଗହ୍ୱର, ତକ୍ଷକ ବଛ୍ଛା ହେଲେ।
ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ତତୋ ଦୋଗ୍ଧା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଭଵତ୍ପୁନଃ। ଅସୁରୈରପି ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ଆଯସେ ଶତ୍ରୁପୀଡନମ୍
ତାପରେ ବିଷ ଦୁଧ ହେଲା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ। ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ, ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବା ଶକ୍ତି ମିଳିଲା।
ପାତ୍ରେ ମାଯାମଭୂଦ୍ଵତ୍ସଃପ୍ରାଲ୍ହାଦିସ୍ତୁଵିରୋଚନଃ। ଦୋଗ୍ଧା ତ୍ରିମୂର୍ଦ୍ଧା ତତ୍ରାସୀନ୍ମାଯା ଯେନ ପ୍ରଵର୍ତିତା
ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ହେଲା ମାୟା, ବଛ୍ଛା ହେଲେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବିରୋଚନ। ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।