ନାମଂଗଲ୍ଯାଂ ଵଦେଦ୍ଵାଚଂ ନ ଚ ହାସ୍ଯାଧିକାଭଵେତ୍। କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁରୁଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ପୂଜାଂ ମାଂଗଲ୍ଯତତ୍ପରା
'ଅଶୁଭ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ହସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସଦା ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।'
ସର୍ଵୌଷଧୀଭିଃ ସୃଷ୍ଟେନ ଵାରିଣା ସ୍ନାନମାଚରେତ୍। ତିଷ୍ଠେତ୍ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ଭର୍ତୃପ୍ରିଯହିତେ ରତା। ନ ଗର୍ହଯେଚ୍ଚ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥମପି କ୍ଵଚିତ୍
'ସମସ୍ତ ଔଷଧି ମିଶାଇଥିବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ସଦା ଖୁସି ମୁହଁ ରଖିବା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ଓ ପ୍ରିତିରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖରାପ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କୃଶାହଂ ଦୁର୍ବଲା ଚୈଵ ଵାର୍ଦ୍ଧକ୍ଯଂ ମମ ଚାଗତମ୍। ସ୍ତନୌ ମେ ଚଲିତୌ ସ୍ଥାନାନ୍ମୁଖଂ ଚ ଵଲିଭଂଗୁରମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖିଣି ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ବୟସ୍ ବଢ଼ି ଆସିଛି। ମୋ ଛାତି ତଳକୁ ଝୁଲିଯାଇଛି, ମୋ ମୁହଁରେ ଚିରା ଓ ତେନୁଆ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଏଵଂଵିଧା ତ୍ଵଯା ଚାହଂ କୃତେତି ନ ଵଦେତ୍କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଯା ପୁନଃ୫୦ 1.7.
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ବି ଏହିପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—‘ତୁମେ ମୋ ସହ ଏମିତି ବ୍ୟବହାର କଲେ।’ ଆଉ, ‘ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ମୁଁ ଚାଲିଯିବି’—ଏପରି କହିଲାପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଠିକ୍ ଅଛି।’
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ତତଃ ସା ଭର୍ତୃଵାଚୋକ୍ତଵିଧିନା ସମତିଷ୍ଠତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ।
ଅଥ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଥେଂଦ୍ରୋପି ଦିତେଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗତଃ। ଵିହାଯ ଦେଵସଦନଂ ତାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରଵସ୍ଥିତଃ
ଏହା ଜାଣି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଦିତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦିତେଶ୍ଛିଦ୍ରାଂତରପ୍ରେପ୍ସୁରଭଵତ୍ପାକଶାସନଃ। ଵିପରୀତୋଂତରଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦତୋ ବହିଃ
ଦିତିଙ୍କ ଶରୀରରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିବାକୁ ପାକାଶାସନ ଭିତରେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ସେ ହସିଲେ ଓ ଭଲ କଥା କହିଲେ।
ଅଜାନନ୍ନିଵ ତତ୍ତ୍କାର୍ଯମାତ୍ମନଶ୍ଶୁଭମାଚରନ୍। ତତୋ ଵର୍ଷଶତାଂତେ ସା ନ୍ଯୂନେ ତୁ ଦିଵସୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଜଣା ଥିବା ପରି ଦେଖାଇ, ସେ ନିଜକୁ ନିତିମାନ୍ୟ ଭାବରେ ଚାଳିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଶତବର୍ଷ ଶେଷରେ, ମାତ୍ର ତିନି ଦିନ ବାକି ରହିଲା।
ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵିସ୍ମିତମାନସା। ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ଶଯାନା ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା
ସେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ; ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ, ଚୁଲି ଖୋଲା ଥିଲା।
ନିଦ୍ରାଭରସମାକ୍ରାଂତା ଦିଵା ପରଶିରାଃ କ୍ଵଚିତ୍। ତତସ୍ତଦଂତରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଂତଃ ଶଚୀପତିଃ
ଘୁମରେ ଭାରି ହୋଇ, ଦିନେ ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରଖି ଶୋଇଥିଲେ; ଏହି ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵଜ୍ରେଣ ସପ୍ତଧା ଚକ୍ରେ ତଂ ଗର୍ଭଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ। ତତଃ ସପ୍ତ ଚ ତେ ଜାତାଃ କୁମାରାଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ତିନିଦଶମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କଲେ; ତାପରେ ସେଠାରୁ ସାତିଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ରୁଦଂତଃ ସପ୍ତ ତେ ବାଲା ନିଷିଦ୍ଧା ଦାନଵାରିଣା। ଭୂଯୋପି ରୁଦମାନାଂସ୍ତାନେକୈକାନ୍ସପ୍ତଧା ହରିଃ
ସେ ସାତିଜଣ ପିଲା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦାନବଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକଠାରୁ ସାତ ଭାଗ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ଵଜ୍ରହସ୍ତୋ ଵୈ ପୁନଃ ସ୍ତୂଦରସଂସ୍ଥିତାନ୍। ଏଵମେକୋନପଂଚାଶଦ୍ଭୂତ୍ଵା ତେ ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶମ୍
ବଜ୍ର ଧରି ସେମାନେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ପୁଣି ଚିରିଦେଲେ; ଏଭଳି ଏକୋନପଞ୍ଚାଶି ହୋଇ ସେମାନେ ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋ ନିଵାରଯାମାସ ମା ରୁଦଧ୍ଵଂ ପୁନଃପୁନଃ। ତତଃ ସ ଚିଂତଯାମାସ ଵିତର୍କମିତି ଵୃତ୍ରହା
ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନେ ରୋଇବାକୁ ମନା କଲେ—‘ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ।’ ତାପରେ ବୃତ୍ରନାଶକ ଏହି କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କର୍ମଣଃ କସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ପୁନଃ ସଂଜୀଵିତାସ୍ତ୍ଵମୀ। ଵିଦିତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ପୌର୍ଣମାସୀଫଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍
କାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏମିତି ହେଲା? ଉପଲବ୍ଧି କଲେ ଯେ, ଏହା ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତର ଫଳ।
ନୂନମେତତ୍ପରିଣତମଥଵା ବ୍ରହ୍ମପୂଜନାତ୍। ଵଜ୍ରେଣାଭିହତାଃ ସଂତୋ ନ ଵିନାଶମୁପାଯଯୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଇଛି, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଏକୋପ୍ଯନେକତାମାପ ଯସ୍ମାଦୁଦରଗୋପନମ୍। ଅଵଧ୍ଯା ନୂନମେତେ ଵୈ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଭଵଂତ୍ଵିତି
ଏକ ଗର୍ଭରେ ରୁହି ଏକ ଅନେକ ହେଲା, ଏହା ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଅବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଦେବତା ହେଉନ୍ତୁ।
ଯସ୍ମାନ୍ମା ରୁଦ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ରୁଦଂତୋ ଗର୍ଭସଂଭଵାଃ। ମରୁତୋ ନାମ ତେ ନାମ୍ନା ଭଵଂତୁ ସୁଖଭାଗିନଃ
‘ମା କାନ୍ଦ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ମରୁତ’ ନାମରେ ଖୁସିରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଦେଵେଶଃ କ୍ଷମସ୍ଵେତି ଦିତିଂ ପୁନଃ। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ସମାସ୍ଥାଯ ମଯୈତଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦିତି ପୁଣି କହିଲେ—‘ମୋତେ ଖ୍ମା କର। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି।’
କୃତ୍ଵା ମରୁଦ୍ଗଣଂ ଦେଵୈଃ ସମାନମମରାଧିପଃ। ଦିତିଂ ଵିମାନମାରୋପ୍ଯ ସସୁତାମଗମଦ୍ଦିଵମ୍
ମରୁତମାନେ ଦେବତାମାନେ ସମାନ ହେବା ପରେ, ଅମରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ଦିତିଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ।
ଯଜ୍ଞଭାଗଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ମରୁତସ୍ତେ ତତୋଭଵନ୍। ନ ଜଗ୍ମୁରୈକ୍ଯମସୁରୈରତସ୍ତେ ସୁରଵଲ୍ଲଭାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମରୁତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଏକତା କରିଲେନି, ଏହିପରି ସେମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରହିଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଆଦିସର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥିତୋ ଵିସ୍ତରେଣ ମେ। ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଯୋ ଯେଷାମଧିପାଂସ୍ତାନ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ମୋତେ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଶାସକ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଯଦାଭିଷିକ୍ତଃ ସକଲେପି ରାଜ୍ଯେ ପୃଥୁର୍ଦ୍ଧରିତ୍ର୍ଯାମଧିପୋ ବଭୂଵ। ତଥୌଷଧୀନାମଧିପଂ ଚକାର ଯଜ୍ଞଵ୍ରତାନାଂ ତପସାଂ ଚ ସୋମମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଯେବେ ପୃଥୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ସେ ବୃକ୍ଷ, ଔଷଧି, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ସୋମଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ନକ୍ଷତ୍ରତାରାଦ୍ଵିଜଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଵିତାନସ୍ଯ ଚ ରୁକ୍ମଗର୍ଭମ୍। ଅପାମଧୀଶଂ ଵରୁଣଂ ଧନାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଭୁଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଚ ତଦ୍ଵତ୍
ସେ ରୁକ୍ମଗର୍ଭଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ର, ତାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃକ୍ଷ, ଝାଡ଼, ଲତା ଓ ତାଲି ମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କଲେ; ଜଳର ଅଧିପତି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଧନ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ରଵୀଣାମଧିପଂ ଵସୂନାମଗ୍ନିଂ ଚ ଲୋକାଧିପତିଂ ଚକାର। ପ୍ରଜାପତୀନାମଧିପଂ ଚ ଦକ୍ଷଂ ଚକାର ଶକ୍ରଂ ମରୁତାମଧୀଶମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସୁମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତି, ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଧିପାନାମଥ ଦାନଵାନାଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦମୀଶଂ ଚ ଯମଂ ପିତୄଣାମ୍। ପିଶାଚରକ୍ଷଃପଶୁଭୂତଯକ୍ଷଵେତାଲରାଜଂ ହ୍ଯଥ ଶୂଲପାଣିମ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ, ପିତୃମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ଯମଙ୍କୁ, ଓ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ ଓ ବେତାଳମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଶୂଳପାଣିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ପ୍ରାଲେଯଶୈଲଂ ଚ ପତିଂ ଗିରୀଣାମୀଶଂ ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାମଧୀଶମ୍। ଗଂଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରକିନ୍ନରାଣାମୀଶଂ ପୁନଶ୍ଚିତ୍ରରଥଂ ଚକାର
ସେ ପ୍ରାଳେୟ ପର୍ବତକୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତର ଅଧିପତି, ସମୁଦ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ନଦୀର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କଲେ।
ନାଗାଧିପଂ ଵାସୁକିମୁଗ୍ରଵୀର୍ଯଂ ସର୍ପାଧିପଂ ତକ୍ଷକମାଦିଦେଶ। ଦିଗ୍ଵାରଣାନାମଧିପଂ ଚକାର ଗଜେଂଦ୍ରମୈରାଵଣନାମଧେଯମ୍
ସେ ଉଗ୍ରବୀର୍ୟ ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଏଇରାବତ ନାମକ ଗଜେନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିଗ୍ବାଣୀ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କଲେ।
ସୁପର୍ଣମୀଶଂ ପତତାମଥାର୍ଵତାଂ ରାଜାନମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସଂ ଚକାର। ସିଂହଂ ମୃଗାଣାଂ ଵୃଷଭଂ ଗଵାଂ ଚ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ପୁନଃ ସର୍ଵଵନସ୍ପତୀନାମ୍
ସେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ରାଜା, ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ବୃଷଭକୁ ଗାଈମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କଲେ।
ପିତାମହଃ ପୂର୍ଵମଥାଭ୍ଯଷିଂଚଦେତାନ୍ପୁନଃ ସର୍ଵଦିଶାଧିନାଥାନ୍। ପୂର୍ଵେଶ ଦିକ୍ପାଲମଥାଭ୍ଯଷିଂଚନ୍ନାମ୍ନା ସୁଵର୍ମାଣମରାତିକେତୁଂ
ପିତାମହ ପ୍ରଥମେ ଏହିମାନେଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ, ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାଣୀମାନଙ୍କୁ; ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସୁବର୍ମାଣ ଓ ଅରାତିକେତୁ ନାମରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ।