ଦକ୍ଷିଣାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ସ୍ମୃତିଂ ମେଧାଂ ଚ ଵିଂଦତି । କୃତ୍ଵାପି ପାତକଂ କର୍ମ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନୁସଂଧିନେ
ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କଲେ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ; ଯଦିଓ ପାପ କରିଥାଏ, ଯଦି ଭଲ ଭାବରେ ଦାନ କରେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶେଷେଣ ନ ସ ପାପୈର୍ହି ଲିପ୍ଯତେ । ଭୂମେର୍ଗାଵସ୍ତଥାଦାସଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ପ୍ରହୃତା ଯଦା
ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜମି, ଗାଁ ବା ଧନ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଲେ—
ନ ନିଵେଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ତମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକମ୍ । ଉପସ୍ଥିତେ ଵିଵାହେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ଦାନେ ଚ ଵାସଵ
ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ ଘଟିଲା ବୋଲି କେହି କହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ସମୟରେ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଲାଗୁହୁଏ।
ମୋହାଚ୍ଚରତି ଵିଘ୍ନଂ ଯଃ ସ ମୃତୋ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ଧନଂ ଫଲତି ଦାନେନ ଜୀଵିତଂ ଜୀଵରକ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଢତାରୁ କେହି ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ସେ ମରିବା ପରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଜୀବକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ।
ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯମାରୋଗ୍ଯମହିଂସାଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଫଲମୂଲାଶନାତ୍ପୂଜାଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅହିଂସା ଫଳରେ ମଣିଷ ରୂପ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଏ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କଲେ ପୂଜା ହୁଏ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶନାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ସୁଖାଟ୍ଯଃ ଶକ୍ରଦୀକ୍ଷାଯାଂ ସୁଗାମୀ ଚ ତୃଣାଶନଃ
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ପ୍ରାୟୋପବେଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ରାଜା ଭଳି ସୁଖ ଭୋଗ କରେ। ଯେ ଘାସ ଖାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷାରେ ସହଜ ହୁଏ।
ରୂପୀ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ଵାଯୁଂ ପୀତ୍ଵା କ୍ରତୁଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯସ୍ନାଯୀ ଭଵେଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସଂଧ୍ଯାଵେଦଜପାନ୍ଵିତଃ
ଯେ ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରେ ଓ ବାୟୁ ପାନ କରେ, ସେ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ କରେ। ଯେ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସାବଧାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ହୁଏ।
ଅହିଂସ୍ରୋ ଯାତି ଵୈରାଜ୍ଯଂ ନାକପୃଷ୍ଠମନାଶକମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶୀ ନିଯତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା କରେ, ସେ ବିରାଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ରସାନାଂ ପ୍ରତିସଂହାରେ ପଶୂନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଂଦତି । ନାକେ ଚିରଂ ସ ଵସତି ଉପଵାସୀ ଚ ଯୋ ଭଵେତ୍
ରସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଗୋ ଓ ପୁଅ ପାଏ, ଯେ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ।
ସତତଂ ଭୂମିଶାଯୀ ଯଃ ସ ଲଭେଦୀପ୍ସିତାଂ ଗତିମ୍ । ଵୀରାସନଂ ଵୀରଶଯଂ ଵୀରସ୍ଥାନମୁପାସତଃ
ଯେ ସବୁବେଳେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଗତି ପାଏ। ଯେ ବୀରାସନ, ବୀରଶୟନ ଓ ବୀରସ୍ଥାନ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ଅକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମଗମାସ୍ତଥା । ଉପଵାସଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ଅଭିଷେକଂ ଚ ଵାସଵ
ତାଙ୍କର ଲୋକ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅଭିଷେକ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।
କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵୀରସ୍ଥାନାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ପାଵନଂ ଚରତେ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାରୋ ବର୍ଷ କଲେ, ସେ ବୀରସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶୁଭ ଉପଦେଶ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଚିତ ଏହି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମହେଶ୍ୱର ମୋତେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵେଶ୍ଵର ଵିଶେଷତଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକଃ କର୍ମବଂଧନତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ କର୍ମ ବନ୍ଧନରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସର୍ଵପାପୌଘଶମନଂ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶନମ୍ । ଶୃଣୁ କୃଷ୍ଣାଵତାରଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ମହାଵ୍ରତମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ମହାବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର।
କାମଦଂ ସସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ନିସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ମୋକ୍ଷଦମ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ
ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିରାସକ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମର୍ଚିତସ୍ତେନ କଲିକାଲେ ଚ କେଶଵଃ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କୀର୍ତନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଃ କରୋତି ମହାମୁନେ
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ମହାମୁନି।
ନ ପୁରଶ୍ଚରଣେ ଚୀର୍ଣେ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନାମମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୀଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବକ କ୍ରିୟା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାଗମୈର୍ନ ପୁରାଣାଦ୍ଯୈର୍ନ ମଖୈସ୍ତୀର୍ଥକୋଟିଭିଃ । ବହୁଭିର୍ଵ୍ରତସଂଘୈଶ୍ଚ ପୂଜିତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ନ ଆଗମ ନ ପୁରାଣ ନ ଯଜ୍ଞ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ନ ଅନେକ ବ୍ରତ ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥାନ୍ତି—
ମୋକ୍ଷୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନ କୃତା ଯଦି । ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ଦେଵଦେଵେନ ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ତିଥିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବୈଷ୍ଣବୀ ତିଥିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦୁର୍ଵିଦଂ ସାଂଖ୍ଯଂ କଲିକାଲେ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଗ୍ରହଶ୍ଚେଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ମନସୋ ନହି
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବୋଲି ଅନୁଭବନ୍ତି, ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ମନର ଦୃଢତା ନାହିଁ।
ଵିଷଯୈର୍ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତାନାଂ ଧ୍ଯାନଧାରଣଵର୍ଜିନାମ୍ । କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣା ନାହିଁ, କାମଭୋଗରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମହ୍ଯଂ ଚୈଵ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସାଗରେ । କ୍ଷୀରୋଦେ ପ୍ରଣତାନାଂ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଚକ୍ରିଣା
ପୂର୍ବକାଳରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ ଶରଣାଗତମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଯେ କରିଷ୍ଯଂତି ଵିଷଯୈରପି ସଂଯୁତାଃ । ତେଷାମପି ମଯା ଦତ୍ତୋ ମୋକ୍ଷଃ ସାଂଖ୍ଯଵିଵର୍ଜିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ । ବହୁଭିର୍ମୁନିସଂଘୈଶ୍ଚ କୃତେଯଂ ଚ ମହାମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ କାମଭୋଗରେ ଲିନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଛି, ହେ ମହାମୁନି।
କାର୍ତ୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଜାଯତେ ଯଦି । ସୋମେନ ସୋମଜେନାପି ପାପକୋଟିଵିନାଶିନୀ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ପଡ଼େ, ସୋମ ବା ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ କଲେ, ଏହା କୋଟି କୋଟି ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯସ୍ଯା ଉପୋଷଣକୃତୋ ହତ୍ଯାଯୁକ୍ତ ମହେଶିତୁଃ । ହସ୍ତାଦ୍ବ୍ରହ୍ମକପାଲଂ ତୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପତିତଂ ଭୁଵି
ଯିଏ ଏହି ଉପବାସ କରେ, ଯଦିଓ ସେ ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କପାଳ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
କଲିକଲ୍ମଷକୋଟ୍ଯୌଘୈର୍ମୁକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ରିମାର୍ଗଗା । ଉପଦେଶାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ମାଧବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କରି, କଳିଯୁଗର କୋଟି କୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ଦେବୀ ତିନିଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯାଆନ୍ତି।
ହତ୍ଯାଷ୍ଟୌ ବାହୁଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜାତା ମହାମୁନେ । ଗତା ଭୃଗୂପଦେଶେନ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ହେ ମହାମୁନି, ବାହୁବୀର୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଏଠି ଅଷ୍ଟ ହତ୍ୟା ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।