ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁମୁର୍ହୁର୍ଦୈତ୍ଯା ଵିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଦାନଵାଃ। ଦିତ୍ଯାଂ ଗର୍ଭମଥାଧତ୍ତ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରାହ ତାଂ ପୁନଃ
ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ଦିତି ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ; କଶ୍ୟପ ପୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁଖଂ ତେ ଚଂଦ୍ରପ୍ରତିମଂ ସ୍ତନୌ ବିଲ୍ଵଫଲୋପମୌ। ଅଧରୌ ଵିଦ୍ରୁମାକାରୌ ଵର୍ଣଶ୍ଚାତୀଵ ଶୋଭନଃ
'ତୁମର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଅଂଶ ଦୁଇଟି ବେଲ ଫଳ ପରି, ଓଠ ମୋତି ରଙ୍ଗର ପରି, ତୁମର ଚର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ।'
ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵିସ୍ମରାମି ସ୍ଵିକାଂ ତନୁମ୍। ତଦେଵଂ ଗର୍ଭଃ ସୁଶ୍ରୋଣି ହସ୍ତେନୋପ୍ତସ୍ତନୌ ତଵ
'ତୁମକୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଜ ଦେହକୁ ଭୁଲିଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ତୁମର ଅଂଗରେ ମୋର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭ ରଖାଯାଇଛି।'
ତ୍ଵଯା ଯତ୍ନେ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ଗର୍ଭେ ଵରାନନେ। ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ତ୍ଵେକମସ୍ମିନ୍ନେଵ ତପୋଵନେ
'ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଏଠି ତପୋବନରେ ଏକଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନରେ ରଖିବାକୁ ପଡିବ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା।'
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ନୈଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଗର୍ଭିଣ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନି। ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ସର୍ଵଦା
'ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଗର୍ଭବତୀ ଜଣେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଙ୍ଗ ଥିବା ତୁମେ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗଛର ମୂଳ ନିକଟେ ଦଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନୋପସ୍କରେଷୁ ନିଵିଶେନ୍ମୁସଲୋଲୂଖଲାଦିଷୁ। ଜଲଂ ଚ ନାଵଗାହେତ ଶୂନ୍ଯାଗାରଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
'ମୁସଳ, ଉଲୁଖଳ ଓ ଏପରି ଉପକରଣ ଉପରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଖାଲି ଘର ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।'
ଵଲ୍ମୀକେଷୁ ନ ତିଷ୍ଠେତ ନ ଚୋଦ୍ଵିଗ୍ନମନା ଭଵେତ୍। ନ ନଖେନ ଲିଖେଦ୍ଭୂମୌ ନାଂଗାରେ ନ ଚ ଭସ୍ମନି
'ବିଲାଇ ଗହ୍ୱରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନଖ ଦ୍ୱାରା ମାଟି, କାଉଡ଼ା କିମ୍ବା ଖାର ଉପରେ ଖୋଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନ ଶଯାଲୁଃ ସଦା ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ନ ତୁଷାଂଗାରଭସ୍ମାସ୍ଥି କପାଲେଷୁ ସମାଵିଶେତ୍
'ସଦା ଶୋଇ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶରୀର କଷ୍ଟ ଦେଇବା କାମ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଧାନ ଚାଉଳ ଚିପ, କାଉଡ଼ା, ଖାର, ହାଡ଼, କପାଳ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଵର୍ଜଯେତ୍କଲହଂ ଲୋକେ ଗାତ୍ରାଭ୍ଯଂଗଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ ମୁକ୍ତକେଶୀ ତିଷ୍ଠେତ ନାଶୁଚିଃ ସ୍ଯାତ୍କଥଂଚନ
'ଲୋକମାନେ ସହିତ ବିବାଦ ଏଡ଼ାଇବା ଓ ଶରୀରରେ ତେଲ ମଲିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଖୋଲା କେଶ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନ ଶଯୀତୋତ୍ତରଶିରାଃ ନ ଚୈଵାଧଃ ଶିରାଃ କ୍ଵଚିତ୍। ନ ଵସ୍ତ୍ରହୀନା ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନ ଚାର୍ଦ୍ରଚରଣା ସତୀ
'ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ରଖି କେବେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଣା ଛଡ଼ା ରହିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା, କିମ୍ବା ଭିଜା ପା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନାମଂଗଲ୍ଯାଂ ଵଦେଦ୍ଵାଚଂ ନ ଚ ହାସ୍ଯାଧିକାଭଵେତ୍। କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁରୁଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ପୂଜାଂ ମାଂଗଲ୍ଯତତ୍ପରା
'ଅଶୁଭ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ହସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସଦା ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।'
ସର୍ଵୌଷଧୀଭିଃ ସୃଷ୍ଟେନ ଵାରିଣା ସ୍ନାନମାଚରେତ୍। ତିଷ୍ଠେତ୍ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ଭର୍ତୃପ୍ରିଯହିତେ ରତା। ନ ଗର୍ହଯେଚ୍ଚ ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥମପି କ୍ଵଚିତ୍
'ସମସ୍ତ ଔଷଧି ମିଶାଇଥିବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ସଦା ଖୁସି ମୁହଁ ରଖିବା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ଓ ପ୍ରିତିରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖରାପ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କୃଶାହଂ ଦୁର୍ବଲା ଚୈଵ ଵାର୍ଦ୍ଧକ୍ଯଂ ମମ ଚାଗତମ୍। ସ୍ତନୌ ମେ ଚଲିତୌ ସ୍ଥାନାନ୍ମୁଖଂ ଚ ଵଲିଭଂଗୁରମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖିଣି ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ବୟସ୍ ବଢ଼ି ଆସିଛି। ମୋ ଛାତି ତଳକୁ ଝୁଲିଯାଇଛି, ମୋ ମୁହଁରେ ଚିରା ଓ ତେନୁଆ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଏଵଂଵିଧା ତ୍ଵଯା ଚାହଂ କୃତେତି ନ ଵଦେତ୍କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଯା ପୁନଃ୫୦ 1.7.
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ବି ଏହିପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—‘ତୁମେ ମୋ ସହ ଏମିତି ବ୍ୟବହାର କଲେ।’ ଆଉ, ‘ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ମୁଁ ଚାଲିଯିବି’—ଏପରି କହିଲାପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଠିକ୍ ଅଛି।’
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ତତଃ ସା ଭର୍ତୃଵାଚୋକ୍ତଵିଧିନା ସମତିଷ୍ଠତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ।
ଅଥ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଥେଂଦ୍ରୋପି ଦିତେଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗତଃ। ଵିହାଯ ଦେଵସଦନଂ ତାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରଵସ୍ଥିତଃ
ଏହା ଜାଣି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଦିତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦିତେଶ୍ଛିଦ୍ରାଂତରପ୍ରେପ୍ସୁରଭଵତ୍ପାକଶାସନଃ। ଵିପରୀତୋଂତରଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦତୋ ବହିଃ
ଦିତିଙ୍କ ଶରୀରରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିବାକୁ ପାକାଶାସନ ଭିତରେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ସେ ହସିଲେ ଓ ଭଲ କଥା କହିଲେ।
ଅଜାନନ୍ନିଵ ତତ୍ତ୍କାର୍ଯମାତ୍ମନଶ୍ଶୁଭମାଚରନ୍। ତତୋ ଵର୍ଷଶତାଂତେ ସା ନ୍ଯୂନେ ତୁ ଦିଵସୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଜଣା ଥିବା ପରି ଦେଖାଇ, ସେ ନିଜକୁ ନିତିମାନ୍ୟ ଭାବରେ ଚାଳିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଶତବର୍ଷ ଶେଷରେ, ମାତ୍ର ତିନି ଦିନ ବାକି ରହିଲା।
ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵିସ୍ମିତମାନସା। ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ଶଯାନା ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା
ସେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ; ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ, ଚୁଲି ଖୋଲା ଥିଲା।
ନିଦ୍ରାଭରସମାକ୍ରାଂତା ଦିଵା ପରଶିରାଃ କ୍ଵଚିତ୍। ତତସ୍ତଦଂତରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଂତଃ ଶଚୀପତିଃ
ଘୁମରେ ଭାରି ହୋଇ, ଦିନେ ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରଖି ଶୋଇଥିଲେ; ଏହି ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵଜ୍ରେଣ ସପ୍ତଧା ଚକ୍ରେ ତଂ ଗର୍ଭଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ। ତତଃ ସପ୍ତ ଚ ତେ ଜାତାଃ କୁମାରାଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ତିନିଦଶମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କଲେ; ତାପରେ ସେଠାରୁ ସାତିଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ରୁଦଂତଃ ସପ୍ତ ତେ ବାଲା ନିଷିଦ୍ଧା ଦାନଵାରିଣା। ଭୂଯୋପି ରୁଦମାନାଂସ୍ତାନେକୈକାନ୍ସପ୍ତଧା ହରିଃ
ସେ ସାତିଜଣ ପିଲା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦାନବଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକଠାରୁ ସାତ ଭାଗ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ଵଜ୍ରହସ୍ତୋ ଵୈ ପୁନଃ ସ୍ତୂଦରସଂସ୍ଥିତାନ୍। ଏଵମେକୋନପଂଚାଶଦ୍ଭୂତ୍ଵା ତେ ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶମ୍
ବଜ୍ର ଧରି ସେମାନେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ପୁଣି ଚିରିଦେଲେ; ଏଭଳି ଏକୋନପଞ୍ଚାଶି ହୋଇ ସେମାନେ ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋ ନିଵାରଯାମାସ ମା ରୁଦଧ୍ଵଂ ପୁନଃପୁନଃ। ତତଃ ସ ଚିଂତଯାମାସ ଵିତର୍କମିତି ଵୃତ୍ରହା
ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନେ ରୋଇବାକୁ ମନା କଲେ—‘ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ।’ ତାପରେ ବୃତ୍ରନାଶକ ଏହି କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କର୍ମଣଃ କସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ପୁନଃ ସଂଜୀଵିତାସ୍ତ୍ଵମୀ। ଵିଦିତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ପୌର୍ଣମାସୀଫଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍
କାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଏମିତି ହେଲା? ଉପଲବ୍ଧି କଲେ ଯେ, ଏହା ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତର ଫଳ।
ନୂନମେତତ୍ପରିଣତମଥଵା ବ୍ରହ୍ମପୂଜନାତ୍। ଵଜ୍ରେଣାଭିହତାଃ ସଂତୋ ନ ଵିନାଶମୁପାଯଯୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଇଛି, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଏକୋପ୍ଯନେକତାମାପ ଯସ୍ମାଦୁଦରଗୋପନମ୍। ଅଵଧ୍ଯା ନୂନମେତେ ଵୈ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଭଵଂତ୍ଵିତି
ଏକ ଗର୍ଭରେ ରୁହି ଏକ ଅନେକ ହେଲା, ଏହା ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଅବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଦେବତା ହେଉନ୍ତୁ।
ଯସ୍ମାନ୍ମା ରୁଦ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ରୁଦଂତୋ ଗର୍ଭସଂଭଵାଃ। ମରୁତୋ ନାମ ତେ ନାମ୍ନା ଭଵଂତୁ ସୁଖଭାଗିନଃ
‘ମା କାନ୍ଦ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ମରୁତ’ ନାମରେ ଖୁସିରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଦେଵେଶଃ କ୍ଷମସ୍ଵେତି ଦିତିଂ ପୁନଃ। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ସମାସ୍ଥାଯ ମଯୈତଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦିତି ପୁଣି କହିଲେ—‘ମୋତେ ଖ୍ମା କର। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି।’
କୃତ୍ଵା ମରୁଦ୍ଗଣଂ ଦେଵୈଃ ସମାନମମରାଧିପଃ। ଦିତିଂ ଵିମାନମାରୋପ୍ଯ ସସୁତାମଗମଦ୍ଦିଵମ୍
ମରୁତମାନେ ଦେବତାମାନେ ସମାନ ହେବା ପରେ, ଅମରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ଦିତିଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ।