ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ନିଯୁତଂ ତେଷାଂ ଭୀମସେନାଦଗାତ୍କ୍ଷଯମ୍। ଦଂଷ୍ଟ୍ରି ଗୋମାଯୁ କାକାଦୀନ୍ମହିଷୀର୍ଗୋଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଦାଂଷ୍ଟ୍ରା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ଦାଂଷ୍ଟ୍ରା ଥିବା, ଶିଆଳ, କାଉ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ମହିଷ, ଗାଁ ଓ ଗାଁର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ସୁରଭିର୍ଜନଯାମାସ କଶ୍ଯପାତ୍ତ୍ତ୍ରିତଯଂ ପୁରା। ମୁନିର୍ମୁନୀନାଂ ଚ ଗଣଂ ଗଣମପ୍ସରସାଂ ତଥା
ସୁରଭି ପୂର୍ବରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ, ଏକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ଏକ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ।
ତଥା କିନ୍ନରଗଂଧର୍ଵାନରିଷ୍ଟା ଜନଯଦ୍ବହୂନ୍। ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତା ଗୁଲ୍ମମିରା ସର୍ଵମଜୀଜନତତ୍
ଏହିପରି ଭାବେ ଇରା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତଥା ଶବୁ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜ୍ଞାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଲ୍ମ ମଧ୍ୟ ।
ଖସା ତୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଜନଯାମାସ କୋଟିଶଃ। ଏତେ କଶ୍ଯପଦାଯାଦାଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଖସା ଅନେକ କୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅନୁସୂତି, ଶତ ଓ ହଜାର ଗଣା ।
ଏଷ ମନ୍ଵଂତରେ ଭୀଷ୍ମ ସର୍ଗଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ସ୍ମୃତଃ। ତତସ୍ତ୍ଵେକୋନପଂଚାଶନ୍ମରୁତଃ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦିତିଃ। ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵାନମରଵଲ୍ଲଭାନ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଚଉଉନିଅଞ୍ଚାଳିଶି ମରୁତ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଜାତା ମରୁତୋ ଦେଵଵଲ୍ଲଭାଃ। ଦେଵୈର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାପତ୍ନୈଃ କସ୍ମାତ୍ସଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ପଚ୍ଛନ୍ତି: ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତ, ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ, କିପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ? ଏବଂ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଖ୍ୟତା କିପରି ପାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଥିଲେ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁରା ଦୈଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ହତେଷୁ ହରିଣା ସୁରୈଃ। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ଶୋକାର୍ତା ଗତା ଭୂଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଓ ଦେବମାନେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ, ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ। ଭର୍ତ୍ତୁରାରାଧନପରା ତପ ଉଗ୍ରଂ ଚଚାର ହ
ପୁଷ୍କରର ମହାତୀର୍ଥରେ, ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ସେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଦିତିର୍ଵୈ ଦୈତ୍ଯମାତା ତୁ ଋଷିକାର୍ଯେଣ ସୁଵ୍ରତା। ଫଲାହାରା ତପସ୍ତେପେ କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦିଭିଃ
ଦିତି, ଦୈତ୍ୟମାତା, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ରହି, ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଜରାଶୋକସମାକୁଲା। ତତଃ ସା ତପସା ତପ୍ତା ଵସିଷ୍ଠାଦୀନପୃଚ୍ଛତ
ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଜରା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପଚ୍ଛିଲେ ।
କଥଯଂତୁ ଭଵଂତୋ ମେ ପୁତ୍ରଶୋକଵିନାଶନମ୍। ଵ୍ରତଂ ସୌଭାଗ୍ଯଫଲଦମିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ସେ କହିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇବା କୌଣସି ଉପବାସ ବିଦ୍ୟା କହନ୍ତୁ ।'
ଊଚୁର୍ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତମ୍। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦଭଵତ୍ସୁତଶୋକଵିଵର୍ଜିତା
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ: 'ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପବାସ, ଯାହାର କୃପାରେ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତମ୍। ସୁତାନେକୋନପଂଚାଶଦ୍ଯେନ ଲେଭେ ପୁନର୍ଦିତିଃ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ଏହି ଉପବାସ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିତି ପୁନି ଚଉଉନିଅଞ୍ଚାଳିଶି ପୁଅ ପାଇଥିଲେ ।'
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଯଦ୍ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ଦିତ୍ଯୈ ସଂକଥିତଂ ଵ୍ରତମ୍। ଵିସ୍ତରେଣ ତଦେଵେଦଂ ମତ୍ସକାଶାନ୍ନିଶାମଯ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦିତିଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଉପବାସ ବିଦ୍ୟା କହିଥିଲେ, ଏହି ଉପବାସର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ ।'
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ସିତେ ପକ୍ଷେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯତଵ୍ରତା। ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁଂଭଂ ସିତତଣ୍ଡୁଲପୂରିତମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଉପବାସୀ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଚାଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।
ନାନାଫଲଯୁତଂ ତଦ୍ଵଦିକ୍ଷୁଦଂଡସମନ୍ଵିତମ୍। ସିତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗଚ୍ଛନ୍ନଂସିତଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
ସେ କୁମ୍ଭକୁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଖଣ୍ଡ ଓ ଶୁଗରକେନ ଦେଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ; ଦୁଇଟି ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକିବା ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ।
ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯସମୋପେତଂ ସହିରଣ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ତିତଃ। ତାମ୍ରପାତ୍ରଂ ଗୁଡୋପେତଂ ତସ୍ଯୋପରି ନିଵେଶଯେତ୍
ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସୁନା ଏକାଠି ରଖିବା ଉଚିତ୍। ସେଥିରେ ଗୁଡ଼ ଭରା ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଉପରେ ରଖିବା ଦରକାର।
ତସ୍ମାଦୁପରି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୌଵର୍ଣଂ ପଦ୍ମକୋଟରେ। କୁର୍ଯାତ୍ଶର୍କରଯୋପେତାଂ ସାଵିତ୍ରୀଂ ତସ୍ଯ ଵାମତଃ
ସେଥିରେ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ଗଭୀର ଅଂଶରେ ସୁନାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଚିନି ସହିତ ସାଜାଯାଇଥିବା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ରଖିବା ଦରକାର।
ଗଂଧଂଧୂପଂ ତଯୋର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ କାରଯେତ୍। ତଦଭାଵେ କଥଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥା ପଦ୍ମେ ପିତାମହଃ
ଏହି ଦୁଇଁଠିକୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ନ ଥିଲେ, ପଦ୍ମ ପାଇଁ ପିତାମହଙ୍କ ଯେପରି ଉପାୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରହ୍ମାହ୍ଵଯାଂ ଚ ପ୍ରତିମାଂ କୃତ୍ଵା ଗୁଡମଯୀଂ ଶୁଭାମ୍। ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷତତିଲୈରର୍ଚଯେତ୍ପଦ୍ମସଂଭଵମ୍
ଗୁଡ଼ରେ ଶୁଭ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ପଦ୍ମରୁତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧଳା ଫୁଲ, ଅକୁଅ ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମାଯ ପାଦୌ ସଂପୂଜ୍ଯ ଜଂଘେ ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯ ଚ। ଵିରିଂଚାଯୋରୁଯୁଗ୍ମଂ ଚ ମନ୍ମଥାଯେତି ଵୈ କଟିମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦକୁ ପୂଜିବା, ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବାଙ୍କ ଜଂଘାକୁ, ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ଦୁଇ ଘୁଁଡ଼ିକୁ ଓ ମନ୍ମଥଙ୍କ କମରକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ଵଚ୍ଛୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରମତଂଦ୍ରାଯେତ୍ଯୁରୋ ଵିଧେଃ। ମୁଖଂ ପଦ୍ମମୁଖାଯେତି ବାହୂ ଵୈ ଵେଦପାଣଯେ
ପରିସ୍ଫୁଟ ଉଦର ଥିବାଙ୍କ ଉଦରକୁ, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ, ପଦ୍ମମୁଖୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଓ ବେଦଧାରୀଙ୍କ ହାତକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।
ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ମୌଲିମର୍ଚ୍ଚଯେଚ୍ଚାପି ପଂକଜମ୍। ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ତତ୍କୁଂଭଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ପ୍ରଭାତେ ସେଇ କୁମ୍ଭଟିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ତୁ ଲଵଣଂ ଵିନା। ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦଦ୍ଯାଦିମଂ ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ନିଜେ ଲୁଣ ଖାଇବା ନାହିଁ। ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରୀଯତାମତ୍ର ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ହୃଦଯେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଯସ୍ତ୍ଵାନଂଦୋଭିଧୀଯତେ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ଭଗବାନ୍, ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ମାସିମାସି ସମାଚରେତ୍। ଉପଵାସୀ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମର୍ଚଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଉପବାସୀ ଲୋକେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନେ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଫଲମେକଂ ଚ ସଂପ୍ରାଶ୍ଯ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଭୂତଲେ ସ୍ଵପେତ୍। ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶେ ମାସି ଘୃତଧେନୁସମନ୍ଵିତାମ୍
ରାତିରେ ଏକ ଫଳ ଖାଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତେରୋଟିଏ ମାସରେ ଘିଅ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିରିଂଚାଯ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କାଂଚନଂ କୃତ୍ଵା ସାଵିତ୍ରୀଂ ରଜତୈସ୍ତଥା
ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଏକ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ୍। ସୁନାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏବଂ ଚାଁଦିରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ପଦ୍ମାତ୍ମକଃ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସାଵିତ୍ରୀମୁପଲଭ୍ଯତୁ। ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଦ୍ଵିଜଂ ସପତ୍ନୀକଂ ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପଦ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପାଇଉନ୍ତୁ। ଦ୍ୱିଜ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।
ଶକ୍ତ୍ଯା ଗଵାଦିକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରୀଯତାମିତ୍ଯୁଦୀରଯେତ୍। ହୋମଂ ଶୁକ୍ଲୈସ୍ତିଲୈଃ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନାମାନି କୀର୍ତଯେତ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ, 'ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ଧଳା ତିଳ ଦେଇ ହୋମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।