ପୁଲୋମା କାଲକା ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଵନରସୁତେ ଉଭେ। ବହ୍ଵପତ୍ଯୋ ମହାସତ୍ଵୋ ମାରୀଚସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହଃ
ପୁଲୋମା ଓ କାଳକା — ଦୁଇଁଜଣ ଭୈଷ୍ବନରଙ୍କର ଝିଅ — ମାରୀଚଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଗ୍ରୁହଣୀ ହେଲେ । ଏମାନେ ବହୁ ସନ୍ତାନ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ତଯୋଃ ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଦାନଵାନାଂ ପୁରାଭଵନ୍। ପୌଲୋମାନ୍କାଲଖଂଜାଂଶ୍ଚ ମାରୀଚୋଜନଯତ୍ପୁରା
ପୂର୍ବକାଳରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ମାରୀଚ ପୌଲୋମ ଓ କାଳଖଞ୍ଜ ଦାନବମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଅଵଧ୍ଯା ଯେ ନରାଣାଂ ଵୈ ହିରଣ୍ଯପୁରଵାସିନଃ। ଚତୁର୍ମୁଖାଲ୍ଲବ୍ଧଵରା ଯେ ହତା ଵିଜଯେନ ତୁ
ହିରଣ୍ୟପୁରରେ ରହୁଥିବା ଯେମାନେ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବିଜୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତ ହେଲେ ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ସିଂହିକାଯାଂ ନଵ ପୁତ୍ରାନଜୀଜନତ୍। ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଯେଵୈ ଭାଗିନେଯାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ
ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସିଂହିକାଙ୍କୁ ନଉଟି ପୁଅ ଦେଲେ । ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ତେରଟି ଭାଉପୁଅ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
କଂସଃ ଶଂଖଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନଲୋ ଵାତାପିରେଵ ଚ। ଇଲ୍ଵଲୋ ନମୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଖସୃମଶ୍ଚାଂଜନସ୍ତଥା
କଂସ, ଶଂଖ, ରାଜା ନଳ, ବାତାପି, ଇଲ୍ବଳ, ନାମୁଚି, ଖସ୍ରମ, ଆଞ୍ଜନ — ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ।
ନରକଃ କାଲନାଭଶ୍ଚ ପରମାଣୁସ୍ତଥୈଵ ଚ। କଲ୍ପଵୀର୍ଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଦନୁଵଂଶଵିଵର୍ଦ୍ଧନଃ
ନରକ, କାଳନାଭ, ପରମାଣୁ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳ୍ପବୀର୍ୟ — ଦାନୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ।
ସଂହ୍ଲାଦସ୍ଯ ତୁ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନିଵାତକଵଚାଃ କୁଲେ। ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଗଂଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାମ୍
ଦୈତ୍ୟ ସଂହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଠାରୁ ନିବାତକବଚ ଗୋତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ ଥିଲେ ।
ଯେ ହତା ବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଅର୍ଜୁନେନ ରଣାଜିରେ। ଷଟ୍କନ୍ଯା ଜନଯାମାସ ତାମ୍ରା ମାରୀଚଵୀର୍ଯତଃ
ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିପାତ ହେଲେ । ମାରୀଚଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ତାମ୍ରା ଛଅଟି ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଶୁକୀଂ ଶ୍ଯେନୀଂ ଚ ଭାସୀଂ ଚ ସୁଗୃଧ୍ରୀଂ ଗୃଧ୍ରିକାଂ ଶୁଚିମ୍। ଶୁକୀ ଶୁକାନୁଲୂକାଂଶ୍ଚ ଜନଯାମାସ ଧର୍ମତଃ
ଶୁକୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗୃଧ୍ରୀ, ଗୃଧ୍ରିକା ଓ ଶୁଚି — ଏମାନେ ତାମ୍ରାଙ୍କ ଝିଅ । ଶୁକୀ ଧର୍ମରେ ଶୁକ (ପରିକିତା) ଓ ଉଲୁକ (ପେଚା) ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଶ୍ଯେନୀ ଶ୍ଯେନାଂଶ୍ଚ ଭାସୀ ଚ କୁରରାନପ୍ଯଜୀଜନତ୍। ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ରାନ୍ସୁଗୃଧ୍ରୀ ଚ ପାରାଵତଵିହଂଗମାନ୍
ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଭାସୀ କୁରର (ଏକ ପକ୍ଷୀ) ଦେଲେ । ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ର (ଶବଳ) ଓ ସୁଗୃଧ୍ରୀ ପାରାବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଦେଲେ ।
ହଂସ ସାରସ କାରଂଡ ପ୍ଲଵାନ୍ଶୁଚିରଜୀଜନତ୍। ଏତେ ତାମ୍ରାସୁତାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିନତାଯା ନିଶାମଯ
ଶୁଚି ହଂସ, ସାରସ, କାରଣ୍ଡ, ପ୍ଲବ (ଜଳପକ୍ଷୀ) ଦେଲେ । ଏମାନେ ତାମ୍ରାଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଏବେ ଭିନତା ବିଷୟରେ ଶୁଣ ।
ଗରୁଡଃ ପତଗଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽରୁଣଶ୍ଚେଶଃ ପତତ୍ରିଣାମ୍। ସୌଦାମିନୀ ତଥା କନ୍ଯା ଯେଯଂ ନଭସି ଵିଶ୍ରୁତା
ଗରୁଡ — ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ — ଓ ଅରୁଣ — ପତତ୍ରିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ — ଏବଂ ସୌଦାମିନୀ, ଯିଏ ଆକାଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ସଂପାତିଶ୍ଚ ଜଟାଯୁଶ୍ଚ ଅରୁଣସ୍ଯ ସୁତାଵୁଭୌ। ସଂପାତିପୁତ୍ରୋ ବଭ୍ରୁଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଗଶ୍ଚାତିଵିଶ୍ରୁତଃ
ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ — ଅରୁଣଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣ ପୁଅ । ସମ୍ପାତିଙ୍କ ପୁଅ ବଭ୍ରୁ ଓ ଶୀଘ୍ରଗ — ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଜଟାଯୋଃ କର୍ଣିକାରଶ୍ଚ ଶତଗାମୀ ଚ ଵିଶ୍ରୁତୌ। ତେଷାମସଂଖ୍ଯମଭଵତ୍ପକ୍ଷିଣାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍
ଜଟାୟୁଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ଶତଗାମୀ — ଦୁଇଁଜଣ ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେମାନଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ସନ୍ତାନ ଓ ପୋତା ଅସଂଖ୍ୟ ।
ସୁରସାଯାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ପାଣାମଭଵତ୍ପୁରା। ସହସ୍ରଶିରସାଂ କଦ୍ରୂଃ ସହସ୍ରଂ ପ୍ରାପ ସୁଵ୍ରତା
ସୁରସାଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ହଜାର ନାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । କଦ୍ରୁ ଶୁଭ ନିୟମରେ ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗ ପାଇଲେ ।
ପ୍ରଧାନାସ୍ତେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଷ୍ଷଡ୍ଵିଂଶତିରରିନ୍ଦମ। ଶେଷଵାସୁକିକର୍କୋଟ ଶଂଖୈରାଵତକଂବଲାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛବିଶି ଜଣ ପ୍ରଧାନ ନାଗ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟ, ଶଂଖ, ଏରାବତ, କମ୍ବଳ ।
ଧନଂଜଯ ମହାନୀଲ ପଦ୍ମାଶ୍ଵତର ତକ୍ଷକାଃ। ଏଲାପତ୍ର ମହାପଦ୍ମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବଲାହକାଃ
ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ବତର, ତକ୍ଷକ, ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ ।
ଶଂଖପାଲ ମହାଶଂଖ ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ଶୁଭାନନାଃ। ଶଂଖରୋମା ଚ ନହୁଷୋ ରମଣଃ ପଣିନସ୍ତଥା
ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର — ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ନାଗମାନେ । ଶଂଖରୋମା, ନହୁଷ, ରମଣ, ପଣି ମଧ୍ୟ ।
କପିଲୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚାପି ପତଂଜଲିମୁଖାସ୍ତଥା। ଏଷାମନଂତମଭଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍
କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପତଞ୍ଜଳି ମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜଣଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାଯଶୋ ଯତ୍ପୁରାଦଗ୍ଧଂ ଜନମେଜଯମଂଦିରେ। ରକ୍ଷୋଗଣଂ କ୍ରୋଧଵଶା ସୁନାମାନମଜୀଜନତ୍
ଯେଉଁ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଘରେ ପୂର୍ବରୁ ଦହି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ସୁନାମନ୍ ରୋଷରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ନିଯୁତଂ ତେଷାଂ ଭୀମସେନାଦଗାତ୍କ୍ଷଯମ୍। ଦଂଷ୍ଟ୍ରି ଗୋମାଯୁ କାକାଦୀନ୍ମହିଷୀର୍ଗୋଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଦାଂଷ୍ଟ୍ରା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ଦାଂଷ୍ଟ୍ରା ଥିବା, ଶିଆଳ, କାଉ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ମହିଷ, ଗାଁ ଓ ଗାଁର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ସୁରଭିର୍ଜନଯାମାସ କଶ୍ଯପାତ୍ତ୍ତ୍ରିତଯଂ ପୁରା। ମୁନିର୍ମୁନୀନାଂ ଚ ଗଣଂ ଗଣମପ୍ସରସାଂ ତଥା
ସୁରଭି ପୂର୍ବରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ, ଏକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ଏକ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ।
ତଥା କିନ୍ନରଗଂଧର୍ଵାନରିଷ୍ଟା ଜନଯଦ୍ବହୂନ୍। ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତା ଗୁଲ୍ମମିରା ସର୍ଵମଜୀଜନତତ୍
ଏହିପରି ଭାବେ ଇରା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତଥା ଶବୁ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜ୍ଞାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଲ୍ମ ମଧ୍ୟ ।
ଖସା ତୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଜନଯାମାସ କୋଟିଶଃ। ଏତେ କଶ୍ଯପଦାଯାଦାଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଖସା ଅନେକ କୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅନୁସୂତି, ଶତ ଓ ହଜାର ଗଣା ।
ଏଷ ମନ୍ଵଂତରେ ଭୀଷ୍ମ ସର୍ଗଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ସ୍ମୃତଃ। ତତସ୍ତ୍ଵେକୋନପଂଚାଶନ୍ମରୁତଃ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦିତିଃ। ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵାନମରଵଲ୍ଲଭାନ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଚଉଉନିଅଞ୍ଚାଳିଶି ମରୁତ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଜାତା ମରୁତୋ ଦେଵଵଲ୍ଲଭାଃ। ଦେଵୈର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାପତ୍ନୈଃ କସ୍ମାତ୍ସଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ପଚ୍ଛନ୍ତି: ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତ, ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ, କିପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ? ଏବଂ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଖ୍ୟତା କିପରି ପାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଥିଲେ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁରା ଦୈଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ହତେଷୁ ହରିଣା ସୁରୈଃ। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ଶୋକାର୍ତା ଗତା ଭୂଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଓ ଦେବମାନେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ, ଦିତି ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ। ଭର୍ତ୍ତୁରାରାଧନପରା ତପ ଉଗ୍ରଂ ଚଚାର ହ
ପୁଷ୍କରର ମହାତୀର୍ଥରେ, ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ସେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଦିତିର୍ଵୈ ଦୈତ୍ଯମାତା ତୁ ଋଷିକାର୍ଯେଣ ସୁଵ୍ରତା। ଫଲାହାରା ତପସ୍ତେପେ କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦିଭିଃ
ଦିତି, ଦୈତ୍ୟମାତା, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ରହି, ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; କ୍ରିଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଜରାଶୋକସମାକୁଲା। ତତଃ ସା ତପସା ତପ୍ତା ଵସିଷ୍ଠାଦୀନପୃଚ୍ଛତ
ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଜରା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପଚ୍ଛିଲେ ।