ତଦ୍ଧନଂ କୁଲନାଶାଯ ଭଵତ୍ଯାତ୍ମଵିନାଶନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଚ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ତୁ ଯଦ୍ଧନମ୍
ସେ ଧନ ପରିବାର ନାଶ ଓ ନିଜର ଧ୍ୱଂସ ହେବାର କାରଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ଧନ—
ଗୁରୁମିତ୍ରହିରଣ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥମପି ପୀଡଯେତ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ କୁଲୀନାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ଚ ଵାସଵ
ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସୁନା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ—
ସଂତୁଷ୍ଟାଯ ଵିନୀତାଯ ସର୍ଵସ୍ଵସହିତାଯ ଚ । ଵେଦାଭ୍ଯାସ ତପୋ ଜ୍ଞାନେଂଦ୍ରିଯସଂଯମଶାଲିନେ 6.32.
ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବିନୀତ ଓ ସମସ୍ତ ଧନର ମାଲିକ; ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ, ତପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ—
ଈଦୃଶାଯ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହି ତଦକ୍ଷଯମ୍ । ଆମପାତ୍ରେ ଯଥା ନ୍ଯସ୍ତଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ମଧୁ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ; ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ କିମ୍ବା ମଧୁ ରଖାଯାଏ।
ଭିନତ୍ତି ପାତ୍ରଂ ଦୌର୍ବଲ୍ଯାନ୍ନ ଚ ପାତ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ଏଵଂ ଗାଂ ଚ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନଂ ମହୀ ତିଲାନ୍
ଦୁର୍ବଳ ପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଜମି, ସୁନା, କପଡ଼ା, ଖାଦ୍ୟ, ମାଟି, ତିଳ—
ଅଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଭସ୍ମୀଭଵତି କାଷ୍ଠଵତ୍ । ଯସ୍ତଡାଗଂ ନଵଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଂ ଵାପି ଖାନଯେତ୍
ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ନେଇଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କାଠ ଭଳି ଛାଇଁ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନୂତନ ପୋକରି କରେ କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ଖୋଦେ—
ସର୍ଵଂ କୁଲଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵାପୀକୂପତଡାଗାନି ଉଦ୍ଯାନପ୍ରଭଵାନି ଚ
ସେ ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ; ପୋକରି, କୁଆ, ଜଳାଶୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ—
ପୁନର୍ନୀତାନି ସଂସ୍କାରଂ ଦଦତେ ମୌକ୍ତିକଂ ଫଲମ୍। ନିଦାଘକାଲେ ପାନୀଯ ଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ଵାସଵ
ପୁନଃ ସଂସ୍କାର କଲେ, ମୁକ୍ତା ଭଳି ଫଳ ଦିଏ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଗରମ ଦିନରେ ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଣି ରହେ—
ସ ଦୁର୍ଗଂ ଵିଷମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନ କଦାଚିଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏକାହଂ ତୁ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦେଵସତ୍ତମ
ସେ କେବେ ଦୁଃଖ, ବିପଦ କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଦେବମାନ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଦିନ ରହିଥିବା ପାଣି—
କୁଲାନି ତାରଯେତ୍ତସ୍ଯ ସପ୍ତସପ୍ତ ପରାନପି । ଦୀପାଲୋକପ୍ରଦାନେନ ଵପୁଷ୍ମାନ୍ସ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ନିଜ ବଂଶର ସାତ ପିଢ଼ି ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଦୀପ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷିଣାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ସ୍ମୃତିଂ ମେଧାଂ ଚ ଵିଂଦତି । କୃତ୍ଵାପି ପାତକଂ କର୍ମ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନୁସଂଧିନେ
ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କଲେ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ; ଯଦିଓ ପାପ କରିଥାଏ, ଯଦି ଭଲ ଭାବରେ ଦାନ କରେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶେଷେଣ ନ ସ ପାପୈର୍ହି ଲିପ୍ଯତେ । ଭୂମେର୍ଗାଵସ୍ତଥାଦାସଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ପ୍ରହୃତା ଯଦା
ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜମି, ଗାଁ ବା ଧନ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଲେ—
ନ ନିଵେଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ତମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକମ୍ । ଉପସ୍ଥିତେ ଵିଵାହେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ଦାନେ ଚ ଵାସଵ
ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ ଘଟିଲା ବୋଲି କେହି କହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ସମୟରେ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଲାଗୁହୁଏ।
ମୋହାଚ୍ଚରତି ଵିଘ୍ନଂ ଯଃ ସ ମୃତୋ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ଧନଂ ଫଲତି ଦାନେନ ଜୀଵିତଂ ଜୀଵରକ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଢତାରୁ କେହି ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ସେ ମରିବା ପରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଜୀବକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ।
ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯମାରୋଗ୍ଯମହିଂସାଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଫଲମୂଲାଶନାତ୍ପୂଜାଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅହିଂସା ଫଳରେ ମଣିଷ ରୂପ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଏ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କଲେ ପୂଜା ହୁଏ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶନାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ସୁଖାଟ୍ଯଃ ଶକ୍ରଦୀକ୍ଷାଯାଂ ସୁଗାମୀ ଚ ତୃଣାଶନଃ
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ପ୍ରାୟୋପବେଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ରାଜା ଭଳି ସୁଖ ଭୋଗ କରେ। ଯେ ଘାସ ଖାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷାରେ ସହଜ ହୁଏ।
ରୂପୀ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ଵାଯୁଂ ପୀତ୍ଵା କ୍ରତୁଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯସ୍ନାଯୀ ଭଵେଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସଂଧ୍ଯାଵେଦଜପାନ୍ଵିତଃ
ଯେ ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରେ ଓ ବାୟୁ ପାନ କରେ, ସେ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ କରେ। ଯେ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସାବଧାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ହୁଏ।
ଅହିଂସ୍ରୋ ଯାତି ଵୈରାଜ୍ଯଂ ନାକପୃଷ୍ଠମନାଶକମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶୀ ନିଯତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା କରେ, ସେ ବିରାଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ରସାନାଂ ପ୍ରତିସଂହାରେ ପଶୂନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଂଦତି । ନାକେ ଚିରଂ ସ ଵସତି ଉପଵାସୀ ଚ ଯୋ ଭଵେତ୍
ରସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଗୋ ଓ ପୁଅ ପାଏ, ଯେ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ।
ସତତଂ ଭୂମିଶାଯୀ ଯଃ ସ ଲଭେଦୀପ୍ସିତାଂ ଗତିମ୍ । ଵୀରାସନଂ ଵୀରଶଯଂ ଵୀରସ୍ଥାନମୁପାସତଃ
ଯେ ସବୁବେଳେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଗତି ପାଏ। ଯେ ବୀରାସନ, ବୀରଶୟନ ଓ ବୀରସ୍ଥାନ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ଅକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମଗମାସ୍ତଥା । ଉପଵାସଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ଅଭିଷେକଂ ଚ ଵାସଵ
ତାଙ୍କର ଲୋକ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅଭିଷେକ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।
କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵୀରସ୍ଥାନାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ପାଵନଂ ଚରତେ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାରୋ ବର୍ଷ କଲେ, ସେ ବୀରସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶୁଭ ଉପଦେଶ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଚିତ ଏହି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମହେଶ୍ୱର ମୋତେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵେଶ୍ଵର ଵିଶେଷତଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକଃ କର୍ମବଂଧନତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ କର୍ମ ବନ୍ଧନରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସର୍ଵପାପୌଘଶମନଂ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶନମ୍ । ଶୃଣୁ କୃଷ୍ଣାଵତାରଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ମହାଵ୍ରତମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମକ ମହାବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର।
କାମଦଂ ସସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ନିସ୍ପୃହାଣାଂ ତୁ ମୋକ୍ଷଦମ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ
ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିରାସକ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମର୍ଚିତସ୍ତେନ କଲିକାଲେ ଚ କେଶଵଃ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କୀର୍ତନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଃ କରୋତି ମହାମୁନେ
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ମହାମୁନି।
ନ ପୁରଶ୍ଚରଣେ ଚୀର୍ଣେ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ନାମମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୀଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବକ କ୍ରିୟା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ତିନିସ୍ପୃଶ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାଗମୈର୍ନ ପୁରାଣାଦ୍ଯୈର୍ନ ମଖୈସ୍ତୀର୍ଥକୋଟିଭିଃ । ବହୁଭିର୍ଵ୍ରତସଂଘୈଶ୍ଚ ପୂଜିତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ନ ଆଗମ ନ ପୁରାଣ ନ ଯଜ୍ଞ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ନ ଅନେକ ବ୍ରତ ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥାନ୍ତି—