ଅତ୍ରାଂତରେ ହରିର୍ଭୀମମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତୁ ତଦା ହରମ୍ । ଜଗାମାଲକ୍ଷିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଭେଦଶଂକଯା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ହରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚୁପଚାପ ଶୀଘ୍ର ଦୁଧ ସାଗରକୁ ଗଲେ, ଭଙ୍ଗ ହେବା ଆଶଙ୍କା କରି।
ଦଦର୍ଶ ରାହୁର୍ଭଵନଂ ଶଂକରସ୍ଯାତିଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିମିତ୍ଯାହ ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ରାହୁ ଶଂକରଙ୍କର ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲେ। ନିଜକୁ ନିଜ ଚୟାରେ ଦେଖି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ— 'ଏହା କଣ?'
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ବଲିଭିର୍ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିରୋଧିତଃ । ଯତ୍ନଵାନ୍ସ ନିଷିଦ୍ଧୋଽପି ତଦା ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ।
ତାନ୍ନିଵାର୍ଯ ଗଣାନ୍ନଂଦୀ ଵ୍ଯାଜହାର ଵିଧୁଂତୁଦମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତଃ କିଂ କାର୍ଯଂ ତଵ ବର୍ବର । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଗଣା ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ହନ୍ଯୁର୍ଭଯାଵହାଃ
ନନ୍ଦୀ ଗଣମାନେକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ର ଖାଇଥିବାକୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ କି? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମର କାମ କଣ, ବାରବର? କାମ କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।'
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦୂତୋ ଜାଲଂଧରସ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଶର୍ଵାଂତିକେ ନଯ । ନ ଵାଚ୍ଯମଂତରେ ଦ୍ଵାସ୍ଥ ମହାରାଜପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାହୁ କହିଲେ— ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ। ମୋତେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନାନ୍ଧିକେ ନେଇଯାଅ। ଦ୍ୱାରୀ, ଏଠି ମହାରାଜଙ୍କ କାମ ଚାଲିଛି, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ନଂଦୀ ଦୂତୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ନୀଲଲୋହିତମାଯଯୌ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସମ୍ମାନରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇ କହିଲେ।
ସୈଂହିକେଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯତଃ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଵଥଵାଯାତୁ ଭଵାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହତି
ମହାରାଜ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରେ କାମ ନେଇ ଉଭେଇଛି। ତାକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ଆଣ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ହେବ।
ନଂଦିନୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ତାମଂତଃପୁରାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସଖୀଵୃତାମ୍
ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର, ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ, ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ଜଗାଦାଥ ନଂଦିନ୍ଦୂତଂ ପ୍ରଵେଶଯ । ତତୋ ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାମୁଂ ଦୂତଂ ନଂଦୀ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ଆଣ।' ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତକୁ ହାତ ଧରି ଆଣିଲେ।
ଆନଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଶଂଭୁମଦର୍ଶଯତ୍ । ତଂ ଦଦର୍ଶ ତଦା ରାହୁର୍ଜଟିଲଂ ନୀଲମାତ୍ମନି
ସେ ଦୂତକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଶରୀର।
ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ । ଦେଵୀଵିରହିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚଂଦ୍ରଲେଖାଵିଭୂଷିତମ୍
ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, ଦଶଟି ହାତ, ନାଗ ଜନ୍ୟ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିର୍ମୁଂଚତ୍ପୃଦାକୁଗଣସେଵିତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵଗଣୋପେତଂ ସେଵିତଂ ଗଣକୋଟିଭିଃ
ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅଉଥିବା, ପ୍ରମଥ ଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଉପସ୍ଥିତ, ଗଣମାନେ ମିଶି ପୂଜା କରୁଥିବା।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତଂ ଶଂଭୁରାଲୋକ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ତଦା ରାହୁର୍ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଦୂତ ଆସି ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇଛି ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— 'କହ।' ତାପରେ ରାହୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ଶିଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ମୁଖେନ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ
ରାହୁ କହିଲେ— ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନାନ୍ଧିକେ ପଠାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ କଥା ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଗିରିଶତ୍ଵଂ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଃ । ତଵ ନାସ୍ତି ପିତା ମାତା ଵସୁ ଗୋତ୍ରାଦି ଵର୍ଜିତଃ
ଗିରିଶ, ଆପଣ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ଗୁଣ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତା ମାତା ନାହିଁ, ବଂଶ ଓ ଗୋତ୍ର ନାହିଁ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁର୍ଭୁଂକ୍ତେଽସୌ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମପି ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ସମାଚର
ଜାଲନ୍ଧର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ଲୋକ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ପୁରାଣପୁରୁଷଃ କାମୀ ଵୃଷାରୂଢଃ କଥଂ ଭଵାନ୍ । ଏଵଂ ଵଦତି ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ସୁତୌ ସ୍କଂଦଵିନାଯକୌ
ପୁରୁଣା ପୁରୁଷ, କାମୀ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢିଥିବା ଆପଣ, କିପରି ଆପଣଙ୍କ ସୁତ— ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ— ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି?
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦେଵଦେଵୋ ଯତଵାଗଂଗମର୍ଦନମ୍ । ଚକାର ଚ କରୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈର୍ଵାସୁକିର୍ଭୂତଲେଽପତତ୍
ଏହି ସମୟରେ ଦେବଦେବ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ରହି, ହାତରେ ଚିହ୍ନ କରି, ଭୂମିରେ ବାସୁକି ପଡିଗଲା।
ହେରଂବଵାହନସ୍ଯାଖୋଃ ପୁଚ୍ଛଂ ଗ୍ରସ୍ତମଥାହିନା । ସ୍ଵପତ୍ରଂ ଗ୍ରସ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ମୁଂଚମୁଂଚେତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ହେରମ୍ବଙ୍କ ଯାନ ଉଠୁର ପୁଛ ନାଗ ଧରିଥିଲା; ନିଜ ପାଖ ଧରା ଦେଖି, 'ଛାଡ, ଛାଡ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।
ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍କଂଦଵାହଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସ୍ଵରମ୍ । ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାସୁକିର୍ଗ୍ରସ୍ତମାଖୁପୁଚ୍ଛମଥୋଦ୍ଗିରତ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଯାନ ଉତ୍ତେଜିତ ଦେଖି, ତାହାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ବାସୁକି ଭୟରେ ଉଠୁର ପୁଛ ଛାଡିଦେଲା।
ଅଥାରୁହ୍ଯ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ଗଲମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵାସପଵନୈରଥ ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ
ଏହାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଚଢି, ଗଳାକୁ ଚାପି ରହିଗଲା; ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ଯୋଷ୍ମଣା ଚଂଦ୍ର ଲେଖା ଜଟାଜୂଟାଟଵୀ ସ୍ଥିତା । ସାର୍ଦ୍ରତାଂ ତୁ ତଦା ସାଯାତ୍ପ୍ଲାଵିତଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଯଥା
ତାଙ୍କ ତାପରେ, ଜଟାର ଅଟବୀରେ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭିଜିଗଲା; ଏହି ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଗଲା।
ତସ୍ଯାହ୍ଯମୃତଧାରାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତକମାଲିକା । ହରମୌଲିକପାଲାନାମଭୂତ୍ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାଙ୍କର ଅମୃତ ଧାରାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରଙ୍କ ଶିରୋପରି ମାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା; ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ପପାଠ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଗଶ୍ରୁତିକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ପରାଧୀତଂ ଵିଵଦଂତି ଶିରାଂସ୍ଯଥ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଓ ଶ୍ରୁତିର କ୍ରମ ପଠିଲେ; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ପଠିଥିବା ଶୁଣି, ଶିରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅହମାଦିରହଂ ପୂର୍ଵମହମେଵ ପରାତ୍ପରଃ । ଅହଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଅହଂ ପାତେତ୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଁ ଆଦି, ମୁଁ ପୂର୍ବ, ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳକ—ଏଭଳି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତାରେ ବିବାଦ କରିଲେ।
ଶୋଚଂତ୍ଯେତାନି ନୋ ଦତ୍ତଂ ନୋ ଭୁକ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ମଯା । ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତେନ ମନସା ନୋ ଵିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେଽପି ତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ: 'ଏଗୁଡିକ ମୋତେ ଦିଆଯାଇନି, ଭୋଗ କରାଯାଇନି, ହୋମ କରାଯାଇନି; ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯାଇନି।'
ଅଥେଶ୍ଵରଜଟାଜୂଟାଦାଵିରାସୀଦ୍ଗଣୋ ମହାନ୍ । ତ୍ର୍ଯାନନସ୍ତ୍ରିଚରଣସ୍ତ୍ରିପୁଚ୍ଛଃ ସପ୍ତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ତିନି ମୁହଁ, ତିନି ପା, ତିନି ପୁଛ ଓ ସାତଟି ହାତ ଥିଲେ।
ସ ଚ କୀର୍ତିମୁଖୋ ନାମ ପିଂଗଲୋ ଜଟିଲୋ ମହାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା କପାଲାଲୀ ଭଯାତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃତେଵ ସା ୩୭*। ପୁରତଃ ପ୍ରାହ ସଗଣସ୍ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵଂ ଦେଵମତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧିତଃ ପ୍ରଭୋ
ସେ ବଡ଼, ପିଙ୍ଗଳ କେଶ, ଜଟାଧାରୀ, କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କପାଳମାଳା ଭୟରେ ଜଣେ ମୃତ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲା। ପରେ, ଗଣମାନେ ସହିତ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅତି ଭୋକା ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ତଦୋକ୍ତଃ ଶଂକରେଣାହୋ ଭକ୍ଷଯ ତ୍ଵଂ ରଣେ ହତାନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ଗଣଃ କ୍ଵାପ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣଂ ତଦା
ଶଂକରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, 'ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଖାଇଅ' ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ; ଏକ କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଗଣ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ନ ଦେଖି, ମୃତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶଂକରେଣ ନିଵାରିତଃ । ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖେନାଥ ସ୍ଵାଂଗଂ ସର୍ଵଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆଗେଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଶଂକର ରୋକିଦେଲେ; ତାପରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନିଜ ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରିଲେ।