ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ଶକ୍ରମୁଖ୍ଯାନ୍ଯଜ୍ଞେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତୀ ଶୁଭା। ତଦାସାନୁନଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମଭାଷତ
ଯଜ୍ଞରେ ଶକ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁଭା ସତୀ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ମିଳନସାଧକ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯୁଵାଚ। ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢୋ ଦେଵରାଜଃ ଶତକ୍ରତୁଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ସହାଯାତଃ କୃତାଵାସଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
ସତୀ କହିଲେ: ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ ଏଠାକୁ ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶଚୀ ସହିତ ଆସି, ଏଠାରେ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି।
ପାପାନାଂ ଯୋ ଯମଯିତା ଧର୍ମେଣାଧର୍ମିଣାଂ ପ୍ରଭୁଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ଧୂମୋର୍ଣଯା ସାର୍ଦ୍ଧମିହାଯାତଃ ସ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଓ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଯାଦସାଂ ଚ ପତିର୍ଦ୍ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଲୋକଭାଵନଃ। ଗୌର୍ଯ୍ଯା ପତ୍ନ୍ଯା ସହାଯାତଃ ପ୍ରଚେତା ମଂଡପେ ତ୍ଵିହ
ଯାଦବମାନଙ୍କ ନାଥ ଦେବତା ବରୁଣ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ସହିତ ମଣ୍ଡପରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଯକ୍ଷାଧିପୋ ଦେଵଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସୋ ମୁନେଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ତ୍ଵିହ ସମାଯାତଃ ସହ ଦେଵ୍ଯା ଧନାଧିପଃ
ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧନର ଦେବତା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ମୁଖଂ ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଜଂତୂନାମୁଦରେ ସ୍ଥିତଃ। ଵେଦା ଯଦର୍ଥମୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ସୋଯଂ ଯଜ୍ଞମୁପାଗତଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦରରେ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ନିଋତୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ଦିକ୍ପତିତ୍ଵେ ନିଯୋଜିତଃ। ସ ଚ ତ୍ଵିହାଗତସ୍ତାତ ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରତାଵିହ
ନିୃତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦିଗ୍ପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ପିତା।
ଆଯୁଃପ୍ରଦୋ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପୁରା। ପ୍ରାଣୋପାନୋଵ୍ଯାନଉଦାନସ୍ସମାନାହ୍ଵଯସ୍ତଥା
ଏହି ଜଗତରେ ଆୟୁ ଦେଇଥିବା, ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏକୋନପଂଚାଶତ୍କେନ ଗଣେନ ପରିଵାରିତଃ। ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚାସୌ ଵାଯୁର୍ଦେଵଃସମାଗତଃ
ଏକୋନପଞ୍ଚାଶ ଗଣରେ ଘିରିଥିବା, ପ୍ରଜାପତି ଓ ବାୟୁ ଦେବତା ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ଗ୍ରହାଧ୍ଯକ୍ଷଃଚକ୍ଷୁଷୀ ଜଗତସ୍ତ୍ଵିହ। ପାତି ଵୈ ଭୁଵନଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ ଯଃ ପରାଯଣଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଧିକ୍ଷକ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଭୂବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଆଯୁଷଶ୍ଚ ଵନାନାଂ ଚ ଦିଵସାନାଂ ପତିର୍ହି ଯଃ। ସଂଜ୍ଞା ପତିରିହାଯାତୋ ଭାସ୍କରୋ ଲୋକପାଵନଃ
ଯିଏ ଆୟୁ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦିନମାନଙ୍କ ନାଥ, ନାମର ଅଧିପତି, ଭାସ୍କର, ଜଗତର ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା, ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଦ୍ଵିଜରାଜୋ ମହାଯଶାଃ। ନଯନାନଂଦଜନନୋ ଲୋକନାଥୋ ଧରାତଲେ
ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାୟଶସ୍ବୀ, ଚକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଭୂମିରେ ଲୋକନାଥ, ସେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଓଷଧୀନାଂ ପତିଶ୍ଚାପି ଵୀରୁଧାମପି ସର୍ଵଶଃ। ଉଡୁନାଥଃ ସପତ୍ନୀକ ଇହାଯାତଃ ଶଶୀ ତଵ
ଓଷଧି ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ନାଥ, ତାରାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵସଵୋଷ୍ଟୌ ସମାଯାତା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ସମାଗତୌ। ଵୃକ୍ଷୋ ଵନସ୍ପତିଶ୍ଚାପି ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ଅଠ ବସୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ବୃକ୍ଷ ଓ ଵନସ୍ପତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଵିଦ୍ଯାଧରା ଭୂତସଂଘା ଵେତାଲା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ। ପିଶାଚାଶ୍ଚୋଗ୍ରକର୍ମାଣସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଜୀଵହାରକାଃ
ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତମାନେ, ଭୟଙ୍କର କାମ କରୁଥିବା ଭେଟାଳ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବନ ନେଇବା ମାନେ—
ନଦ୍ଯୋ ନଦାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପାଶ୍ଚ ସହ ପର୍ଵତୈଃ। ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ ପଶଵୋ ଯଦିଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚ ନେଙ୍ଗତି
ନଦୀ, ନଦ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ବୀପ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ; ଗ୍ରାମର ଓ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁ, ଯାହା ଚଳାଇଥାଏ ଓ ଯାହା ଚଳାଇନାହିଁ—
କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପରୈଃ ସହ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ ସନକାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ
କଶ୍ୟପ, ଶ୍ରୀମାନ ଅତ୍ରି, ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଵଶିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଏବଂ ସନକ ଆଦି ମହାର୍ଷିମାନେ—
ପୁଣ୍ଯା ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ଚାଶ୍ରମିଣଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଯେ କର୍ମକାରିଣଃ
ପୁଣ୍ୟବାନ ରାଜାର୍ଷି ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ; ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମୀ, ସମସ୍ତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସୃଷ୍ଟିରିହାଗତା। ଭଗିନ୍ଯୋ ଭାଗିନେଯାଶ୍ଚ ଭଗିନୀପତଯସ୍ତ୍ଵିମେ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଏଠାକୁ ଆସିଛି: ଭଉଣୀମାନେ, ଭଉଣୀପୁଆ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ—
ସ୍ଵଭାର୍ଯାସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସପୁତ୍ରାସ୍ସହ ବାଂଧଵାଃ। ତ୍ଵଯା ସମର୍ଚିତାଃ ସର୍ଵେ ଦାନମାନପରିଗ୍ରହୈଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସାଥୀ, ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ତୁମେ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଛ—
ଆମଂତ୍ରଣା ମଂତ୍ରିତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ମାନନା କୃତା। ଏକ ଏଵାତ୍ର ଭଗଵାନ୍ପତିର୍ମେ ନ ସମାଗତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋ ପତି ଏକମାତ୍ର ଆସିନାହିଁ—
ଵିନା ତେନ ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଵତ୍ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ମନ୍ଯେ ଚାହଂ ତୁ ଭଵତା ପତିର୍ମେ ନ ନିମଂତ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଏ ସବୁ ମୋତେ ଖାଲି ଲାଗେ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲ—
ଵିସ୍ମୃତସ୍ତେ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ସର୍ଵଂ ଶଂସତୁ ମେ ଭଵାନ୍। ପୁଲସ୍ଯ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯାସ୍ତଦୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିଗଲ; ତୁମେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି—
ପତିସ୍ନେହ ସମାଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀମ୍। ଅଂକମାରୋପ୍ଯ ତାଂ ବାଲାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ପତିପରାଯଣାମ୍
ପତିପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ, ସେ ସାଧ୍ବୀ ଜଣେ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ଆଖିରେ ଉଠାଇଲେ—
ପତିଵ୍ରତାଂ ମହାଭାଗାଂ ପତିପ୍ରିଯହିତୈଷିଣୀମ୍। ପ୍ରାହ ଗଂଭୀରଭାଵେନ ଶୃଣୁ ଵତ୍ସେ ଯଥାତଥମ୍
ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପତିଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ଶିଶୁ, ଯଥାସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି'—
ଯେନାଦ୍ଯ କାରଣେନେହ ପତିସ୍ତେ ନ ନିମଂତ୍ରିତଃ। କପାଲପାତ୍ରଧୃକ୍ଚର୍ମୀ ଭସ୍ମାଵୃତ ତନୁସ୍ତଥା
କିଏ ଦିନ ଏଠାରେ ତୁମର ପତିକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇନାହିଁ: ସେ ଖପରା ପାତ୍ର ଧରିଥାଏ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ଦେହ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥାଏ—
ଶୂଲୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଚ ନଗ୍ନଶ୍ଚ ଶ୍ମଶାନେ ରମତେ ସଦା। ଵିଭୂତ୍ଯାଙ୍ଗାନି ସର୍ଵାଣି ପରିମାର୍ଷ୍ଟି ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ତିନିଖଣ୍ଡା, ମୁଣ୍ଡା, ନିର୍ବସନ, ସମ୍ବିତ ଶ୍ମଶାନରେ ରହିଥାଏ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥାଏ—
ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଧାନୋ ହସ୍ତିଚର୍ମପରିଚ୍ଛଦଃ। କପାଲମାଲଂ ଶିରସି ଖଟ୍ଵାଗଂ ଚ କରେ ସ୍ଥିତଂ
ବାଘର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ହାତୀର ଚର୍ମ ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ, ହାତରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧରି—
କଟ୍ଯାଂ ଵୈ ଗୋନସଂ ବଧ୍ଵା ଲିଂଗେଽସ୍ଥ୍ନାଂ ଵଲଯଂ ତଥା। ପନ୍ନଗାନାଂ ତୁ ରାଜାନମୁପଵୀତଂ ଚ ଵାସୁକିମ୍
କମରେ ଗଈର ନସ ରଖି, ଲିଙ୍ଗରେ ହାଡ଼ର ମୁଦ୍ରା, ସାପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାସୁକି ଉପବୀତ ଭାବରେ—
କୃତ୍ଵା ଭ୍ରମତି ଚାନେନ ରୂପେଣ ସତତଂ କ୍ଷିତୌ। ନଗ୍ନା ଗଣାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଭୂତସଂଘା ହ୍ଯନେକଶଃ
ଏହି ରୂପ ନେଇ ସେ ସବୁବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବା; ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ନିର୍ବସନ, ପିଶାଚ ଓ ଅନେକ ଭୂତମାନେ—