ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ସତୀ ଦକ୍ଷସୁତା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତଵତୀ ଶୁଭା। ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେଣ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଃ କେନ ହେତୁନା
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଶୁଭା, ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ସତୀ କିପରି ନିଜ ଶରୀର ଛାଡିଲେ? ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ କିପରି ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା, କଣ କାରଣରେ?
ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଜଗାମାଥ କ୍ରୋଧଵଶଂ ତ୍ରିପୁରାରିର୍ମହାଯଶାଃ
ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି, ବ୍ରହ୍ମା: ମହେଶ୍ୱର, ତ୍ରିପୁରାରି, ମହାଯଶସ୍ବୀ, କିପରି କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପୁରା ଭୀଷ୍ମ ଦକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞମଥାରଭତ୍। ତତ୍ର ଦେଵାସୁରଗଣାଃ ପିତରୋଥ ମହର୍ଷଯଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ଏକଥିରେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ପିତୃ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦାଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ। ନାଗା ଯକ୍ଷାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ଵୀରୁଦୋଷଧଯସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଔଷଧି ଓ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନତ୍ରିଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ। ପ୍ରଚେତସୋଂଗିରାଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାତପାଃ
କଶ୍ୟପ, ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତସ, ଅଙ୍ଗିରା, ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଵଶିଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ଵେଦୀଂ ସମାଂ କୃତ୍ଵା ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ହୋତା ଵସିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ରାସୀଦଂଗିରାଧ୍ଵର୍ଯୁସତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ସମାନ ବେଦି ତିଆରି କରି, ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ହୋତା ହେଲେ ବଶିଷ୍ଠ, ଅଙ୍ଗିରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିରଥୋଦ୍ଗାତା ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ନାରଦସ୍ତଥା। ଯଜ୍ଞକର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ତୁ ହୂଯମାନେଷୁ ଚାଗ୍ନିଷୁ
ବୃହସ୍ପତି, ଉଦ୍ଗାତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ଅଗ୍ନିଗୁଡିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଆଗତା ଵସଵଃ ସର୍ଵ ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ। ଅଶ୍ଵିନୌ ମରୁତଶ୍ଚୈଵ ମନଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ
ସମସ୍ତ ବସୁ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ମରୁତ ଓ ଚଉଦ ମନୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ହୂଯମାନେଷୁ ଚାଗ୍ନିଷୁ। ଵିଭୂତିଂ ତାଂ ପରାଂ ତତ୍ର ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯକୃତାଂ ଶୁଭାମ୍
ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ଓ ଅଗ୍ନିଗୁଡିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟର ଅପାର ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଆଲୋକ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଭୂମିଂ ସମଂତାଦ୍ଦଶଯୋଜନମ୍। ମହାଵେଦୀ କୃତା ତତ୍ର ସର୍ଵୈସ୍ତତ୍ର ସମନ୍ଵିତୈଃ
ଦଶ ଯୋଜନା ପରିଧିରେ ଭୂମିକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକତ୍ର ହେବାରେ ଏଠାରେ ବଡ଼ ବେଦୀ ତିଆରି ହେଲା।
ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ଶକ୍ରମୁଖ୍ଯାନ୍ଯଜ୍ଞେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତୀ ଶୁଭା। ତଦାସାନୁନଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମଭାଷତ
ଯଜ୍ଞରେ ଶକ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁଭା ସତୀ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ମିଳନସାଧକ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯୁଵାଚ। ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢୋ ଦେଵରାଜଃ ଶତକ୍ରତୁଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ସହାଯାତଃ କୃତାଵାସଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
ସତୀ କହିଲେ: ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ ଏଠାକୁ ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶଚୀ ସହିତ ଆସି, ଏଠାରେ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି।
ପାପାନାଂ ଯୋ ଯମଯିତା ଧର୍ମେଣାଧର୍ମିଣାଂ ପ୍ରଭୁଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ଧୂମୋର୍ଣଯା ସାର୍ଦ୍ଧମିହାଯାତଃ ସ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଓ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଯାଦସାଂ ଚ ପତିର୍ଦ୍ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଲୋକଭାଵନଃ। ଗୌର୍ଯ୍ଯା ପତ୍ନ୍ଯା ସହାଯାତଃ ପ୍ରଚେତା ମଂଡପେ ତ୍ଵିହ
ଯାଦବମାନଙ୍କ ନାଥ ଦେବତା ବରୁଣ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ସହିତ ମଣ୍ଡପରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଯକ୍ଷାଧିପୋ ଦେଵଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସୋ ମୁନେଃ। ପତ୍ନ୍ଯା ତ୍ଵିହ ସମାଯାତଃ ସହ ଦେଵ୍ଯା ଧନାଧିପଃ
ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧନର ଦେବତା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ମୁଖଂ ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଜଂତୂନାମୁଦରେ ସ୍ଥିତଃ। ଵେଦା ଯଦର୍ଥମୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ସୋଯଂ ଯଜ୍ଞମୁପାଗତଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦରରେ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ନିଋତୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋଽସୌ ଦିକ୍ପତିତ୍ଵେ ନିଯୋଜିତଃ। ସ ଚ ତ୍ଵିହାଗତସ୍ତାତ ପତ୍ନ୍ଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରତାଵିହ
ନିୃତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦିଗ୍ପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ପିତା।
ଆଯୁଃପ୍ରଦୋ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପୁରା। ପ୍ରାଣୋପାନୋଵ୍ଯାନଉଦାନସ୍ସମାନାହ୍ଵଯସ୍ତଥା
ଏହି ଜଗତରେ ଆୟୁ ଦେଇଥିବା, ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏକୋନପଂଚାଶତ୍କେନ ଗଣେନ ପରିଵାରିତଃ। ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚାସୌ ଵାଯୁର୍ଦେଵଃସମାଗତଃ
ଏକୋନପଞ୍ଚାଶ ଗଣରେ ଘିରିଥିବା, ପ୍ରଜାପତି ଓ ବାୟୁ ଦେବତା ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ଗ୍ରହାଧ୍ଯକ୍ଷଃଚକ୍ଷୁଷୀ ଜଗତସ୍ତ୍ଵିହ। ପାତି ଵୈ ଭୁଵନଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ ଯଃ ପରାଯଣଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଧିକ୍ଷକ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଭୂବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଆଯୁଷଶ୍ଚ ଵନାନାଂ ଚ ଦିଵସାନାଂ ପତିର୍ହି ଯଃ। ସଂଜ୍ଞା ପତିରିହାଯାତୋ ଭାସ୍କରୋ ଲୋକପାଵନଃ
ଯିଏ ଆୟୁ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦିନମାନଙ୍କ ନାଥ, ନାମର ଅଧିପତି, ଭାସ୍କର, ଜଗତର ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା, ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଦ୍ଵିଜରାଜୋ ମହାଯଶାଃ। ନଯନାନଂଦଜନନୋ ଲୋକନାଥୋ ଧରାତଲେ
ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାୟଶସ୍ବୀ, ଚକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଭୂମିରେ ଲୋକନାଥ, ସେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଓଷଧୀନାଂ ପତିଶ୍ଚାପି ଵୀରୁଧାମପି ସର୍ଵଶଃ। ଉଡୁନାଥଃ ସପତ୍ନୀକ ଇହାଯାତଃ ଶଶୀ ତଵ
ଓଷଧି ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ନାଥ, ତାରାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵସଵୋଷ୍ଟୌ ସମାଯାତା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ସମାଗତୌ। ଵୃକ୍ଷୋ ଵନସ୍ପତିଶ୍ଚାପି ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ଅଠ ବସୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ବୃକ୍ଷ ଓ ଵନସ୍ପତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଵିଦ୍ଯାଧରା ଭୂତସଂଘା ଵେତାଲା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ। ପିଶାଚାଶ୍ଚୋଗ୍ରକର୍ମାଣସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଜୀଵହାରକାଃ
ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତମାନେ, ଭୟଙ୍କର କାମ କରୁଥିବା ଭେଟାଳ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବନ ନେଇବା ମାନେ—
ନଦ୍ଯୋ ନଦାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପାଶ୍ଚ ସହ ପର୍ଵତୈଃ। ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ ପଶଵୋ ଯଦିଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚ ନେଙ୍ଗତି
ନଦୀ, ନଦ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ବୀପ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ; ଗ୍ରାମର ଓ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁ, ଯାହା ଚଳାଇଥାଏ ଓ ଯାହା ଚଳାଇନାହିଁ—
କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପରୈଃ ସହ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ ସନକାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ
କଶ୍ୟପ, ଶ୍ରୀମାନ ଅତ୍ରି, ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଵଶିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଏବଂ ସନକ ଆଦି ମହାର୍ଷିମାନେ—
ପୁଣ୍ଯା ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ଚାଶ୍ରମିଣଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଯେ କର୍ମକାରିଣଃ
ପୁଣ୍ୟବାନ ରାଜାର୍ଷି ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ; ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମୀ, ସମସ୍ତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସୃଷ୍ଟିରିହାଗତା। ଭଗିନ୍ଯୋ ଭାଗିନେଯାଶ୍ଚ ଭଗିନୀପତଯସ୍ତ୍ଵିମେ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଏଠାକୁ ଆସିଛି: ଭଉଣୀମାନେ, ଭଉଣୀପୁଆ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ—
ସ୍ଵଭାର୍ଯାସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସପୁତ୍ରାସ୍ସହ ବାଂଧଵାଃ। ତ୍ଵଯା ସମର୍ଚିତାଃ ସର୍ଵେ ଦାନମାନପରିଗ୍ରହୈଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସାଥୀ, ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ତୁମେ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଛ—