ପୁନଃ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୃଗୋରେଷା ସନାତନୀ। ଶ୍ରିଯା ସହ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୃଗୁଣା ଚ ମହର୍ଷିଣା
ପୁଣି, ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ସନାତନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମହାର୍ଷି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରୀ ସହିତ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ସ୍ଵନାମ୍ନା ନଗରୀ ଚୈଵ କୃତା ପୂର୍ଵଂ ସରିତ୍ତଟେ। ନର୍ମଦାଯାଂ ମହାରାଜ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚାନୁମୋଦିତା
ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ସହର ପୂର୍ବରୁ ନଦୀତୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ମହାରାଜ, ଏହି ସହର ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଥିଲା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥିଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପୁରଂ ସ୍ଵପିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ସହ କୁଞ୍ଚିକଯାଽପ୍ଯ ଚ। ଆଗତା ଦେଵଲୋକଂ ସାଽଯାଚତାଗତ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ନଗର ଏବଂ ତାହାର ଚାବି ସହିତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ । ସେ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପଛେ ଫେରିଆସି, ଏହି ନଗରକୁ ପୁନଃ ଚାହିଲେ ।
ଲୋଭାନ୍ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ପୁରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ଯଦା ପୁନଃ। ଭୃଗୋଃ ସକାଶାନ୍ନାଵାପ ତଦା ଚୈଵାହ କେଶଵମ୍
ଲୋଭରେ, ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁନଃ ନଗର ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନାହିଁ । ତାପରେ ସେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଯାଇ ନଗର ପାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପରିଭୂତା ତୁ ପିତ୍ରାହଂ ଗୃହୀତଂ ନଗରଂ ମମ। ତସ୍ଯ ହସ୍ତାତ୍ତ୍ଵମାକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁରଂ ତଚ୍ଚାନଯ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ସେ ମୋ ନଗର ନେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଏହି ନଗରକୁ ନେଇ, ତୁମେ ନିଜେ ଫେରାଇ ଆଣ ।
ତଂ ଗତ୍ଵା ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷୋ ଦେଵଶ୍ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ। ଭୃଗୁଂ ସାନୁନଯଂ ପ୍ରାହ କନ୍ଯାଯୈ ପୁରମର୍ପଯ
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତା, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଯାଇ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ନଗର ଦିଅ ।'
କୁଞ୍ଚିକାତାଲିକେ ଚୋଭେ ଦୀଯେତାଂ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ। ଭୃଗୁସ୍ତଂ କୁପିତଃ ପ୍ରାହ ନାର୍ପଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁରମ୍
ଦୟାରେ, ଚାବି ଓ ନଗର ଦୁହିଁକୁ ଚାବିବାହକାକୁ ଦେବା ଉଚିତ । କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନଗର ଦେବିନାହିଁ ।'
ନ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତତ୍ପୁରଂ ଦେଵ ମଯା ଚେଦଂ ସ୍ଵଯଂ କୃତମ୍। ଭଗଵନ୍ନୈଵ ଦାସ୍ଯାମି ତ୍ଯଜାକ୍ଷେପଂ ତୁ କେଶଵ
ଏହି ନଗର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନୁହେଁ, ଦେବତା, ଏହି ମୁଁ ନିଜେ ତିଆରି କରିଛି । ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଦେବିନାହିଁ—କେଶବ, ତୁମର ଜୋର ଛାଡ଼ ।
ତଂ ପ୍ରାହ ଦେଵୋ ଭୂଯୋପି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତତ୍ପୁରମର୍ପଯ। ସର୍ଵଥା ତୁ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵଚନାନ୍ମେ ମହାମୁନେ
ଦେବତା ପୁନି କହିଲେ, 'ଏହି ନଗର ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଦିଅ; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ମହାମୁନି, ତୁମେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ ।'
ତତଃ କୋପସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭୃଗୁରପ୍ଯାହ କେଶଵମ୍। ପକ୍ଷପାତେନ ମାଂ ସାଧୋ ଭାର୍ଯାଯା ବାଧସେଧୁନା
ତାପରେ ଭୃଗୁ କ୍ରୋଧରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଧର୍ମଜନ, ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇ ଏବେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦେଉଛ ।'
ନୃଲୋକେ ଦଶଜନ୍ମାନି ଲପ୍ସ୍ଯସେ ମଧୁସୂଦନ। ଭାର୍ଯାଯାସ୍ତେ ଵିଯୋଗେନ ଦୁଃଖାନ୍ଯନୁଭଵିଷ୍ଯସି
ମାନବ ଲୋକରେ, ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ଦଶ ଜନ୍ମ ନେବା; ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ।
ଏଵଂ ଶାପଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଭୃଗୁଃ ପରମକୋପନଃ। ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଦତ୍ତଃ ଶାପୋ ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି, ଭୃଗୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାତ୍ମା, ପଛେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶାପ ଦେଲେ ।
ନ ଚାପତ୍ଯକୃତାଂ ପ୍ରୀତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମୁନିପୁଂଗଵ। ଶାପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଜଗାମ ହ୧୦୦ 1.4.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ନାହିଁ; ଏହି ଶାପ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଋଷିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇଲେ ।
ପଦ୍ମଜନ୍ମାନମାହେଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସ୍ତୁ କେଶଵଃ। ଭଗଵଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋସୌ ଭୃଗୁଃ ପରମକୋପନଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କେଶବ ଦେବତା ପଦ୍ମଜନ୍ମାକୁ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ତୁମ ପୁଅ ଭୃଗୁ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛି ।'
ନିଷ୍କାରଣଂ ଚ ତେନାହଂ ଶପ୍ତୋ ଜନ୍ମାନି ମାନୁଷେ। ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଦଶଧା ତ୍ଵଂ ହି ତତୋ ଦୁଃଖାନ୍ଯନେକଶଃ
'କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛି; ତୁମେ ଦଶ ଥର ମାନବ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏବଂ ତାହାରୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ।'
ଭାର୍ଯାଵିଯୋଗଜା ପୀଡା ବଲପୌରୁଷନାଶିନୀ। ତ୍ଯତ୍କ୍ଵା ଚାହମିମଂ ଲୋକଂ ଶଯିଷ୍ଯେ ଚ ମହୋଦଧୌ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିୟୋଗରୁ ଆସିଥିବା ବେଦନା ମୋ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ମହାସାଗରରେ ଶୟନ କରିବି ।
ଦେଵକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁନଶ୍ଚାଵାହନଂ କ୍ରିଯାଃ। ତଥା ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକଗୁରୁସ୍ତଦା
ଦେବତା କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ହେବାବେଳେ, ତୁମେ ପୁନି ମୋତେ ଡାକିବା ଉଚିତ;' ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ, ତାହାକୁ—
ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ସ୍ତୁତିମେତାଂ ଚକାର ହ। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗଦିଦଂ ପଦ୍ମଂ ନାଭୌ ଵିନିଃସୃତମ୍। ତତ୍ର ଚାହଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତଵ ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ କେଶଵ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ଏହି ଜଗତ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ପଦ୍ମ ତୁମ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ କେଶବ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ।'
ତ୍ଵଂ ତ୍ରାତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ଵଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ନ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯମେଷ ଏଵ ଵରୋ ମମ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ମୋର ଏକମାତ୍ର ଅନୁରୋଧ ।
ଦଶଜନ୍ମମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ସ୍ଵଯଂ କର୍ତ୍ତା ନ ତେ ଶକ୍ତଃ ଶାପଦାନାଯ କୋପି ଵା
ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦଶ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; କୌଣସି ଜଣେ ଶାପର ଫଳକୁ ଦୂର କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
କୋଯଂ ଭୃଗୁଃ କଥଂ ତେନ ଶକ୍ଯଂ ଶପ୍ତୁଂ ଜନାର୍ଦନ। ମାନଯସ୍ଵ ସଦା ଵିପ୍ରାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେ ତନୁସ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଭୃଗୁ କିଏ? ସେ କିପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବ? ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ।
ଯୋଗନିଦ୍ରାମୁପାସ୍ଵ ତ୍ଵଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ସ୍ଵପି ହୀଶ୍ଵର। କାର୍ଯକାଲେ ପୁନସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ବୋଧଯିଷ୍ଯାମି ମାଧଵ
ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯୋଗନିଦ୍ରା କରିବାକୁ ଶୁରୁ କର; କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବିଶ୍ରାମ କର। କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗାଇଦେବି, ମାଧବ।
ଭଗଵନ୍ନେଷ ତାଵତ୍ତୁ ତ୍ଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଚୋପବୃଂହିତଃ। ସର୍ଵକାର୍ଯକରଃ ଶକ୍ରସ୍ତଵୈଵାଂଶେନ ଶତ୍ରୁହା
ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ବଳିଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଅଂଶରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଲଯନ୍ନେଵ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାଂ ସ କରିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଣମିଦମୁକ୍ତଵାନ୍
ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ଜ୍ଞାପଯସେ ପ୍ରଭୋ। ଅଦର୍ଶନଂ ଗତୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ନାଭିଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯାହା ଆଦେଶ କରିବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି।
ଗତେ ଦେଵେ ତଦା ଵିଷ୍ଣୌ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଭୂଯଶ୍ଚକାର ଵୈ ସୃଷ୍ଟିଂ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କର ପିତାମହ, ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ନାୟକ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଵରଃ। ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍। ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଭୁଵଃ ସ୍ପର୍ଶାଦଧ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଦଶାଂଗୁଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, କହିଲେ: ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ପୃଥିବୀରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଦଉଡିଥିଲେ।
ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଵୈ ଭାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵମେଵ ଭଵାନ୍ଯତଃ। ତତୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ତାତ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯାହା ହୋଇଛି ଏବଂ ଯାହା ହେବ, ସବୁ କିଛି ତୁମଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହିପରି, ବାପା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମଠୁ ଜନ୍ମିଛି ଏବଂ ତୁମଠୁ ଜନ୍ମିବ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵହୁତଃ ପୃଷଦାଜ୍ଯଂ ପଶୁର୍ଦ୍ଵିଧା। ଋଚସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଥ ସାମାନି ତ୍ଵତ୍ତ ଏଵାଭିଜଜ୍ଞିରେ
ତୁମଠୁ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ହୋମ, ଘୃତ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମଠୁ ଋକ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଜନ୍ମିଛି।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଜାଯଂତ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଶ୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ଦଂତିନଃ। ଗାଵସ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁଦ୍ଭୂତାଃ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜାତାଵଯୋମୃଗାଃ
ତୁମଠୁ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମଠୁ ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଗାଁ ତୁମଠୁ ଜନ୍ମିଛି, ଧାତୁ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁ ତୁମଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।