ଵିବୁଧାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯତଃ ପୁଚ୍ଛଂ ତତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଵିଷ୍ଣୁନା ଵାସୁକେର୍ଦ୍ଦୈତ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵକାଯେ ନିଵେଶିତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ପୁଛ ପାଖରେ ଏକଠା ହେଲେ, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦେତ୍ୟମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣଵାତେନ ଵହ୍ନିନା ଚ ହତତ୍ତ୍ଵିଷଃ। ନିସ୍ତେଜସୋଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁରମରଦ୍ଯୁତେ
ବାସୁକିଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ଶ୍ୱାସରେ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅନ୍ଦୁର୍ବଳ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତେନୈଵ ମୁଖନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁନାଥ ବଲାହକୈଃ। ପୁଚ୍ଛପ୍ରଦେଶେ ଵର୍ଷଦ୍ଭିସ୍ତଦା ଚାପ୍ପଯିତାଃ ସୁରାଃ
ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍କାସିତ ବାୟୁ ଓ ପୁଛ ପାଖରେ ମେଘରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଶିତଳ ଓ ତରଳ ହେଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ମହାଦେଵୋ ମହାତେଜା ଵିଷ୍ଣୁପୃଷ୍ଠନିଵାସିନୌ
କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ମଂଦରଂ ଗୃହ୍ଯ ପଦ୍ମଵତ୍ସ ପରଂତପଃ। ଶୃଂଖଲେ ଚ ତଦା କୃତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ମଂଦରାଚଲମ୍
ପଦ୍ମଯୋନି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଧରି, ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପର୍ବତକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ବଲମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। କ୍ଷୀରୋଦମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍କୂର୍ମରୂପୀ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେନ ତେଜସା ଦେଵାନୁପବୃଂହିତଵାନ୍ହରିଃ। ମଥ୍ଯମାନେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଦେଵଦାନଵୈଃ
ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥୁଥିଲେ।
ହଵିର୍ଧାନ୍ଯଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ସୁରଭିଃ ସୁରପୂଜିତା। ଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦଂ ତଦା ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ମହାମତେ
ପ୍ରଥମେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ସୁରଭି ଗାଈ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହା ଦେଖି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତଚେତସଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣାଃ। କିମେତଦିତି ସିଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚିଂତଯତାଂ ତଦା
ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲା ଓ ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆକାଶରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—'ଏହା କ'ଣ?'
ବଭୂଵ ଵାରୁଣୀ ଦେଵୀ ମଦାଘୂର୍ଣିତଲୋଚନା। କୃତାଵର୍ତ୍ତା ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରସ୍ଖଲଂତୀ ପଦେ ପଦେ
ତାପରେ ମଦରେ ମତାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବୀ ବାରୁଣୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଲଢ଼ୁଥିଲେ।
ଏକଵସ୍ତ୍ରା ମୁକ୍ତକେଶୀ ରକ୍ତାଂତସ୍ତବ୍ଧଲୋଚନା। ଅହଂ ବଲପ୍ରଦା ଦେଵୀ ମାଂ ଵା ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଦାନଵାଃ
ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଖୋଲା କେଶ ଓ ରକ୍ତାଳୁ ଅଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ଦେବୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦେବୀ, ମୋତେ ଦାନବମାନେ ନିଅନ୍ତୁ।'
ଅଶୁଚିଂ ଵାରୁଣୀଂ ମତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତଵଂତସ୍ତଦା ସୁରାଃ। ଜଗୃହୁସ୍ତାଂ ତଦା ଦୈତ୍ଯା ଗ୍ରହଣାନ୍ତେସୁରାଭଵତ୍
ବାରୁଣୀଙ୍କୁ ଅଶୁଚି ଭାବି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏଭଳି ତିନି ବାରୁଣୀ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ।
ମଂଥନେ ପାରିଜାତୋଭୂଦ୍ଦେଵ ଶ୍ରୀନଂଦନୋ ଦ୍ରୁମଃ। ରୂପୌଦାର୍ଯ୍ଯଗୁଣୋପେତାସ୍ତତଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ୫୦ 1.4.
ମଥନରୁ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀମୟ ପାରିଜାତ ଗଛ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ରୂପ ଓ ଉଦାର ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ; ତାପରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଦା ଜାତାସ୍ସାମାନ୍ଯା ଦେଵ ଦାନଵୈଃ। ସର୍ଵାସ୍ତାଃ କୃତପୂର୍ଵାସ୍ତୁ ସାମାନ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା
ସେଇ ସମୟରେ, ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅପ୍ସରା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ ଓ ଉଭୟଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶୀ ଥିଲେ।
ତତଃ ଶୀତାଂଶୁରଭଵଦ୍ଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକଃ। ଯଯାଚେ ଶଂକରୋ ଦେଵୋ ଜଟାଭୂଷଣକୃନ୍ମମ
ତାପରେ ଚାଁଦ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଯାହାକୁ ଜଟାଧାରୀ ଶିବ ନିଜ ପାଇଁ ଚାହିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଗୃହୀତୋଯଂ ମଯା ଶଶୀ। ଅନୁମେନେ ଚ ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂଷଣାଯ ହରସ୍ଯ ତୁ
'ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଚାଁଦକୁ ନେଇଛି,' ବୋଲି ଶିବ କହିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ହରଙ୍କ ଭୂଷଣ ଭାବେ ମଞ୍ଜୁରି କଲେ।
ତତୋ ଵିଷଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ କାଲକୂଟଂ ଭଯାଵହଂ। ତେନ ଚୈଵାର୍ଦିତାସ୍ସର୍ଵେ ଦାନଵାଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ତାପରେ କାଳକୂଟ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେହି ବିଷରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମହାଦେଵେନ ତତ୍ପୀତଂ ଵିଷଂ ଗୃହ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ତସ୍ଯ ପାନାନ୍ନୀଲକଂଠସ୍ତଦା ଜାତୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମହାଦେବ ଏହି ବିଷକୁ ଇଚ୍ଛାକୃତ୍ୟା ପିଇଲେ। ଏହା ପିଇବା ଫଳରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳ ହେଇଗଲା।
ପୀତାଵଶେଷଂ ନାଗାସ୍ତୁ କ୍ଷୀରାବ୍ଧେସ୍ତୁ ସମୁତ୍ଥିତମ୍। ତତୋ ଧନ୍ଵଂତରିର୍ଜାତଃ ଶ୍ଵେତାଂବରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ବିଷ ଯାହା କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉଠିଥିଲା, ତାହା ନାଗମାନେ ପିଇଲେ। ତାପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ନିଜେ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦେଖାଦେଲେ।
ବିଭ୍ରତ୍କମଂଡଲୁଂ ପୂର୍ଣମମୃତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥମନସ୍କାସ୍ତେ ଵୈଦ୍ଯରାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ସେ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବୈଦ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ତତଶ୍ଚାଶ୍ଵଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାଗଶ୍ଚୈରାଵତସ୍ତଥା। ତତ ସ୍ଫୁରତ୍କାଂତୀମତିଵିକାସି କମଲେସ୍ଥିତା
ତାପରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ଏହିପରି ନାଗ ଏୟିରାବତ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଫୁଲିଥିବା ଜଣେ ଜଣା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କମଳରେ ବସିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀର୍ଦ୍ଦେଵୀ ପଯସସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ଥିତା ଧୃତପଂକଜା। ତାଂ ତୁଷ୍ଟଵୁର୍ମୁଦାଯୁକ୍ତାଃ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତେନ ମହର୍ଷଯଃ
ସେହି କ୍ଷୀରରୁ ଶ୍ରୀ ଦେବୀ କମଳ ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାଵସୁମୁଖାସ୍ତସ୍ଯା ଗଂଧର୍ଵାଃ ପୁରତୋ ଜଗୁଃ। ଘୃତାଚୀପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ବିଶ୍ୱାବସୁ ଓ ମୁଖା ଆଦି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଘୃତାଚୀ ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତସ୍ତୋଯୈଃ ସ୍ନାନାର୍ଥମୁପତସ୍ଥିରେ। ଦିଗ୍ଗଜା ହେମପାତ୍ରସ୍ଥମାଦାଯ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ ନିଜ ଜଳ ନେଇ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇଲେ।
ସ୍ନାପଯାଂଚକ୍ରିରେ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରୀମ୍। କ୍ଷୀରୋଦସ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ଯୈ ମାଲାମମ୍ଲାନପଂକଜାମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାଇଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। କ୍ଷୀରସାଗର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ ନହେଉଥିବା କମଳମାଳା ଦେଲେ।
ଦଦୌ ଵିଭୂଷଣାନ୍ଯଂଗେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚକାର ହ। ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରାଂ ସ୍ନାତାଂ ଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ, ସ୍ନାନ କରାଇ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଲେ।
ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚାମରଗଣା ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ। ଦାନଵାଶ୍ଚ ମହାଦୈତ୍ଯା ରାକ୍ଷସାଃ ସହ ଗୁହ୍ଯକୈଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚାମରଧାରୀମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଦାନବ, ବଡ଼ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସମେତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
କନ୍ଯାମଭିଲଷନ୍ତି ସ୍ମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଉଵାଚ ହ। ଵାସୁଦେଵ ତ୍ଵମେଵୈନାଂ ମଯା ଦତ୍ତାଂ ଗୃହାଣ ଵୈ
ସେମାନେ ସେଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଯାହାକୁ ଦେଇଛି, ତୁମେ ସେଇଁ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧା ମଯା ତ୍ଵିହ। ତୁଷ୍ଟୋହଂ ଭଵତସ୍ତାଵଦଲୌଲ୍ଯେନେହ କର୍ମଣା
'ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଷିଦ୍ଧ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମର ଲାଲସା ନଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ।'
ସା ତୁ ଶ୍ରୀର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵି ଗଛସ୍ଵ କେଶଵଂ। ମଯା ଦତ୍ତଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦସ୍ଵ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଶ୍ରୀ ଦେବୀ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, କେଶବଙ୍କୁ ଯାଅ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପତି ପାଇଁ ଅନନ୍ତ କାଳ ଆନନ୍ଦ କର।'