ଦକ୍ଷକୋପାଚ୍ଚ ତତ୍ଯାଜ ସା ସତୀ ସ୍ଵଂ କଲେଵରମ୍। ହିମଵଦ୍ଦୁହିତା ସାଭୂନ୍ମେନାଯାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ରୋଷରେ ସତୀ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ହିମବନ୍ତ ଓ ମେନାଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ଉପଯେମେ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଯାଚିତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଭଵଃ। ଦାକ୍ଷୀ ଧାତୃଵିଧାତାରୌ ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତିରସୂଯତ
ପୁଣି ଅନୁରୋଧରେ ଭଗବାନ୍ ଭବ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଦକ୍ଷଠାରୁ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଭୃଗୁଠାରୁ ଖ୍ୟାତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ନାରାଯଣସ୍ଯ ଯା
ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି—
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ତୁ ତଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କିଲୋତ୍ପନ୍ନା ମଯା ଶ୍ରୁତା। ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ଭୃଗୋଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଏତଦାହ କଥଂ ଭଵାନ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଲା, ଆପଣ ମୋତେ ବୁଝାନ୍ତୁ।
କଥଂ ଚ ଦକ୍ଷଦୁହିତା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତଵତୀ ଶୁଭା। ମେନାଯାଂ ଗର୍ଭସଂଭୂତିମୁମାଯା ଜନ୍ମ ଏଵ ଚ
ଏବଂ ଶୁଭ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା କିପରି ତାଙ୍କର ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ଏବଂ ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉମାଙ୍କର ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା?
କିମର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ପତ୍ନୀ ହୈମଵତୀ କୃତା। ଵିରୋଧଂ ଚାଥ ଦକ୍ଷେଣ ଭଗଵାଂସ୍ତୁ ବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା କାହିଁକି ହିମାଳୟଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏବଂ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହ କଣ ବିରୋଧ ହେଲା? ଭଗବାନ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଇଦଂ ଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋହମିହ ତ୍ଵଯା। ଶ୍ରୀସଂବଂଧୋ ମଯାପ୍ଯେଷ ଶ୍ରୁତ ଆସୀତ୍ପିତାମହାତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୁରୁଣା ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଅତ୍ରିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦୁର୍ଵାସାଃ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ମହୀମିମାମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧରୀକରେମାଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୌଗନ୍ଧିକୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ବାସା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧରୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଫୁଲର ମାଳା ଦେଖିଲେ।
ଯାଚଯାମାସ ମେ ଦେହି ଜଟାଜୂଟେ କରୋମ୍ଯହମ୍। ଇତି ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ତେନ ପୃଷ୍ଟା ସା ଋଷିଣା ତଥା
ସେ ତାକୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏହି ମାଳା ଦେଅ, ମୁଁ ମୋ ଜଟାରେ ପିନ୍ଧିବି।' ଏଭଳି ଋଷି ତାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମୁଦାଯୁକ୍ତା ତାଂ ମାଲାଂ ସ ତଦା ନୃପ। ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଶିରୋମାଲାଂ ବବଂଧ ହ
ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ମାଳା ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ବାସା ତାହାକୁ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି ରହିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତ ପ୍ରେତଵଦ୍ଵିପ୍ରଃ ଶୋଭମାନୋବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଇଯଂ ଵିଦ୍ଯାଧରୀ କନ୍ଯା ପୀନୋନ୍ନତ ପଯୋଧରା
ଅଳ୍ପବୁଧ୍ଧି ଓ ପ୍ରେତବତ୍ତି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତଥା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: 'ଏହି ବିଦ୍ୟାଧରୀ କନ୍ୟା, ଯାହାର ଅଧର ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଅଛି—'
ଶୋଭାଲଂକାରସୌଭାଗ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟା ତତୋ ମନଃ। କ୍ଷୋଭମାଯାତି ମେ ଚାଦ୍ଯ ନାହଂ କାମେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
'—ସେ ଶୋଭା, ଭୂଷଣ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି। ଏବେ ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ କାମବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ।'
ଵ୍ରଜାମି ତାଵଦନ୍ଯତ୍ର ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜେଂଦ୍ର ପରିବଭ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍
'ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଏଁ, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଉଛି।' ଏଭଳି କହି ରାଜା, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢଂ ରାଜାନଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶକ୍ରଂ ଭ୍ରାଜମାନଂ ଶଚୀପତିମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ଏୟାରାବତ ହାତୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକର ମହାରାଜା, ଶଚୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ତାମାତ୍ମଶିରସୋ ମାଲାଂ ଭ୍ରମଦୁନ୍ମତ୍ତଷଟ୍ପଦାମ୍। ଆଦାଯାମରରାଜାଯ ଚିକ୍ଷେପୋନ୍ମତ୍ତଵନ୍ମୁନିଃ
ମୁଣ୍ଡରୁ ମାଳା ଖୋଲି, ଯାହାର ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରମତ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଘୁରୁଥିଲେ, ସେ ମୁନି ମନୋଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ମାଳା ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦେଵରାଜେନ ମାଲା ସା ଗଜମୂର୍ଦ୍ଧନି। ମୁକ୍ତା ରରାଜ ସା ମାଲା କୈଲାସେ ଜାହ୍ନଵୀ ଯଥା
ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ମାଳା ନେଇ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ; ସେ ମାଳା କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ମଦାଂଧକାରିତାକ୍ଷୋସୌ ଗଂଧାଘ୍ରାଣେନ ଵାରଣଃ। କରେଣାଦାଯ ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ମାଲାଂ ପୃଥିଵୀତଲେ
ହାତୀଟି ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ଶୁଣ୍ଡରେ ନେଇ ମାଳାଟିକୁ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲା।
ତତଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ଭଗଵାନ୍ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ରାଜେଂଦ୍ରଦେଵରାଜାନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋଷରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ନତିସ୍ତବ୍ଧୋସି ଵାସଵ। ଶ୍ରିଯୋଧାମସ୍ରଜଂ ଯସ୍ମାନ୍ମଦ୍ଦତ୍ତାନ୍ନାଭିନଂଦସି
'ବାସବ, ତୁମର ମନ ଶାସନର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମେ ଅଭିମାନୀ। ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀଙ୍କ ମାଳା, ଯାହା ଭାଗ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ତୁମେ ସମ୍ମାନ କରିଲେ ନାହିଁ।'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଶ୍ରୀରତୋ ମୂଢ ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯତି। ମଦ୍ଦତ୍ତା ଭଵତା ମାଲା କ୍ଷିପ୍ତା ଯସ୍ମାନ୍ମହୀତଲେ
'ମୂର୍ଖ, ଏବେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ନଶ୍ଟ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ଦେଇଥିବା ମାଳାକୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲ।'
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣଷ୍ଟଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯସ୍ଯ ସଂଜାତକୋପସ୍ଯ ଭଯମେତି ଚରାଚରମ୍
ସେଠାରୁ ତୁମ ତିନି ଲୋକ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ହରାଇଦେବ। ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି।
ତଂ ମାଂ ତ୍ଵମତିଗର୍ଵେଣ ଦେଵରାଜାଵମନ୍ଯସେ। ମହେଂଦ୍ରୋ ଵାରଣସ୍କଂଧାଦଵତୀର୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ତୁମେ ଅତି ଅହଂକାରରେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଛ। ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ହାତୀର କାନ୍ଧରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରିଲେ।
ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଂ ଦୁର୍ଵାସସମକଲ୍ମଷମ୍। ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନଃ ସ ତଦା ପ୍ରଣିପାତପୁରଃସରମ୍
ସେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାପରେ ନିର୍ମଳ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନାହଂ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ବହୁନା କିମୁକ୍ତେନ ଶତକ୍ରତୋ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵରାଜୋପି ତଂ ପୁନଃ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷମା କରିବି ନାହିଁ—ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବି, ହେ ଶତକ୍ରତୁ।’ ଏଭଳି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ପୁଣି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ।
ଆରୁହ୍ଯୈରାଵତଂ ନାଗଂ ପ୍ରଯଯାଵମରାଵତୀମ୍। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନିଃଶ୍ରୀକଂ ସଶକ୍ରଂ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ଏଇରାବତ ନାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଅମରାବତୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ହୀନ ହେଇଗଲା।
ନ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତଂତେ ନ ତପସ୍ଯଂତି ତାପସାଃ। ନ ଚ ଦାନାନି ଦୀଯଂତେ ନଷ୍ଟପ୍ରାଯମଭୂଜ୍ଜଗତ୍
ଯଜ୍ଞ ହେଉନଥିଲା, ତପସ୍ବୀମାନେ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଦାନ ଦିଆଯାଉନଥିଲା; ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ଏଵମତ୍ଯଂତନିଃଶ୍ରୀକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ତ୍ଵଵର୍ଜିତେ। ଦେଵାନ୍ପ୍ରତିବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦୈତେଯଦାନଵାଃ
ଏଭଳି ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ହୀନ ଓ ନୀତିହୀନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵିଜିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦୈତ୍ଯୈରିଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ। ପିତାମହଂ ମହାଭାଗଂ ହୁତାଶନପୁରୋଗମାଃ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପିତାମହଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଗଲେ।
ଯଥାଵତ୍କଥିତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାହ ତଥା ସୁରାନ୍। କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯୋତ୍ତରଂ କୂଲଂ ଜଗାମ ସହିତଃ ସୁରୈଃ
ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ବିବରଣୀ ଦେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ଜଗାଦ ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵଂ ପିତାମହଃ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵିଷ୍ଣୋ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଦେଵତାନାଂ ହିତଂ କୁରୁ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତାମହ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଉଠ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ କାମ କର।’