ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମୋ ଦାକ୍ଷାଯିଣୀଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତାଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଯଵୀଯସ୍ଯ(ସ୍ପ?) ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନାଃ
ଧର୍ମଦେବ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ଅପରାଣ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଜନ୍ମିଲେ।
ଖ୍ଯାତିଃ ସତ୍ଯଥ ସଂଭୂତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରୀତିଃ କ୍ଷମା ତଥା। ସନ୍ନତିଶ୍ଚାନସୂଯା ଚ ଊର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତଥା
ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟା, ସଂଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା।
ଭୃଗୁର୍ଭଵୋ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵାଂଗିରା ମୁନିଃ। ଅହଂ ଚ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁର୍ମୁନିଵରସ୍ତଥା
ଭୃଗୁ, ଭବ, ମରୀଚି ଏବଂ ମହାମୁନି ଅଙ୍ଗିରା; ମୁଁ ନିଜେ, ପୁଲହ ଏବଂ ମହାମୁନି କ୍ରତୁ।
ଅତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଵହ୍ନିଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଖ୍ଯାତ୍ଯାଦ୍ଯା ଜଗୃହୁଃ କନ୍ଯା ମୁନଯୋ ରାଜସତ୍ତମ
ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଏବଂ ପିତୃମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ; ଏହି ମୁନିମାନେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନେକୁ ବିବାହ କଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମଂ ବଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନିଯମଂ ଧୃତିରାତ୍ମଜମ୍। ସଂତୋଷଂ ଚ ତଥା ତୁଷ୍ଟିର୍ଲୋଭଂ ପୁଷ୍ଟିରସୂଯତ
ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଇଚ୍ଛା, ଶକ୍ତି, ଧନ, ନିୟମ, ଧୃତି ଯାହା ଝିଅ ପୁଅ, ସନ୍ତୋଷ, ତୃପ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ପୋଷଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମେଧା ଶ୍ରୁତଂ କ୍ରିଯା ଦଣ୍ଡଂ ନଯଂ ଵିନଯମଵେ ଚ। ବୋଧଂ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଥା ଲଜ୍ଜା ଵିନଯଂ ଵପୁରାତ୍ମଜମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ, ନୀତି, ନମ୍ରତା, ବୁଝିବା, ଜ୍ଞାନ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ରୂପ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵ୍ଯଵସାଯଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଵୈ କ୍ଷେମଂ ଶାନ୍ତିରସୂଯତ। ସୁଖମୃଦ୍ଧିର୍ଯଶଃ କୀର୍ତିରିତ୍ଯେତେ ଧର୍ମସୂନଵଃ
ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଶଂସା ଓ କୀର୍ତି—ଏହିମାନେ ଧର୍ମର ପୁଅ।
କାମାନ୍ନଂଦୀ ସୁତଂ ହର୍ଷଂ ଧର୍ମପୌତ୍ରମସୂଯତ। ହିଂସା ଭାର୍ଯାତ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ତଦାନୃତଂ
ଇଚ୍ଛା, ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହର୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମର ନାତି; ହିଂସା ହେଲେ ଅଧର୍ମର ଜଣେ ଝିଅ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କନ୍ଯା ଚ ନିକୃତିସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଭଯଂ ନରକ ଏଵ ଚ। ମାଯା ଚ ଵେଦନା ଚୈଵ ମିଥୁନଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵମେଵ ଚ
ଏକ ଝିଅ ହେଲେ ଚତୁର୍ତ୍ତା, ସେଠାରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଉପଜିଲା; ମାୟା ଓ ବେଦନା ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେଥ ଵୈ ମାଯା ମୃତ୍ଯୁଂ ଭୂତାପହାରିଣମ୍। ଵେଦନାଯାସ୍ତତଶ୍ଚାପି ଦୁଃଖଂ ଜଜ୍ଞେଥ ରୌରଵାତ୍
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମାୟା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରିନେଇଥାଏ; ବେଦନାଠାରୁ ରୌରବ ନାମକ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ମୃତ୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଧିଜରାଶୋକ ତୃଷ୍ଣାକ୍ରୋଧାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ। ଦୁଃଖୋତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତେ ସର୍ଵେ ଚାଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଃ
ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନ ଓ ଅଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।
ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାସ୍ତି ପୁତ୍ରୋ ଵା ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ। ରୌଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ରୂପାଣି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନୃଵରାତ୍ମଜ
ଏମାନଙ୍କର କେହି ଝିଅ କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ଶୁକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର।
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଲଯହେତୁତ୍ଵଂ ଜଗତୋସ୍ଯ ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ। ରୁଦ୍ରସର୍ଗଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚକାର ହା(?)
ଏମାନେ ସଦା ସଂସାରର ସଂହାର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଥିରେ କହିବି।
କଲ୍ପାଦାଵାତ୍ମନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ସୁତଂ ପ୍ରଧ୍ଯାଯତସ୍ତତଃ। ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପ୍ରଭୋରଂକେ କୁମାରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ
କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱୟଂ ଭଳି ପୁଅ ଭାବିଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖାଦେଲା।
ରୁଦନ୍ଵୈ ସୁସ୍ଵରଂ ସୋଥ ଦ୍ରଵଂଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ। କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ଦେଵୋ ରୁଦଂତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ; ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
ନାମଧେହୀତି ତଂ ସୋଥ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ରୋଦନାଦ୍ରୁଦ୍ରନାମାସି ମା ରୋଦୀର୍ଧୈର୍ଯମାଵହ
‘ତୁମର ନାମ କ’ଣ?’—ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ; ‘ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ତେଣୁ ତୁମର ନାମ ରୁଦ୍ର; ଏବେ କାନ୍ଦିନାହଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁନସ୍ସୋଥ ସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ରୁରୋଦ ହ। ତତୋନ୍ଯାନି ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସପ୍ତନାମାନି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ୨୦୦ 1.3.
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ପୁଣି ସାତଥର କାନ୍ଦିଲେ; ତେବେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସାତଟି ଅନ୍ୟ ନାମ ଦେଲେ।
ମୂର୍ତ୍ତୀନାଂ ଚୈଵମଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚକାର ହ। ଭଵଂ ଶର୍ଵମଥେଶାନଂ ତଥା ପଶୁପତିଂ ନୃପ
ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଆଠଟି ଅବସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ: ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ ଓ ପଶୁପତି, ହେ ରାଜା।
ଭୀମମୁଗ୍ରଂ ମହାଦେଵମୁଵାଚ ସ ପିତାମହଃ। ସୂର୍ଯୋ ଜଲଂ ମହୀ ଵହ୍ନିର୍ଵାଯୁରାକାଶମେଵ ଚ
ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ—ପିତାମହ ଏମିତି ନାମ ରଖିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାଣି, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ।
ଦୀକ୍ଷିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋମ ଇତ୍ଯେତେ ତନଵଃ କମାତ୍। ଏଵଂ ପ୍ରକାରୋ ରୁଦ୍ରୋସୌ ସତୀଂ ଭାର୍ଯାମଵିଂଦତ
ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ରୂପ; ଏପରି ଭାବେ ରୁଦ୍ର ସତୀଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ପାଇଲେ।
ଦକ୍ଷକୋପାଚ୍ଚ ତତ୍ଯାଜ ସା ସତୀ ସ୍ଵଂ କଲେଵରମ୍। ହିମଵଦ୍ଦୁହିତା ସାଭୂନ୍ମେନାଯାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ରୋଷରେ ସତୀ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ହିମବନ୍ତ ଓ ମେନାଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ଉପଯେମେ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଯାଚିତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଭଵଃ। ଦାକ୍ଷୀ ଧାତୃଵିଧାତାରୌ ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତିରସୂଯତ
ପୁଣି ଅନୁରୋଧରେ ଭଗବାନ୍ ଭବ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଦକ୍ଷଠାରୁ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଭୃଗୁଠାରୁ ଖ୍ୟାତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ନାରାଯଣସ୍ଯ ଯା
ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି—
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ତୁ ତଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କିଲୋତ୍ପନ୍ନା ମଯା ଶ୍ରୁତା। ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ଭୃଗୋଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଏତଦାହ କଥଂ ଭଵାନ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଲା, ଆପଣ ମୋତେ ବୁଝାନ୍ତୁ।
କଥଂ ଚ ଦକ୍ଷଦୁହିତା ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତଵତୀ ଶୁଭା। ମେନାଯାଂ ଗର୍ଭସଂଭୂତିମୁମାଯା ଜନ୍ମ ଏଵ ଚ
ଏବଂ ଶୁଭ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା କିପରି ତାଙ୍କର ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ଏବଂ ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉମାଙ୍କର ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା?
କିମର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ପତ୍ନୀ ହୈମଵତୀ କୃତା। ଵିରୋଧଂ ଚାଥ ଦକ୍ଷେଣ ଭଗଵାଂସ୍ତୁ ବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା କାହିଁକି ହିମାଳୟଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏବଂ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହ କଣ ବିରୋଧ ହେଲା? ଭଗବାନ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଇଦଂ ଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋହମିହ ତ୍ଵଯା। ଶ୍ରୀସଂବଂଧୋ ମଯାପ୍ଯେଷ ଶ୍ରୁତ ଆସୀତ୍ପିତାମହାତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୁରୁଣା ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଅତ୍ରିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦୁର୍ଵାସାଃ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ମହୀମିମାମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧରୀକରେମାଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୌଗନ୍ଧିକୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ବାସା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧରୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଫୁଲର ମାଳା ଦେଖିଲେ।
ଯାଚଯାମାସ ମେ ଦେହି ଜଟାଜୂଟେ କରୋମ୍ଯହମ୍। ଇତି ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ତେନ ପୃଷ୍ଟା ସା ଋଷିଣା ତଥା
ସେ ତାକୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏହି ମାଳା ଦେଅ, ମୁଁ ମୋ ଜଟାରେ ପିନ୍ଧିବି।' ଏଭଳି ଋଷି ତାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମୁଦାଯୁକ୍ତା ତାଂ ମାଲାଂ ସ ତଦା ନୃପ। ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଶିରୋମାଲାଂ ବବଂଧ ହ
ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ମାଳା ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ବାସା ତାହାକୁ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି ରହିଲେ।