ଵିଭଜାତ୍ମାନମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂତର୍ଦଧେଃ ତତଃ। ତଥୋକ୍ତୋସୌ ଦ୍ଵିଧା ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ତଥାକରୋତ୍
'ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା କହି, ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ଜଣେ ନାରୀ ଓ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ବିଭାଜନ କଲେ।
ବିଭେଦ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଚ ଦଶଧା ଚୈକଧା ଚ ସଃ। ସୌମ୍ଯାସୌମ୍ଯୈସ୍ତଥା ରୂପୈଃ ଶାଂତୈଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ପୁରୁଷ ଭାଗକୁ ଦଶ ଭାଗ ଓ ପୁନି ଏକ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ନାରୀ ଭାଗକୁ ମଧୁର, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶାନ୍ତ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜନ କଲେ।
ବିଭେଦ ବହୁଧା ଚୈଵ ସ୍ଵରୂପୈରସିତୈଃ ସିତୈଃ। ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂତଂ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଆଉ ଅନେକ ଆକୃତିରେ, କେତେକ କଳା, କେତେକ ଧଳା ଭାବରେ ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କଲେ; ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଆତ୍ମାନମେଵ କୃତଵାନ୍ପ୍ରଜାପତ୍ଯେ ମନୁଂ ନୃପ। ଶତରୂପାଂ ଚ ତାଂ ନାରୀଂ ତପୋନିର୍ଦ୍ଧୂତକଲ୍ମଷାମ୍
ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଭାବେ ଗଢ଼ିଲେ, ରାଜନ୍; ଏବଂ ତାହା ସହିତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଶତରୂପା ନାମକ ନାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁର୍ନାମ ପତ୍ନୀତ୍ଵେ ଜଗୃହେ ପ୍ରଭୁଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଚ ପୁରୁଷାଦ୍ଦେଵୀ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ
ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ ନାମକ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଦେବୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାତନପାଦ ପ୍ରସୂତ୍ଯାକୂତି ସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଦଦୌ ପ୍ରସୂତିଂ ଦକ୍ଷାଯ ଆକୂତିଂ ରୁଚଯେ ପୁରା
ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଓ ଆକୂତି ନାମକ ସନ୍ତାନ ହେଲେ; ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କୁ ପୁରାତନ କାଳରେ ରୁଚିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଜାପତିଃ ସ ଜଗ୍ରାହ ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେ ସ ଦକ୍ଷିଣଃ। ପୁତ୍ରୋ ଯଜ୍ଞୋ ମହାଭାଗ ଦଂପତ୍ଯୋର୍ମିଥୁନଂ ତତଃ
ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଇ ଦମ୍ପତିଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମିଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ। ଯାମା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ମନୌ
ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କଠାରୁ ବାରଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ 'ୟାମ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଦେବତା ଥିଲେ।
ପ୍ରସୂତ୍ଯାଂ ଚ ତଥା ଦକ୍ଷଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵିଂଶତିଂ ତଥା। ସସର୍ଜ କନ୍ଯାସ୍ତାସାଂ ତୁ ସମ୍ଯଙ୍ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ପ୍ରସୂତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦକ୍ଷ ବିଶିଏ କୁଳୀନ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ସଠିକ୍ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ସୀର୍ଧୃତିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ମେଧା କ୍ରିଯା ତଥା। ବୁଦ୍ଧିର୍ଲଜ୍ଜାଵପୁଃ ଶାଂତିର୍ଋଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭୂଷା, ଶାନ୍ତି, ଋଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି।
ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମୋ ଦାକ୍ଷାଯିଣୀଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତାଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଯଵୀଯସ୍ଯ(ସ୍ପ?) ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନାଃ
ଧର୍ମଦେବ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ଅପରାଣ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଜନ୍ମିଲେ।
ଖ୍ଯାତିଃ ସତ୍ଯଥ ସଂଭୂତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରୀତିଃ କ୍ଷମା ତଥା। ସନ୍ନତିଶ୍ଚାନସୂଯା ଚ ଊର୍ଜ୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତଥା
ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟା, ସଂଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା।
ଭୃଗୁର୍ଭଵୋ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵାଂଗିରା ମୁନିଃ। ଅହଂ ଚ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁର୍ମୁନିଵରସ୍ତଥା
ଭୃଗୁ, ଭବ, ମରୀଚି ଏବଂ ମହାମୁନି ଅଙ୍ଗିରା; ମୁଁ ନିଜେ, ପୁଲହ ଏବଂ ମହାମୁନି କ୍ରତୁ।
ଅତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଵହ୍ନିଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଖ୍ଯାତ୍ଯାଦ୍ଯା ଜଗୃହୁଃ କନ୍ଯା ମୁନଯୋ ରାଜସତ୍ତମ
ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଏବଂ ପିତୃମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ; ଏହି ମୁନିମାନେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନେକୁ ବିବାହ କଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମଂ ବଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନିଯମଂ ଧୃତିରାତ୍ମଜମ୍। ସଂତୋଷଂ ଚ ତଥା ତୁଷ୍ଟିର୍ଲୋଭଂ ପୁଷ୍ଟିରସୂଯତ
ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଇଚ୍ଛା, ଶକ୍ତି, ଧନ, ନିୟମ, ଧୃତି ଯାହା ଝିଅ ପୁଅ, ସନ୍ତୋଷ, ତୃପ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ପୋଷଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମେଧା ଶ୍ରୁତଂ କ୍ରିଯା ଦଣ୍ଡଂ ନଯଂ ଵିନଯମଵେ ଚ। ବୋଧଂ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଥା ଲଜ୍ଜା ଵିନଯଂ ଵପୁରାତ୍ମଜମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ, ନୀତି, ନମ୍ରତା, ବୁଝିବା, ଜ୍ଞାନ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ରୂପ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵ୍ଯଵସାଯଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଵୈ କ୍ଷେମଂ ଶାନ୍ତିରସୂଯତ। ସୁଖମୃଦ୍ଧିର୍ଯଶଃ କୀର୍ତିରିତ୍ଯେତେ ଧର୍ମସୂନଵଃ
ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଶଂସା ଓ କୀର୍ତି—ଏହିମାନେ ଧର୍ମର ପୁଅ।
କାମାନ୍ନଂଦୀ ସୁତଂ ହର୍ଷଂ ଧର୍ମପୌତ୍ରମସୂଯତ। ହିଂସା ଭାର୍ଯାତ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ତଦାନୃତଂ
ଇଚ୍ଛା, ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହର୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମର ନାତି; ହିଂସା ହେଲେ ଅଧର୍ମର ଜଣେ ଝିଅ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କନ୍ଯା ଚ ନିକୃତିସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଭଯଂ ନରକ ଏଵ ଚ। ମାଯା ଚ ଵେଦନା ଚୈଵ ମିଥୁନଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵମେଵ ଚ
ଏକ ଝିଅ ହେଲେ ଚତୁର୍ତ୍ତା, ସେଠାରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଉପଜିଲା; ମାୟା ଓ ବେଦନା ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେଥ ଵୈ ମାଯା ମୃତ୍ଯୁଂ ଭୂତାପହାରିଣମ୍। ଵେଦନାଯାସ୍ତତଶ୍ଚାପି ଦୁଃଖଂ ଜଜ୍ଞେଥ ରୌରଵାତ୍
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମାୟା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରିନେଇଥାଏ; ବେଦନାଠାରୁ ରୌରବ ନାମକ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ମୃତ୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଧିଜରାଶୋକ ତୃଷ୍ଣାକ୍ରୋଧାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ। ଦୁଃଖୋତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତେ ସର୍ଵେ ଚାଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଃ
ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନ ଓ ଅଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।
ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାସ୍ତି ପୁତ୍ରୋ ଵା ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ। ରୌଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ରୂପାଣି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନୃଵରାତ୍ମଜ
ଏମାନଙ୍କର କେହି ଝିଅ କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ଶୁକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର।
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଲଯହେତୁତ୍ଵଂ ଜଗତୋସ୍ଯ ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ। ରୁଦ୍ରସର୍ଗଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚକାର ହା(?)
ଏମାନେ ସଦା ସଂସାରର ସଂହାର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଥିରେ କହିବି।
କଲ୍ପାଦାଵାତ୍ମନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ସୁତଂ ପ୍ରଧ୍ଯାଯତସ୍ତତଃ। ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପ୍ରଭୋରଂକେ କୁମାରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ
କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱୟଂ ଭଳି ପୁଅ ଭାବିଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖାଦେଲା।
ରୁଦନ୍ଵୈ ସୁସ୍ଵରଂ ସୋଥ ଦ୍ରଵଂଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ। କିଂ ରୋଦିଷୀତି ତଂ ଦେଵୋ ରୁଦଂତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ; ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
ନାମଧେହୀତି ତଂ ସୋଥ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ରୋଦନାଦ୍ରୁଦ୍ରନାମାସି ମା ରୋଦୀର୍ଧୈର୍ଯମାଵହ
‘ତୁମର ନାମ କ’ଣ?’—ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ; ‘ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ତେଣୁ ତୁମର ନାମ ରୁଦ୍ର; ଏବେ କାନ୍ଦିନାହଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁନସ୍ସୋଥ ସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ରୁରୋଦ ହ। ତତୋନ୍ଯାନି ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସପ୍ତନାମାନି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ୨୦୦ 1.3.
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ପୁଣି ସାତଥର କାନ୍ଦିଲେ; ତେବେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସାତଟି ଅନ୍ୟ ନାମ ଦେଲେ।
ମୂର୍ତ୍ତୀନାଂ ଚୈଵମଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚକାର ହ। ଭଵଂ ଶର୍ଵମଥେଶାନଂ ତଥା ପଶୁପତିଂ ନୃପ
ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଆଠଟି ଅବସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ: ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ ଓ ପଶୁପତି, ହେ ରାଜା।
ଭୀମମୁଗ୍ରଂ ମହାଦେଵମୁଵାଚ ସ ପିତାମହଃ। ସୂର୍ଯୋ ଜଲଂ ମହୀ ଵହ୍ନିର୍ଵାଯୁରାକାଶମେଵ ଚ
ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ—ପିତାମହ ଏମିତି ନାମ ରଖିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାଣି, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ।
ଦୀକ୍ଷିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋମ ଇତ୍ଯେତେ ତନଵଃ କମାତ୍। ଏଵଂ ପ୍ରକାରୋ ରୁଦ୍ରୋସୌ ସତୀଂ ଭାର୍ଯାମଵିଂଦତ
ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ରୂପ; ଏପରି ଭାବେ ରୁଦ୍ର ସତୀଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ପାଇଲେ।