ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଂ ମାନୁଷ୍ଯାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ନରା ନୃପ। ଯଚ୍ଚାଭିରୁଚିତଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଯାଂତି ମନୁଜା ଵିଭୋ
ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରଜାସ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ। ସମ୍ଯକ୍ଶୁଦ୍ଧାଃ ସମାଚାରା ଚରଣା ନୃପସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସଫା, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ଦୃଢ଼ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ରାଜା।
ଯଥେଚ୍ଛାଵାସନିରତାଃ ସର୍ଵବାଧାଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଶୁଦ୍ଧାଂତଃକରଣାଃ ଶୁଦ୍ଧା ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନନିର୍ମଲାଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ଥିଲେ, ମନ ଓ ହୃଦୟ ସଫା, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ।
ଶୁଦ୍ଧେ ଚ ତାସାଂ ମନସି ଶୁଦ୍ଧାଂତଃସଂସ୍ଥିତେ ହରୌ। ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯଂ ଯେନ ତତ୍ପଦଂ
ସେମାନଙ୍କର ମନ ସଫା ଥିଲା, ହୃଦୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଖିପାରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ତତଃ କାଲାତ୍ମକୋ ଯୋସୌ ଵିରିଂଚା ଵା ସ ଉଚ୍ଯତେ। ସଂସାରପାତମତ୍ଯର୍ଥଂ ଘୋରମଲ୍ପାଲ୍ପସାରଵତ୍
ତାପରେ, କାଳ ନାମକ ଯିଏ, କିମ୍ବା ବିରିଞ୍ଚି ଭାବରେ ଉପଲକ୍ଷିତ, ସେଇ ସଂସାରରେ ପତନର କାରଣ, ଯାହା ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି କମ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଅଧର୍ମବୀଜଭୂତଂ ତତ୍ତମୋଲୋଭସମୁଦ୍ଗତମ୍। ପ୍ରଜାସୁ ତାସୁ ରାଜେଂଦ୍ର ରାଗାଦିକ୍ରମସାଧନମ୍
ଅଧର୍ମର ମୁଳ ଭାବରେ ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଲୋଭରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବର କାରଣ ହୁଏ।
ତତଃ ସା ସହଜାସିଦ୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ନାତୀଵ ଜାଯତେ। ରାଜନ୍ଵଶ୍ଯାଦଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧଯୋଷ୍ଟୌ ଭଵଂତି ଯାଃ
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ସିଦ୍ଧି ବହୁତ ହୋଇନଥାଏ; ରାଜା, ଅନ୍ୟ ଅଠଟି ସିଦ୍ଧି, ଯେପରିକି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଦି, ଦେଖାଯାଏ।
ତାସୁ କ୍ଷୀଣାସ୍ଵଶେଷାସୁ ଵର୍ଦ୍ଧମାନେ ଚ ପାତକେ। ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାଭିଭଵଦୁଃଖାର୍ତାସ୍ତା ଭଵଂତି ତତଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧି କମିଯାଏ କିମ୍ବା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ପାପ ବଢ଼ିଯାଏ; ତାପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଦୁର୍ଗାଣି ତାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵାର୍କ୍ଷଂ ପାର୍ଵତମୌଦକମ୍। ଧାନ୍ଵନଂ ଚ ତଥା ଦୁର୍ଗଂ ପୁରଂ ଖାର୍ଵଟକାଦି ଯତ୍
ତାପରେ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କଲେ—ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳାଶୟ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦୁର୍ଗ, ଏବଂ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ, ରାଜା।
ଗୃହାଣି ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତେଷୁ ଚକ୍ରୁଃ ପୁରାଦିଷୁ। ଶୀତତାପାଦିବାଧାନାଂ ପ୍ରଶମାଯ ମହାମତେ
ସେମାନେ ସହର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାଯଥା ଘର ତିଆରି କଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଠଣ୍ଡା, ତାପ ଆଦି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ପ୍ରତିହାରମିମଂ କୃତ୍ଵା ଶୀତାଦେସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁନଃ। ଵାର୍ତୋପାଯଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ହସ୍ତସିଦ୍ଧିଂ ଚ କର୍ମଜାମ୍
ଏପରି ଠଣ୍ଡା ଆଦିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସେମାନେ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଏବଂ ହାତର କାମରେ ଦକ୍ଷତା ଅर्जନ କଲେ।
ଵ୍ରୀହଯଶ୍ଚ ଯଵାଶ୍ଚୈଵ ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ। ପ୍ରିଯଂଗୁକୋଵିଦାରାଶ୍ଚ କୋରଦୂଷାଃ ସଚୀନକାଃ
ଧାନ, ଜଉ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, କୋଦର, ଚୀନକ—ଏହି ଧାନ ଓ ଦାଳ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଲା।
ମାଷା ମୁଦ୍ଗା ମସୂରାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପାଵାଃ ସକୁଲତ୍ଥକାଃ। ଅଢକାଶ୍ଚଣକାଶ୍ଚୈଵ ଶଣାସ୍ସପ୍ତଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ମାସ, ମୁଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ, ଅଢ଼କ, ଚଣା, ଶଣ—ଏହି ସପ୍ତଦଶ ଦାଳ ମନେ ରଖାଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯେତା ଓଷଧୀନାଂ ତୁ ଗ୍ରାମ୍ଯାଣାଂ ଜାତଯୋ ନୃପ। ଓଷଧ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞିଯାଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାଵନ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହି ଗ୍ରାମ ଉପଜିବା ଉଷଧିମାନେ, ରାଜା; ଏବଂ ଚୌଦ ଟି ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।
ଵ୍ରୀହଯଃ ସଯଵା ମାଷା ଗୋଧୂମା ଅଣଵସ୍ତିଲାଃ। ପ୍ରିଯଂଗୁସପ୍ତମା ହ୍ଯେତା ଅଷ୍ଟମାସ୍ତୁ କୁଲୁତ୍ଥକାଃ
ଧାନ, ଜଉ, ମାସ, ଗହମ, ଚିନା, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ—ଏହି ସାତଟି; ଏଠାରେ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ କୁଳଥ।
ଶ୍ଯାମାକସ୍ତ୍ଵଥ ନୀଵାରୋ ଵର୍ତୁଲସ୍ସ ଗଵେଧୁକଃ। ଅଥ ଵେଣୁଯଵାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମର୍କଟକା ନୃପ
ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ବର୍ତ୍ତୁଳ, ଗବେଧୁକ, ବେଣୁଯଉ, ମର୍କଟକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ରାଜା।
ଗ୍ରାମ୍ଯା ଵନ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ଓଷଧ୍ଯଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ। ଯଜ୍ଞନିଷ୍ପତ୍ତଯେ ତଦ୍ଵତ୍ତଥାସାଂ ହେତୁରୁତ୍ତମଃ ୧୫୦ 1.3.
ଏହି ଚୌଦ ଟି ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉଷଧି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ; ଏହିମାନେ ଯଜ୍ଞ ସାଧନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ।
ଏତାଶ୍ଚ ସହଯଜ୍ଞେନ ପ୍ରଜାନାଂ କାରଣଂ ପରମ୍। ପରାପରଵିଦଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାସ୍ତତୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ଵିତନ୍ଵତେ
ଏହି ଉଷଧିମାନେ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
ଅହନ୍ଯହନ୍ଯନୁଷ୍ଠାନଂ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମ। ଉପକାରକରଂ ପୁଂସାଂ କ୍ରିଯମାଣଂ ଫଲାର୍ଥିନାମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ହୁଏ ।
ଯେଷାଂ ଚକାଲସୃଷ୍ଟୋସୌ ପପା(?)ବିଂଦୁର୍ମହାମତେ। ମର୍ଯାଦାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଯଥାଗୁଣମ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ସେ ଯୁଗରେ ହେଇଥିଲା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁସାରେ ଥାନ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ଵର୍ଣାନାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଧର୍ମାନ୍ଧର୍ମଭୃତାଂଵର। ଲୋକାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ସମ୍ଯଗ୍ଧର୍ମାନୁପାଲିନାମ୍
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଳକ, ସେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଠିକ ଭାବରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଦେଇଥିଲେ ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵ। ସ୍ଥାନମୈଂଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି, ରାଜା; ଯୁଦ୍ଧରେ ଫେରି ନ ଆସୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି ।
ଵୈଶ୍ଯାନାମ୍ମାରୁତଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁଵର୍ତିନାମ୍। ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଶୂଦ୍ରଜାତୀନାଂ ପରିଚର୍ଯା ସୁଵର୍ତିନାମ୍
ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାରୁତ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ସେବାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି ।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣାଂ ଯତୀନାମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ସ୍ମୃତଂ ତେଷାଂ ତୁ ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଗୁରୁଵାସିନାମ୍
ଅଠାଉଁ ଏଠି ହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବରେତସ ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି, ସେହି ସ୍ଥାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ସ୍ମୃତଂ ତଦ୍ଵୈ ଵନୌକସାମ୍। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ନ୍ଯାସିନାଂ ବ୍ରାହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି, ସେହି ସ୍ଥାନ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି ।
ଯୋଗିନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମଂ ପଦଂ। ଏକାଂତିନଃ ସଦୋଦ୍ଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯିନୋ ଯୋଗିନୋ ହି ଯେ
ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ ସ୍ଥାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଅଛି । ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଏକାନ୍ତରେ ରହନ୍ତି, ସଦା ଉଦ୍ୟମୀ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗନ୍ତି ।
ତେଷାଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ତତ୍ପଶ୍ଯଂତି ସୂରଯଃ। ଗତାଗତାନି ଵର୍ତ୍ତଂତେ ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଦଯୋ ଗ୍ରହାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ଦେଖନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି ।
ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତଂତେ ନାରାଯଣପରାଯଣାଃ। ତାମିସ୍ରମଂଧତାମିସ୍ରଂ ମହାରୌରଵ ରୌରଵମ୍
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାରାୟଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବାମାନେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ । ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ ଓ ରୌରବ ।
ଅସିପତ୍ରଵନଂ ଘୋରଂ କାଲସୂତ୍ରମଵୀଚିମତ୍। ଵିନିଂଦକାନାଂ ଵେଦସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଵ୍ଯାଘାତକାରିଣାମ୍
ଘୋର ତଳୱାର ପତ୍ରର ଜଙ୍ଗଲ, କାଳସୂତ୍ର, ଅବୀଚି—ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବେଦ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଓ ଯଜ୍ଞ ବାଧା ଦେଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ।
ସ୍ଥାନମେତତ୍ସମାଖ୍ଯାତଂ ସ୍ଵଧର୍ମତ୍ଯାଗିନଶ୍ଚ ଯେ। ତତୋଭିଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ମାନସାଃ ପ୍ରଜାଃ
ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି । ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ମାନସ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।