ମାମୁଦ୍ଧରାସ୍ମାଦଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ତୋହଂ ପୂର୍ଵମୁତ୍ଥିତା। ପରମାତ୍ମନ୍ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ପୁରୁଷାତ୍ମନ୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ
'ଆଜି ଏଠାରୁ ମୋତେ ଉଠାନ୍ତୁ, କାରଣ ଆଗରୁ ମୁଁ ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷର ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'
ପ୍ରଧାନଵ୍ଯକ୍ତରୂପାଯ କାଲଭୂତାଯ ତେ ନମଃ। ତ୍ଵଂ କର୍ତ୍ତାସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଂ ପାତା ତ୍ଵଂ ଵିନାଶକୃତ୍
'ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମୟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'
ସର୍ଗାଦୌ ଯଃ ପରୋବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାତ୍ମରୂପଧୃକ୍। ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ସକଲଂ ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଯିଏ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆତ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହେବାବେଳେ ସେ ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସଣ କରିଥିଲେ—
ଶେଷେ ତ୍ଵମେଵ ଗୋଵିନ୍ଦ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନୋ ମନୀଷିଭିଃ। ଭଵତୋ ଯତ୍ପରଂ ରୂପଂ ତନ୍ନ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ
ଶେଷରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣ ଏକାକି ରହନ୍ତି, ମୁନିମାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ପରମ ରୂପ କେହି ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଵତାରେଷୁ ଯଦ୍ରୂପଂ ତଦର୍ଚନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ। ତ୍ଵାମାରାଧ୍ଯ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯାତା ମୁକ୍ତିଂ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ
ଆପଣଙ୍କ ଅବତାର ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଉପାସନା କରି, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵମନାରାଧ୍ଯ କୋ ହି ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯତି। ଯଦ୍ରୂପଂ ମନସା ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଯଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁରାଦିଭିଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଛାଡ଼ି କିଏ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ମନରେ ଧାରଣ କରାଯାଉଥିବା ଆପଣଙ୍କ ରୂପ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି—
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯତ୍ପରିଛେଦ୍ଯଂ ତଦ୍ରୂପମଖିଲଂ ତଵ। ତ୍ଵନ୍ମଯ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦାଧାରାତ୍ଵତ୍ସୃଷ୍ଟା ତ୍ଵାମୁପାଶ୍ରିତା
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯାହା ବୁଝିପାରାଯାଏ, ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ। ମୁଁ ଆପଣରେ ବ୍ୟାପିତ, ଆପଣ ମୋର ଆଧାର, ଆପଣ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି।
ମାଧଵୀମିତି ଲୋକୋଯମଭିଧତ୍ତେ ତତୋ ହି ମାମ୍। ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯା ପୃଥିଵୀଧରଃ
ଏହି ଲୋକ ମୋତେ 'ମାଧବୀ' ବୋଲି କହେ। ଏଭଳି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲାପରେ, ପୃଥିବୀଧର—
ସାମସ୍ଵରଧ୍ଵନିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଜଗର୍ଜ ପରିଘର୍ଘରମ୍। ତତଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧରାଂ ସ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ମହାଵରାହଃ ସ୍ଫୁଟପଦ୍ମଲୋଚନଃ। ରସାତଲାଦୁତ୍ପଲପତ୍ରସନ୍ନିଭଃ ସମୁତ୍ଥିତୋ ନୀଲ ଇଵାଚଲୋ ମହାନ୍
ଶ୍ରୀମାନ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କଲେ, ସାମବେଦ ଶବ୍ଦ ଓ ମେଘର ଘର୍ଘରାହଟ ପରି। ତାପରେ, ମହାବାରାହ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ, ନିଜ ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ପାତାଳ ତଳରୁ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ନୀଳ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉପରକୁ ଆସିଲେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତା ତେନ ମୁଖାନିଲାହତଂ ତଦାପ୍ଲଵାଂଭୋ ଜନଲୋକ ସଂଶ୍ରଯାନ୍। ସନଂଦନାଦୀନପକଲ୍ମଷାନ୍ମୁନୀଂଶ୍ଚକାର ଭୂଯୋପି ପଵିତ୍ରତାସ୍ପଦମ୍
ସେ ଉଠୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ବାତାସରେ ପାଣି ଉଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଜନଲୋକରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ସନନ୍ଦନ ଆଦି ନିଷ୍ପାପ ଋଷିମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ପ୍ରଯାଂତି ତୋଯାନି ଖୁରାଗ୍ରଵିକ୍ଷତେ ରସାତଲେଽଧକୃତଶବ୍ଦସଂତତିଃ। ବଲାହକାନାଂ ଚ ତତି ସ୍ତୁତସ୍ଯ ଶ୍ଵାସାନିଲାସ୍ତା ପରିତଃ ପ୍ରଯାତି
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁରରେ ଜଳ ଉତ୍ପାତ ହୋଇ ଗଭୀର ଭୂମିକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ଏହାର ଅବିରତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି। ପ୍ରଶଂସିତ ମେଘମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାତାସ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିକିରଣ ହେଉଛି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ଯ ଜଲାର୍ଦ୍ରକୁକ୍ଷେର୍ମହାଵରାହସ୍ଯ ମହୀଂ ଵିଦାର୍ଯ। ଵିଧୂନ୍ଵତୋ ଵେଦମଯଂ ଶ(ଶି?)ରୀରଂ ରୋମାଂତରସ୍ଥା ମୁନଯୋ ଜୁଷଂତି
ବଡ଼ ବରାହ ଜଳରେ ଭିଜା ପେଟ ସହିତ ଉଠିବାବେଳେ, ଭୂମିକୁ ଫାଟିଦେଉଛି। ତାଙ୍କର ବେଦମୟ ଦେହର ଲୋମରେ ଥିବା ଋଷିମାନେ, ସେ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେବା ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଜନେଶ୍ଵରାଣାଂ ପରମେଶ କେଶଵ ପ୍ରଭୁର୍ଗଦା ଶଂଖଦରାସିଚକ୍ରଧୃକ୍। ପ୍ରଭୂତି ନାଶ ସ୍ଥିତି ହେତୁରୀଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵମେଵ ନାନ୍ଯତ୍ପରମଂ ଚ ଯତ୍ପଦମ୍
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ହେ କେଶବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ, ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନର କାରଣ ଆପଣେ ହିଁ, ଆପଣେ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ନିବାସ ନାହିଁ।
ପାଦେଷୁ ଵେଦାସ୍ତଵ ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦଂତେଷୁ ଯଜ୍ଞାଃ ଶ୍ରୁତଯଶ୍ଚ ଵକ୍ତ୍ରେ। ହୁତାଶ ଜିହ୍ଵୋସି ତନୂରୁହାଣି ଦର୍ଭାଃ ପ୍ରଭୋ ଯଜ୍ଞପୁମାଂସ୍ତ୍ଵମେଵ
ଆପଣଙ୍କର ପାଦରେ ବେଦ, ଦାଂତରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଦାଂତ ଓ ମୁହଁରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରୁତି, ଜିଭାରେ ଅଗ୍ନି, ଦେହର ଲୋମରେ କୁଶ ଘାସ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣେ ହିଁ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋରତୁଲପ୍ରଭାଵ ଯଦଂତରଂ ତଦ୍ଵପୁଷା ତଵୈଵ। ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଜଗଦ୍ଵାପି ସମସ୍ତମେତଦ୍ଧିତାଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିଭୋ ଭଵତ୍ଵମ୍
ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କର ଦେହ ଭରିଛି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣେ ଭରିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ।
ପରମାତ୍ମା ତ୍ଵମେଵୈକୋ ନାନ୍ଯୋସ୍ତି ଜଗତଃ ପତେ
ଆପଣେ ହିଁ ପରମାତ୍ମା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ, ହେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ।
ତଵୈଷ ମହିମା ଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତମେତଚ୍ଚରାଚରଂ। ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପମଖିଲଂ ଜଗଦେତଦବୁଦ୍ଧଯଃ
ଏହି ଆପଣଙ୍କର ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ଭରିଯାଇଛି। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ରୂପ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହା ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅର୍ଥସ୍ଵରୂପଂ ପଶ୍ଯଂତୋ ଭ୍ରାମ୍ଯଂତେ ତମସଃ ପ୍ଲଵେ। ଯେ ତୁ ଜ୍ଞାନଵିଦଶ୍ଶୁଦ୍ଧଚେତସସ୍ତେଽଖିଲଂ ଜଗତ୍ ୫୦ 1.3.
ଯେମାନେ କେବଳ ପଦାର୍ଥର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରର ତରିରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ପରମେଶ୍ଵର। ପ୍ରସୀଦ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନ୍ଭଵାଯ ଜଗତସ୍ତ୍ଵିମାମ୍
ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦେହକୁ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ।
ଉଦ୍ଧରୋର୍ଵୀମମେଯାତ୍ମନ୍ନିମଗ୍ନାମବ୍ଜଲୋଚନ। ସତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତୋସି ଭଗଵନ୍ଗୋଵିଂଦ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଅପରିମିତ ହେଉଥିବା ଅମ୍ବୁଜନୟନ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ହେ ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣେ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାନ୍ତୁ।
ସମୁଦ୍ଧର ଭଵାଯେଶ କୁରୁ ସର୍ଵଜଗଦ୍ଧିତଂ। ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ପରମାତ୍ମା ମହୀଧରଃ
ହେ ଭବାନୀଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ପରମାତ୍ମା, ଭୂଧର ଭଗବାନ—
ଉଜ୍ଜହାର କ୍ଷିତିଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନ୍ଯସ୍ତଵାନ୍ସ ମହାର୍ଣଵେ। ତସ୍ଯୋପରି ଜଲୌଘେସ୍ଯ ମହତୀ ନୌରିଵସ୍ଥିତା
ସେ ତୁରନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ରଖିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଳରାଶି ବଡ଼ ନୌକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତଃ କ୍ଷିତିଂ ସମାଂ କୃତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାମଚିନୋଦ୍ଗିରୀନ୍। ଯଥାଵିଭାଗଂ ଭଗଵାନନାଦିଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ଆଦିପୁରୁଷ, ପରମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ବିନ୍ୟାସ କଲେ।
ଭୂଵିଭାଗଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ଯଥାତଥଂ। ଭୂତାଦ୍ଯାଂଶ୍ଚତୁରୋଲୋକାନ୍ପୂର୍ଵଵତ୍ସମକଲ୍ପଯତ୍
ଏପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ବିଭାଜନ କରି ସାତଟି ଦ୍ୱୀପକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଏବଂ ଭୂତାଦି ଚାରିଟି ଲୋକକୁ ପୂର୍ବପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂର୍ଵମେତଦେଵ ପ୍ରଦର୍ଶିତଂ। ତୁଷ୍ଟେନ ଦେଵଦେଵେନ ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଏହି ସବୁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦେଖାଇଥିଲେ, ତୃପ୍ତ ଦେବଦେବଙ୍କର ଦ୍ୱାରା। ଆପଣେ ହିଁ ପରମ ଦେବତା।
ତ୍ଵଯା ମଯା ଜଗଚ୍ଚେଦଂ ଧାର୍ଯଂ ପାଲ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ। ଯେଷାଂ ତ୍ଵସୁରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମଯାଧୁନା
ଆପଣ ଓ ମୁଁ, ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଯତ୍ନରେ ଧାରଣ କରିବା ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଇଛି।
ଦେଵାନାଂ ହିତକାମେନ ହଂତଵ୍ଯାସ୍ତେ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ଅହଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କରିଷ୍ଯାମି ସା ଚ ପାଲ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଦେବମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଆପଣେ ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବା ଦରକାର, ହେ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଏବଂ ଆପଣେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵାଦୀନସୃଜଦ୍ଵିଭୁଃ। ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ତମୋମଯଃ
ଏଭଳି କହି, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତମୋ ମୋହୋ ମହାମୋହସ୍ତାମିସ୍ରୋ ହ୍ଯନ୍ଧସଂଜ୍ଞକଃ। ପଂଚଧାଵସ୍ଥିତଃ ସର୍ଗୋ ଧ୍ଯାଯତସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ଅନ୍ଧକାର, ଭ୍ରମ, ଭୟଙ୍କର ମୋହ, ତାମିସ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ଧସଞ୍ଜ୍ଞା — ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ବହିରଂତଶ୍ଚାପ୍ରକାଶଃ ସଂଵୃତାତ୍ମା ନଗାତ୍ମକଃ। ମୁଖ୍ଯାନାଗାଯତଶ୍ଚୋକ୍ତା ମୁଖ୍ଯସର୍ଗସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଯଂ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବାହାର ଓ ଭିତରେ ଅନ୍ଧାର, ଆତ୍ମା ଢାକାଯାଇଛି, ଗଛର ଗୁଣରେ ଅଛି। ଏହାକୁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି।