ଉତ୍ପନ୍ନଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯ ଏଵୋପଚାରତଃ। ନିଜେନ ତସ୍ଯ ମାନେନ ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ଅବିନାଶୀ; ନିଜ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶତ ବର୍ଷ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ ।
ତତ୍ପରାଖ୍ଯଂ ପରାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତଦର୍ଦ୍ଧଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। କାଷ୍ଠା ପଂଚଦଶାଖ୍ଯା ତା ନିମେଷା ନୃପସତ୍ତମ
ତାକୁ ପରାର୍ଧ କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ପନ୍ଦର ନିମେଷକୁ କାଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ ।
କାଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ମୌହୂର୍ତ୍ତିକୋ ଵିଧିଃ। ତାଵତ୍ସଂଖ୍ଯୈରହୋରାତ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତୈର୍ମାନୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିରିଶି କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା, ତିରିଶି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଏହି ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଦିନ ଗଣାଯାଏ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣି ତାଵଂତି ମାସଃ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯାତ୍ମକଃ। ତୈଷ୍ଷଡ୍ଭିରଯନଂ ଵର୍ଷମଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଯାହା ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଥାଏ; ଏମିତି ଛଅ ମାସ ମିଶି ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅଯାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ।
ଅଯନଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ରାତ୍ରିର୍ଦେଵାନାମୁତ୍ତରଂ ଦିନମ୍। ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵର୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ତୁ କୃତତ୍ରେତାଦିସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଦିନ। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ତଦ୍ଵିଭାଗଂ ନିବୋଧ ମେ। ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣିଦ୍ଵେ ଚୈକଂ କୃତାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ଚାରିଟି ଯୁଗକୁ ବାରୋଟି ଅଂଶରେ କିପରି ବିଭାଜନ କରାଯାଇଛି: କ୍ରମକ୍ରମେ କୃତ ଯୁଗରେ ଚାରି, ତ୍ରେତାରେ ତିନି, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ, କଳିରେ ଗୋଟିଏ।
ଦିଵ୍ଯାବ୍ଦାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗେଷ୍ଵାହୁଃ ପୁରାଵିଦଃ। ତତ୍ପ୍ରମାଣୈଃ ଶତୈଃ ସଂଧ୍ଯା ପୂର୍ଵା ତତ୍ରାଭିଧୀଯତେ
ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ହଜାର-ହଜାର ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷରୁ ଗଠିତ। ସେହି ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବ ସଂଧ୍ୟାକୁ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ସଂଧ୍ଯାଂଶକଶ୍ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଯୁଗସ୍ଯାନଂତରୋ ହି ଯଃ। ସଂଧ୍ଯାସଂଧ୍ଯାଂଶଯୋରଂତଃ କାଲୋ ଯୋ ନୃପସତ୍ତମ
ଯୁଗ ଶେଷରେ ଯେଉଁ ସଂଧ୍ୟାଂଶ ଅଛି, ସେଠି ଆଗର ସଂଧ୍ୟାଂଶ ସମାନ। ହେ ରାଜା, ସଂଧ୍ୟା ଓ ସଂଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମୟ ଅଛି, ଏହିଭଳି ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯୁଗାଖ୍ଯଃ ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କୃତତ୍ରେତାଦିସଂଜ୍ଞିତଃ। କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ଏହାକୁ ଯୁଗ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଚାରି ଯୁଗକୁ ଏକାଠି କରି ଚତୁର୍ଯୁଗ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତତ୍ସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସଂ ନୃପ। ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସେ ରାଜନ୍ମନଵଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଚତୁର୍ଯୁଗର ହଜାରଟି ଥିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନରେ ଚଉଦଟି ମନୁ ଥାନ୍ତି।
ଭଵଂତି ପରିମାଣଂ ଚ ତେଷାଂ କାଲକୃତଂ ଶୃଣୁ। ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସୁରାଃ ଶକ୍ରୋ ମନୁସ୍ତତ୍ସୂନଵୋ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ସମୟର ମାପ କେମିତି ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣ। ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କର ସମୟ ଏଭଳି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
ଏକକାଲେ ହି ସୃଜ୍ଯଂତେ ସଂହ୍ରିଯଂତେ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍। ଚତର୍ଯୁଗାନାଂ ସଂଖ୍ଯାତା ସାଧିକା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ
ସମସ୍ତେ ଏକ ସମୟରେ, ପୂର୍ବବତ୍, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଅନ୍ତି। ଚାରି ଯୁଗର ଯୋଗ ଗଣନା କଲେ, ଏହା ଏକାଠି ଏକଅଧିକ ଏକାସପ୍ତି ହୁଏ।
ମନ୍ଵଂତରଂ ମନୋଃ କାଲଃ ସୁରାଦୀନାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଅଷ୍ଟୌ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯଯା ସଂଖ୍ଯଯା ସ୍ମୃତଃ
ମନୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସମୟକୁ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାରେ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।
ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ଚ। ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣାଃ ସଂଖ୍ଯାତାଃ ସଂଖ୍ଯଯା ନୃପ
ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ଅନ୍ୟ ୫୨ ହଜାର ଥାଏ, ହେ ରାଜା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ହେଉଛି ୩ କୋଟି, ଯାହା ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣାଯାଏ।
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିସ୍ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନି ମହାମତେ। ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲୋଯମଧିକଂ ଵିନା
ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ୬୭ ନିୟୁତ ଓ ୨୦ ହଜାର ଅଛି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି ସମୟ ଅତିରିକ୍ତ ବ୍ୟତୀତ।
ମନ୍ଵଂତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯେଯଂ ମାନୁଷୈରିହ ଵତ୍ସରୈଃ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଗୁଣୋ ହ୍ଯେଷ କାଲୋ ବ୍ରାହ୍ମମହଃ ସ୍ମୃତମ୍
ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ଗଣନା ଏଠି ମାନବ ବର୍ଷରେ ହୁଏ। ଏହି ସମୟକୁ ଚଉଦ ଗୁଣା କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକୋ ନାମ ତସ୍ଯାଂତେ ପ୍ରତିସଂଚରଃ। ତଦାହି ଦହ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭୂର୍ଭୁଵାଦିକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନକୁ ନୈମିତ୍ତିକ ବୋଲାଯାଏ। ଏହାର ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ ଆସେ, ଯେଉଁବେଳେ ତିନୋଟି ଲୋକ—ଭୂ, ଭୁଵଃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଦହିଯାଏ।
ଜନଂ ପ୍ରଯାଂତି ତାପାର୍ତ୍ତା ମହର୍ଲୋକନିଵାସିନଃ। ଏକାର୍ଣଵେ ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ
ମହର୍ଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜନଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତିନି ଲୋକ ଏକ ମହାସାଗର ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରହନ୍ତି।
ଭୋଗିଶଯ୍ଯାଗତଃ ଶେତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗ୍ରାସବୃଂହିତଃ। ଜନସ୍ଥୈର୍ଯୋଗିଭିର୍ଦ୍ଦେଵଶ୍ଚିଂତ୍ଯମାନୋ ଜଗଦ୍ଵିଭୁଃ
ତିନି ଲୋକକୁ ଗ୍ରସି ନିଅଇ, ବ୍ରହ୍ମା ନାଗଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି। ଜନଲୋକର ଦୃଢ଼ ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ବିରାଜିତ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣାଂ ହି ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ତଦଂତେ ସୃଜତେ ପୁନଃ। ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵର୍ଷମେଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚ ତତ୍
ସେହି ସମାନ ମାପର ରାତି ଶେଷରେ, ସେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ, ଏଭଳି ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ।
ଶତଂ ହି ତସ୍ଯ ଵର୍ଷାଣାଂ ପରମାଯୁର୍ମହାତ୍ମନଃ। ଏକମସ୍ଯ ଵ୍ଯତୀତଂ ତୁ ପରାର୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋନଘ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ। ଏହାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପରାର୍ଧ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିତିଗଲା, ହେ ନିର୍ମଳ।
ତସ୍ଯାନ୍ତେଭୂନ୍ମହାକଲ୍ପଃ ପାଦ୍ମ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ପରାର୍ଧସ୍ଯ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଵୈ ନୃପ
ସେହି ଶେଷରେ ଯେଉଁ ମହାକଳ୍ପ ଆସିଥାଏ, ତାହା ପାଦ୍ମ କଳ୍ପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ, ହେ ରାଜା, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧ ଚାଲିଛି।
ଵାରାହ ଇତି କଲ୍ପୋଯଂ ପ୍ରଥମଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯୋସୌ କଲ୍ପାଦୌ ଭଗଵାନ୍ଯଥା
ଏହି ବାରାହ କଳ୍ପଟିଏ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଛି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ଭଗବାନ ଏଭଳି ଥିଲେ।
ସସର୍ଜ ସର୍ଵଭୂତାନି ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାମୁନେ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପ୍ରଜାଃ ସସର୍ଜ ଭଗଵାନନାଦିସ୍ସର୍ଵସଂଭଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଏହା କହ, ବଡ଼ ଋଷି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ଭଗବାନ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅତୀତକଲ୍ପାଵସାନେ ନିଶାସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ସତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵୈକ୍ଷତ
ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାତି ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଜାଗିଲେ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ।
ତୋଯାନ୍ତସ୍ସ ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିମଗ୍ନାଂ ଵାରିସଂପ୍ଲଵେ। ପ୍ରଵିଚିଂତ୍ଯ ତଦୁଦ୍ଧାରଂ କର୍ତୁକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପାଣି ଭିତରେ ମାଟି ଡୁବିଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଜାପତି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପଂ ତଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵୋଢୁଂ ସ୍ଵତେଜସା। ମତ୍ସ୍ଯକୂର୍ମାଦିକାଂ ଚାନ୍ଯାଂ ଵାରାହୀଂ ତନୁମାଵିଶତ୍
ତାହାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକୃତି ବୁଝି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ବୋହିବା ପାଇଁ, ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବାରାହ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ଵେଦଯଜ୍ଞମଯଂ ରୂପମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜଗତଃ ସ୍ଥିତୌ। ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରାତ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ମିଶ୍ରିତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସବୁଠାରୁ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଜଗତର ଭାର ସମ୍ଭାଳି ରହିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶେ ତଦା ତୋଯଂ ତୋଯାଧାରେ ଧରାଧରଃ। ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ତଦା ଦେଵୀ ପାତାଲତଲମାଗତମ୍
ସେ, ଧରାଧର ଭାବେ, ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠି, ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପାତାଳ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତା ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରା ଵସୁଂଧରା। ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ। ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାଯ ନମସ୍ତେ ପରମାତ୍ମନେ
ବସୁଧାରା ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'