ଅଧୀତ୍ଯ ଚୈକମଧ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଆପଦଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ଯଥେଷ୍ଟାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଗତିମ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କହିଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଲେ, ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ପୁରା ପରଂପରାଂ ଵକ୍ତି ପୁରାଣଂ ତେନ ଵୈ ସ୍ମୃତମ୍। ନିରୁକ୍ତିମସ୍ଯ ଯୋ ଵେଦ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ପୁରାଣ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା କୁହେ, ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ 'ପୁରାଣ' ବୋଲାଯାଏ; ଯିଏ ଏହାର ନିରୁକ୍ତି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଋଷଯୋହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ସୂତଂ କଥଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ସଙ୍ଗତଃ। ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସା ପୁତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କିପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ?'
ଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ଯସ୍ଯ ନରୈଃ ପାପସମନ୍ଵିତୈଃ। ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ସୂତ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ କଥଂ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପାପି ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ପାଆନ୍ତି, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ମୁନି କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥିଲେ, ସୂତ?
ଆରାଧିତୋ ବୃହଦ୍ଭୂତସ୍ତନ୍ନୋ ଵଦ ମହାମତେ। କୀଦୃଶଂ ଵା ତପସ୍ତେନ କୋ ଵାନ୍ଯୋ ନିଯମଃ କୃତଃ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିଲେ? କିପରି ନିୟମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପବାସ କଲେ?
ଯେନ ତୁଷ୍ଟୋ ମୁନିର୍ବ୍ରାହ୍ମସ୍ତଥା ତେନ ପ୍ରଭାଷିତଃ। ପର୍ଵଂ ଵାପ୍ଯଥ ପର୍ଵାର୍ଧଂ ସମଗ୍ରଂ ଵା ପ୍ରଭାଷିତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ—ସେ କୌଣସି ଅଂଶ, ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ କଥା କହିଥିଲେ କି?
ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ତନ୍ନୋ ଵଦ ମହାଭାଗ କଲ୍ଯାଃ ସ୍ମ ଶ୍ରଵଣେ ଵଯମ୍
କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ କିପରି ପୂଜ୍ୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା? ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହ, ହେ ଧନ୍ୟଜନ; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାଭାଗା ସାଧୂନାଂ ହିତକାରିଣୀ। ଵିଭିଦ୍ଯ ପର୍ଵତଂ ଵେଗାନ୍ନିଃସୃତା ଲୋକପାଵନୀ
ସୂତ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ପାହାଡ଼କୁ ଭେଦି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କଲେ—
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ମହାତୀର୍ଥେ ଭୀଷ୍ମଃ ପିତୃପରାଯଣଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ମହତାଂ ନିଯମେ ସ୍ଥିତଃ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ, ଏହି ମହାତୀର୍ଥରେ, ପିତୃଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭୀଷ୍ମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମହାନ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ପରମେଣ ସମାଧିନା। ଧ୍ଯାଯମାନଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ରିକାଲଂ ସ୍ନାନମାଚରତ୍
ଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ପିତୄନ୍ଦେଵାଂସ୍ତର୍ପଯତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେନ ମହାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମାନଂ କର୍ଷତଶ୍ଚାସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଦେଵଃ ପିତାମହଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ନିଜେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜକୁ ଅନୁଶାସନ କରୁଥିଲେ; ଏହାରେ ପିତାମହ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ତନଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଲସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ସ ତ୍ଵଂ ଦେଵଵ୍ରତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଵୀରଂ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଭଵମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ କୁରୁବଂଶର ବୀର, ନିୟମନିଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ତପସଃ ସଂନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ କାରଣଂ ଚାସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତଯ। ପିତୄନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମହାଭାଗୋ ଧ୍ଯାଯମାନସ୍ସମାସ୍ଥିତଃ
'ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରୁ ଫେରାଇ ଦିଅ ଏବଂ କାରଣ କୁହ; ଏହି ଧନ୍ୟଜନ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି।'
ଯୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ମନସଃ କାମସ୍ତଂ ସଂପାଦଯମାଚିରମ୍। ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
'ତାଙ୍କର ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କର; ପିତାମହଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି—'
ଗଂଗାଦ୍ଵାରମଥାଗତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଏକ ବର ଚାହିଁନିଅ, ହେ ଶୁଭମୟ।'
ତୁଷ୍ଟସ୍ତେ ତପସା ଵୀର ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପିତାମହଃ। ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରେଷିତସ୍ତେହଂ ଵରାନ୍ଦାସ୍ଯାମି କାଂକ୍ଷିତାନ୍
'ହେ ବୀର, ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପିତାମହ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ତୁମ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବର ଦେବି।'
ଭୀଷ୍ମୋପି ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନଃଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖାଵହମ୍। ଉନ୍ମୀଲ୍ଯ ନଯନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ସେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଂଗପ୍ରଣିପାତେନ ନତ୍ଵା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍। ଉଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵାଂଗାଲିଂଗିତାଵନିଃ
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଲଗାଇ, ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଦିନଂ ଚେଦଂ ସୁଶୋଭନମ୍। ଭଵତଶ୍ଚରଣୌ ଦୃଷ୍ଟୌ ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯୌ ମଯା ତ୍ଵିହ
'ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଏହି ଦିନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କର ଚରଣ ଦେଖିପାରିଲି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ।'
ତପସଶ୍ଚ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋଭଗଵାନ୍ମଯା। ଵରପ୍ରଦୋ ଵିଶେଷେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ନଦୀତଟେ
'ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳିଗଲା, କାରଣ ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି; ବରଦାତା ବିଶେଷ ଭାବରେ ନଦୀତଟରେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଇଯଂ ବ୍ରସୀ ମଯା କ୍ଲପ୍ତା ଆସ୍ଯତାଂ ସୁଖଦା କୃତା। ଅର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରେ ତୁ ପାଲାଶେ ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତସୁମୈଃ କୁଶୈଃ
ଏହି ହୋମକୁଡ଼ି ମୁଁ ତିଆରି କରିଛି; ଏହାକୁ ରଖ, ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ପଳାଶ ଗଛର ପାତର ବାଟିରେ ଦୂର୍ବା ଘାସ, ଚାଉଳ, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ଘାସ ରଖାଯାଇଛି।
ସର୍ଷପୈଶ୍ଚ ଦଧିକ୍ଷୌଦ୍ରୈର୍ଯଵୈଶ୍ଚ ପଯସା ସହ। ଅଷ୍ଟାଂଗୋ ହ୍ଯେଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯର୍ଘୋ ହି ମୁନିଭିଃ ପୁରା
ସୋରିଷ ଦାଣା, ଦହି, ମଧୁ, ଯବ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ଏହି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ। ଉପଵିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଲେ।
ଵିଷ୍ଟରଂ ସହପାଦ୍ଯେନ ଅର୍ଘପାତ୍ରଂ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଜୁଜୋଷ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସଦାଚାରେଣ ତେନ ତୁ
ପାଦ ଧୋଇବା ପାଣି, ବସିବା ଜାଗା ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ସହିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସତ୍ଯଵାନ୍ଦାନଶୀଲୋସି ସତ୍ଯସଂଧିର୍ନରେଶ୍ଵରଃ। ହ୍ରୀମାନ୍ମୈତ୍ରଃ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ଵିକ୍ରାଂତଃ ଶତ୍ରୁଶାସନେ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ, ଦେଖିବାକୁ ଶିଳ୍ପୀ, ରାଜା; ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ମିତ୍ରଭାବୀ, ଖ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରବଳ।
ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ କୃତଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଦଯାଵାନ୍ପ୍ରିଯଭାଷିତା। ମାନ୍ଯମାନଯିତା ଵିଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସାଧୁଵତ୍ସଲଃ
ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, କୃତଜ୍ଞ, ଦୟାଳୁ ଓ ମିଠା କଥା କହ; ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଭଲପାଅ।
ତୁଷ୍ଟସ୍ତେହଂ ସଦା ଵତ୍ସ ପ୍ରଣିପାତପରସ୍ଯ ଵୈ। ପ୍ରବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କଥନଂ ତେ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସଦା ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ବଟୁ, ଯିଏ ଶିରୋନମ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ; ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିବାକୁ ଚାହଁ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ କହିଦେବି।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା କସ୍ମିନ୍କାଲେ ସ୍ଥିତୋ ଵିଭୁଃ। ସୃଷ୍ଟିଂ ଚକାର ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁ କେବେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ? ସେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ମୋତେ କହ।
ସ୍ଥିତିଂ ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କଥଂ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ନିର୍ମିତଃ। କଥଂ ଵା ଋଷଯୋ ଦେଵାସ୍ସୃଷ୍ଟାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
କିମ୍ବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ରୁଦ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସେ ମହାପୁରୁଷ କିପରି ଋଷି, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ?
କଥଂ ପୃଥ୍ଵୀ କଥଂ ଵ୍ଯୋମ କଥଂ ଚେମେ ତୁ ସାଗରାଃ। କଥଂ ଦ୍ଵୀପାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଗ୍ରାମାରଣ୍ଯପୁରାଣି ଚ
ପୃଥିବୀ କିପରି, ଆକାଶ କିପରି, ଏହି ସମୁଦ୍ରମାନେ କିପରି ହେଲେ? ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ଗ୍ରାମ, ଜଙ୍ଗଲ, ପୁରମାନେ କିପରି ହେଲେ?