ସର୍ଵେଷାଂ ରୋଗଦୋଷାଣାଂ ନାଶନଂ ମଂଗଲପ୍ରଦମ୍ । ତତ୍ତେଽହଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ନଗନଂଦିନି
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଦୋଷକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ଶୁଣ।
ଶ୍ରୀଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ପ୍ରାଣିନଃ ସର୍ଵେ ଵିଷରୋଗାଦ୍ଯୁପଦ୍ରଵୈଃ । କୁଷ୍ଠଗ୍ରହାଭିଭୂତାଶ୍ଚ ସର୍ଵକାଲେ ହ୍ଯୁପଦ୍ରୁତାଃ
ଶ୍ରୀଦାଲଭ୍ୟ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସମୟସମୟରେ ବିଷ ରୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିପଦରେ ପୀଡିତ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଗ୍ରହଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ।
ଆଭିଚାରିକକୃତ୍ଯାଦ୍ଯା ବହୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦାରୁଣାଃ । ନ ଭଵଂତି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ତନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୈ ତୋଷିତସ୍ତୁ ଯୈଃ । ତେ ନରା ନୈଵ ରୋଗାର୍ତ୍ତା ଜାଯଂତେ ମୁନିସତ୍ତମ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କେବେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୈର୍ନ କୃତଂ ଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଦାନଂ ନ ତପସ୍ତଦା । ନ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵପୂଜା ଚ ନାନ୍ନଂ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭୂରିଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତୀର୍ଥ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବହୁ ଭୋଜନ ଦେଇନାହାନ୍ତି—
ତେ ଵୈ ଲୋକାସ୍ତଦା ଜ୍ଞେଯା ରୋଗଦୋଷୈଃ ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି
ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ରୋଗ ଓ ଦୋଷରେ ପୀଡିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ; ଯଦି କେହି ମନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ଆଶା କରନ୍ତି—
ତତ୍ତଦାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦିଗ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସେଵୀ ଵିଶେଷତଃ । ନାଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ଵ୍ଯାଧିଂ ନ ଵିଷଗ୍ରହବଂଧନମ୍
ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥାଏ, ବିଶେଷ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା କଲେ; ସେ କେବେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ବିଷ କିମ୍ବା ଗ୍ରହବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େନାହିଁ।
କୃତ୍ଯାସ୍ପର୍ଶଭଯଂ ନାପି ତୋଷିତେ ମଧୁସୂଦନେ । ସମସ୍ତଦୋଷନାଶଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା ଚ ଶୁଭା ଗ୍ରହାଃ
ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ସ୍ପର୍ଶର ଭୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ସଦା ଶୁଭ ରହେ।
ଦେଵାନାମପ୍ଯଧୃଷ୍ଯୋଽସୌ ତୋଷିତେ ଚ ଜନାର୍ଦନେ । ଯଃ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ଭୂତେଷୁ ଯଥାତ୍ମନି ତଥାପରେ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ—
ଉପଵାସାଦିନା ତେନ ତୋଷିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ତୋଷିତେ ତତ୍ର ଜାଯଂତେ ନରାଃ ପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ
ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଅରୋଗାଃ ସୁଖିନୋ ଭୋଗଭୋକ୍ତାରୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ତେଷାଂ ଚ ଶତ୍ରଵୋ ନୈଵ ନ ଚ ରୋଗାଭିଚାରିକମ୍
ସେମାନେ ଆରୋଗ୍ୟ, ସୁଖୀ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ କେବେ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜନିତ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
ଗ୍ରହରୋଗାଦିକଂ ଚୈଵ ପାପକାର୍ଯଂ ନ ଜାଯତେ । ଅଵ୍ଯାହତାନି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚକ୍ରାଦୀନ୍ଯାଯୁଧାନି ଵୈ । ରକ୍ଷଂତି ସକଲାପଦ୍ଭ୍ଯୋ ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁରୁପାସିତଃ
ଗ୍ରହ ରୋଗ ଓ ଅପକାର କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ସବୁ ବିଘ୍ନ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ।
ଶ୍ରୀଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ଅନାରାଧିତଗୋଵିଂଦା ଯେ ନରା ଦୁଃଖଭାଗିନଃ । ତେଷାଂ ଦୁଃଖାଭିଭୂତାନାଂ ଯତ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଯାଲୁଭିଃ
ଶ୍ରୀଦାଳଭ୍ୟ କହିଲେ — ଯେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି। ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ଲୋକମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ପଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍ । ସମଦୃଷ୍ଟିଭିରପ୍ଯତ୍ର ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିଶେଷତଃ
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସନାତନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ମୋତେ ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ-। ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମାହିତମନାଃ ଶୃଣୁ । ରୋଗଦୋଷାଶୁଭହରଂ ଵିଜ୍ଵରାଦି ଵିନାଶନମ୍
ଶ୍ରୀପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ମୁଁ ଏହା କହିବି, ମହାମୁନି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ। ଏହା ରୋଗ, ଦୋଷ ଓ ଅଶୁଭତା ଦୂର କରେ, ଜ୍ୱର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ।
ଶିଖାଯାଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଶିଖାଧଃ ଶ୍ରୀକରଂ ତଥା । ହୃଷୀକେଶଂ ତୁ କେଶେଷୁ ମୂର୍ଧ୍ନି ନାରାଯଣଂ ପରମ୍
ଶିଖାରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ, ଶିଖା ତଳେ ଶ୍ରୀକରଙ୍କୁ, କେଶରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ଊର୍ଧ୍ଵଶ୍ରୋତ୍ରେ ନ୍ଯସେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଲଲାଟେ ଜଲଶାଯିନମ୍ । ଵିଭୁଂ ଵୈ ଭ୍ରୂଯୁଗେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ହରିମେଵ ଚ
କାନର ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଲଳାଟରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ, ଭୃକୁଟିରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଭୃମଧ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ନରସିଂହଂ ନାସିକାଗ୍ରେ କର୍ଣଯୋରର୍ଣଵେଶଯମ୍ । ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଂ ତଦଧୋ ଭୂଧରଂ ନ୍ଯସେତ୍
ନାକର ଟିପରେ ନରସିଂହଙ୍କୁ, କାନରେ ଅର୍ଣ୍ଣବେଶୟଙ୍କୁ, ଆଖିରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ତାହା ତଳେ ଭୂଧରଙ୍କୁ ବସାଇବା।
କପୋଲଯୋଃ କଲ୍କିନାଥଂ ଵାମନଂ କର୍ଣମୂଲଯୋଃ । ଶଂଖିନଂ ଶଂଖଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଵଦନେ ତଥା
ଗାଲରେ କଳ୍କିନାଥଙ୍କୁ, କାନ ମୂଳରେ ବାମନଙ୍କୁ, କପାଳରେ ଶଂଖୀଙ୍କୁ ଏବଂ ମୁଁହରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ମୁକୁଂଦଂ ଦଂତପଂକ୍ତୌ ତୁ ଜିହ୍ଵାଯାଂ ଵାକ୍ପତିଂ ତଥା । ରାମଂ ହନୌ ତୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ କଂଠେ ଵୈକୁଂଠମେଵ ଚ
ଦାନ୍ତର ଶାରିରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ, ଜିହ୍ୱାରେ ବାକ୍ପତିଙ୍କୁ, ହନୁରେ ରାମଙ୍କୁ ଏବଂ କଣ୍ଠରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ବଲଘ୍ନଂ ବାହୁମୂଲାଧଶ୍ଚାଂସଯୋଃ କଂସଘାତିନମ୍ । ଅଜଂ ଭୁଜଦ୍ଵଯେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣିଂ କରଦ୍ଵଯେ
ବାହୁମୂଳ ତଳେ ବଳଘ୍ନଙ୍କୁ, କାନ୍ଧରେ କଂସଘାତିଙ୍କୁ, ଦୁଇ ବାହୁରେ ଅଜଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଇ ହାତରେ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣିଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ସଂକର୍ଷଣଂ କରାଂଗୁଷ୍ଠେ ଗୋପମଂଗୁଲିପଂକ୍ତିଷୁ । ଵକ୍ଷସ୍ଯଧୋକ୍ଷଜଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଂ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ
ଆଠିରେ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ, ଆଠିର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଗୋପଙ୍କୁ, ଛାତିରେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ସ୍ତନଯୋସ୍ତ୍ଵନିରୁଦ୍ଧଂ ଚ ଦାମୋଦରମଥୋଦରେ । ପଦ୍ମନାଭଂ ତଥା ନାଭୌ ନାଭ୍ଯଧଶ୍ଚାପି କେଶଵମ୍
ଦୁଇ ଷଣ୍ଡରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଉଦରରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ନାଭିରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ଏବଂ ନାଭି ତଳେ କେଶବଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ମେଢ୍ରେ ଧରାଧରଂ ଦେଵଂ ଗୁଦେ ଚୈଵ ଗଦାଗ୍ରଜମ୍ । ପୀତାଂବରଧରଂ କଟ୍ଯାମୂରୁଯୁଗ୍ମେ ମଧୋର୍ଦ୍ଵିଷମ୍
ମେଢ୍ରେ ଧରାଧର ଦେବଙ୍କୁ, ଗୁଦରେ ଗଦାଗ୍ରଜଙ୍କୁ, କଟିରେ ପୀତାମ୍ବରଧରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଉରୁରେ ମଧୁଦ୍ୱିଷଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ମୁରଦ୍ଵିଷଂ ପିଂଡକଯୋର୍ଜାନୁଯୁଗ୍ମେ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଫଣୀଶଂ ଗୁଲ୍ଫଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରମଯୋଶ୍ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍
ଦୁଇ ଗୁଢ଼ିରେ ମୁରଦ୍ୱିଷଙ୍କୁ, ଦୁଇ ଜାଙ୍ଘରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ, ଗୁଲ୍ଫରେ ଫଣୀଶଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଇ ପାଦରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ପାଦାଂଗୁଷ୍ଠେ ଶ୍ରୀପତିଂ ଚ ପାଦାଧୋ ଧରଣୀଧରମ୍ । ରୋମକୂପେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନଂ ନ୍ଯସେଦ୍ବୁଧଃ
ପାଦ ଆଠିରେ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କୁ, ପାଦ ତଳେ ଧରଣୀଧରଙ୍କୁ, ଦେହର ସମସ୍ତ ରୋମକୂପରେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ମତ୍ସ୍ଯଂ ମାଂସେ ତୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ କୂର୍ମଂ ମେଦସି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ଵାରାହଂ ତୁ ଵସାମଧ୍ଯେ ସର୍ଵାସ୍ଥିଷୁ ତଥାଚ୍ଯୁତମ୍
ମାଂସରେ ମତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ, ଚର୍ବିରେ କୂର୍ମଙ୍କୁ, ମଜ୍ଜାରେ ବାରାହଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରିଯଂ ତୁ ମଜ୍ଜାଯାଂ ଶୁକ୍ରେ ଶ୍ଵେତପତିଂ ତଥା । ସର୍ଵାଂଗେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଂ ପରମାତ୍ମାନମାତ୍ମନି
ମଜ୍ଜାରେ ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟଙ୍କୁ, ଶୁକ୍ରରେ ଶ୍ୱେତପତିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ବସାଇବା।
ଏଵଂ ନ୍ଯାସଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ଯାଵନ୍ନ ଵ୍ଯାହରେତ୍କିଂଚିତ୍ତାଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁମଯଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ନ୍ୟାସ ବିଧି କରିଲେ, ମଣିଷ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ କିଛି କହାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁରେ ଏକତା ରହିଥାଏ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ସମୂଲାଗ୍ରାନ୍କୁଶାନ୍ଶୁଦ୍ଧାନ୍ସମାହିତଃ । ମାର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵଗାତ୍ରାଣି କୁଶାଗ୍ରୈରିହ ଶାଂତିକୃତ୍
ମୂଳ ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ କୁଶ ଗଛ ନେଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ କୁଶର ଟିପରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଆସେ।