ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଃ ଷଟ୍କର୍ମନିରତଃ ସଦା । ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସଂପୂଜ୍ଯଃ ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କ୍ରିୟାରେ ନିରତ ଓ ସଠ କର୍ମରେ ସଦା ଲଗିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଗାଁଠିଆ ଓ ପଶୁମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭଗ୍ନା ଚ ଗୃହଵାହିନୀ । ପ୍ରାପ୍ତେ ଭାଦ୍ରପଦେ ମାସେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ପଂଚମୀ
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଖ୍ୟଙ୍କର ଘରର ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଫଳ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ,
ପିତୁଃକ୍ଷଯାହଂ କୁରୁତେ ଯତାତ୍ମା ଚ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ରାତ୍ରୌ ନିମଂତ୍ରଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଦାଯକାନ୍
ସେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ; ରାତିରେ ସୁଖ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭାଂଡାନ୍ଯନ୍ଯାନି କାରଯେତ୍ । ପାକଂ ସର୍ଵେଷୁ ପାତ୍ରେଷୁ ସ କାରଯତି ଜାଯଯା
ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଭ୍ର ସମୟ ଆସିଲା ପରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ଚିଠି କରେ; ଜାୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଏ।
ଅଷ୍ଟାଦଶରସୋପେତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍ । ଆକାରଣଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଣାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଅଠାର ରସର ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ପକାଏ; ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଇଥାଏ।
ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵେଦପାଠକାଃ । ଅର୍ଘପାଦ୍ଯାଦି ଵିଧିଵତ୍କୃତଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଆସନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ରଜସା ଦୂଷିତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା । ଗୃହମଧ୍ଯେ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଆସନେ ତେ ନିରୂପିତାଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଧୂଳି ଲାଗି ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଅଁଥିବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଘର ଭିତରକୁ ଯାଇ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆସନରେ ବସନ୍ତି।
ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଭୋଜନଂ ତେନ ମିଷ୍ଟାନ୍ନେନ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଧିନା ଚ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡଦାନପ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ମିଠା ଚାଉଳ ଖାସି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଇଥାଏ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ତାଂବୂଲଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ସର୍ଵଂ ଦଦୌ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଵୈ ପିତୃଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ
ପିତୃଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ସେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତାମ୍ବୁଳ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଦେଇଥାଏ।
ଵିପ୍ରା ଵିସର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ଆଶୀର୍ଵାଦପରାଯଣାଃ । ଗୋତ୍ରିଣାଂ ବାଂଧଵାନାଂ ଚ ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ବୁଭୁକ୍ଷତାମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦାୟ ହେଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି; ଗୋତ୍ରୀ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ,
ଦତ୍ତମନ୍ନଂ ତଦା ତେନ ଭୋଜନେ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ନିଶାଯାଂ ତୁ କୁଟୀଦ୍ଵାରେ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଯଦା ତଦା
ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ରାତିରେ ଜଣେ ଗୋପାଳକ ନିଜ କୁଟିର ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିବାବେଳେ,
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ଵାରି ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତମ୍ । ତଦା ଶୁନୀ ବଲୀଵର୍ଦୌ ପରସ୍ପରମଭାଷତାମ୍
ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଜଳ ଆଣି ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଥାଏ; ତାପରେ ଏକ ମହିଳା କୁକୁର ଓ ଏକ ବଳଦ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ଶୃଣୁ କାଂତ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ଯାଦୃକ୍କୃତଵତୀ ଵଧୂଃ । ତାଦୃଶଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ପ୍ରିୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯେଉଁ ଭାବରେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଠିକ୍ ସେଇଭଳି ମୁଁ କହିବି; ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା କଥା କହିବି ନାହିଁ।
କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗେନ ଗତାହଂ ପୁତ୍ରସଦ୍ମନି । ତତ୍ରସ୍ଥିତଂ ପଯଃ ପାତୁଂ ଵଧ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ତତ୍ପୁନଃ
କେବେ ଦୈବ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ପୁଅର ଘରକୁ ଗଲି; ସେଠି ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୁଧ ପିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ପିବିବା ଦେଖିଲି ନାହିଁ।
ପୀତଂ ପଯସ୍ତୁ ସର୍ପେଣ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ମଯା ପୁନଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ପୀତଂ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଵଧ୍ଵା ତଦା ପୁନଃ
ସେଇ ଦୁଧ ଏକ ସାପ ପିଇଥିଲା, ମୁଁ ତାହା ଦେଖିଥିଲି; ପରେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦୁଧ ପିଇଥିବା ଦେଖିଲି।
ତେନ ସଂପର୍କଦୋଷେଣକଟିର୍ଭଗ୍ନା ଚ ମେ ସଦା । ତେନ ଦୁଃଖେନ ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍ଜାତାହଂ ଦୁଃଖଭାଗିନୀ । ଭଗ୍ନା କଟିଶ୍ଚ ସଂଜାତା ହ୍ଯାହାରୋ ନୈଵ ରୋଚତେ
ସେଇ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଦୋଷରୁ ମୋର କଟି ସଦା ଭାଙ୍ଗି ରହିଛି; ସେଇ ଦୁଃଖରୁ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖଭାଗିନୀ ହୋଇଯାଇଛି; ଭାଙ୍ଗିଥିବା କଟି ହେବାରୁ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ରୁଚି ନାହିଁ।
ବଲୀଵର୍ଦ୍ଦ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଶୁନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମମ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଵୈ ଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍
ବଳଦ କହିଲେ— ଶୁଣ, କୁକୁର, ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ କହିବି। ଏହି ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିବାବେଳେ,
କାରିତଂ ମମ ପୁତ୍ରେଣ ମମ ଚିଂତା ତୁ ନୋ କୃତା । ନୋଦକଂ ନ ତୃଣଂ ଚୈଵ ନ ଦତ୍ତଂ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ମୋ ପୁଅ ଏହା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରିନାହିଁ; କେହିଓ ମୋତେ କେଉଁଠି ଜଳ କିମ୍ବା ତୃଣ ଦେଇନାହିଁ।
ଅନାହାରୋହ୍ଯହଂ ପାପୀ ବଦ୍ଧୋଽସ୍ମିନ୍ପାପଭାଵିତଃ । ପୂର୍ଵପାପଵିଶେଷେଣ ଜାତଂ ଶୁନି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଅପରାଧୀ ଏବଂ ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ, ପାପରେ ବାନ୍ଧି ଏଠାରେ ଅଛି। ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପାପର ଫଳରେ, ମୁଁ କୁକୁର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ତଦା ଦେଵି ଶ୍ରୁତଂ ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । ମମାଯଂ ତୁ ପିତା ସାକ୍ଷାଜ୍ଜାତୋ ମମ ଗୃହେ ପଶୁଃ
ତାହାପରେ, ଦେବୀ, ଏହି କଥା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଶୁଣିଲେ: 'ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପିତା, ମୋ ଘରେ ପଶୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।'
ଇଯଂ ତୁ ଜନନୀ ସାକ୍ଷାନ୍ମମ ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଛୁନୀ ଜାତା କିଂ କରୋମି ସୁନିଶ୍ଚଯମ୍
ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟର ଚଳାଣରେ ସେ କୁକୁରୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି, ଏହା ସତ୍ୟ।
ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯାସୌ ଵିପ୍ରୋ ନୈଵ ନିଦ୍ରାମଵାପ ସଃ । ରାତ୍ରୌ ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ମରନ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ପରମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାତିରେ ଶୁଇପାରିଲେନି। ରାତିରେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ।
ନାନାଧର୍ମପରୋଽହଂ ଚ ମମୈଵଂ ଚ କଥଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଚାରଯିତ୍ଵା ଚ ତତୋ ରାତ୍ରୌ ସୁପ୍ତସ୍ତଦା ପୁନଃ
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ, ତଥାପି ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ? ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ରାତିରେ ପୁନି ଶୁଇଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଋଷୀଣାଂ ପୁରତୋ ଗତଃ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵସିଷ୍ଠେନ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ଵାଗତଂ କୃତମ୍
ପ୍ରଭାତର ଶୁଭ ସମୟରେ, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଫେରାଇ ଅତି ଆଦରରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵାଗମନକାରଣମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲା କ୍ରିଯା । ଅଦ୍ଯ ମେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତା ଦୁର୍ଲଭାତ୍ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍
ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ, ଆଜି ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ। ଆଜି ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତ, କାରଣ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଚ କୃତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚୈଵ ସୁଭୋଜିତାଃ । କୁଟୁଂବିନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୋଜନଂ କାରିତଂ ତଥା
ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭଲଭାବେ ଖାଇଛନ୍ତି। ଘରର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଦିଆଯାଇଛି।
ଭୋଜନାନଂତରଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଶୁନୀ ତତ୍ର ଉଵାଚ ହ । ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଗୃହେ ହ୍ଯେକୋ ବଲୀଵର୍ଦସ୍ତୁ ଵର୍ତ୍ତତେ
ଖାଇବା ପରେ, କୁକୁରୀ ଏଠାକୁ ଆସି କହିଲା: 'ଆମ ଘରରେ ଏକ ହେଉଥିବା ବଳିଆ ବଳଦ ଅଛି।'
ତଂ ପତିଂ ପ୍ରତିଵାକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦିଵଜ ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ । ଗୃହେସ୍ଥିତଂ ଦୁଗ୍ଧଭାଂଡମହିନା ଦୂଷିତଂ ମଯା
ପତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ଶୁଣ। ଘରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦୁଧର ଭାଣ୍ଡ ଏକ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟଂ ମେ ମହତୀ ଚିଂତା ତଦା ଜାତା ନ ସଂଶଯଃ । ଅନେନ ପଯସା ଚୈଵ ପକ୍ଵମନ୍ନଂ ଯଦା ଭଵେତ୍
ଏହା ଦେଖି ମୋର ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ହେଲା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଧରେ ଖାଇବା ପକାଯାଇଥିଲେ,