ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଭୂତିଦଃ । ଶଂଖଚକ୍ରଧରାସ୍ତସ୍ଯ ସମୀପେ ନିଵସଂତି ଯେ
ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣ ଦେବ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବାମାନେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ । ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵାଶ୍ଚୈଵଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରା ନାଗାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତସ୍ଯାଃ ସମୀପେ ହ୍ଯେକୋଽଯଂ ସ୍ଥଲୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଧୃକ୍
ସେଠି ରୁଦ୍ର, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଥଲେଽସ୍ମିନ୍ଵର୍ତତେ ମୂର୍ତିର୍ବହୁରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭୂତାନାଂ ଜାତଯଃ ସଂତି ତତ୍ର ଵୈ
ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏମିତି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ବହୁ ରୂପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଏ।
ଏକା ଵୈ ମତ୍ସ୍ଯରୂପା ଚ କୃଷ୍ଣରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଅନ୍ଯା ଚ ଯା ବୁଧୈଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସ୍ଥଲେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ
ଏଠି ଏକ ମାଛ ଆକୃତି ଅଛି, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟଟି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍କିନାମ୍ନୀ ତଥା ପୁଣ୍ଯା କପିଲା ଯା ମଯୋଦିତା । ଅନ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଵିଧାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଅପି
ଅନ୍ୟଟି କଳ୍କି ନାମରେ ପବିତ୍ର ଓ କପିଳା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତିଷ୍ଠଂତି ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସର୍ଵା ନାନାରୂପା ହ୍ଯନେକଶଃ । ସା ଗଂଗା ମହତୀ ପୁଣ୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୁକ୍ତିଦା
ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ବହୁ ରୂପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ସେହି ମହାନୀୟ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ଭୂମୌ ହୃଷୀକେଶୋ ନିଯମେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଵର୍ତ୍ତତେଽଦ୍ଯାପି ତତ୍ରୈଵ ମଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହାର ଭୂମିରେ ନିୟମିତ ହୃଷୀକେଶ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଗୋହତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ପର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷାତ୍
ଏହାକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏମ୍ବ୍ରିଓ, ଶିଶୁ ବା ଗାଈ ହତ୍ୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଜାତଯଃ । ସର୍ଵେ ତେ ଵୈ ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଦର୍ଶନାଦ୍ଗଂଡିକାଂବୁନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକ—ସମସ୍ତେ ଗଣ୍ଡିକା ଜଳ ଦର୍ଶନ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵେଣୀ ସମା ପୁଣ୍ଯା ପାପିନାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହା ଯତ୍ର ଇତରେଷାଂ ତୁ କା କଥା
ଏହି ବେଣୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ପାପୀମାନେ ପାଇଁ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି!
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାଲେ ତୁ ଅହଂ ଗଚ୍ଛାମି ପାର୍ଵତି । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀର୍ଥରାଜୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭାଷିତଃ କିଲ
ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ହେ ପାର୍ବତୀ, ମୁଁ ସେଠି ଯାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ମୁନିଭିଃ ପରିକଲ୍ପିତମ୍ । ଆଷାଢେ ପୁଣ୍ଯକାଲେ ତୁ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ସୁଂଦରି
ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସେଠି ଯାଏ।
ମାସୈକଵିଧିନା ଚୈଵ ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର କରୋମ୍ଯହମ୍ । ତାରକଂ ତତ୍ର ଵିଶଦଂ ଜପାମି ତୁ ନିରଂତରମ୍
ମାସିକ ବିଧିରେ ମୁଁ ସେଠି ସ୍ନାନ କରେ, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ।
ଅତୋଽହଂ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତୋଗତଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତତ୍ତୁ ମହତ୍ତରମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ; ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ଗତିଦଂ ପାଵନଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଭଵେଽସ୍ମିନ୍ମାନୁଷେ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭଂ ଦେଵି ସର୍ଵଦା
ଏହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଉଥିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଜନ୍ମ ଲୋକରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ସଦା ଦୁର୍ଲଭ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ଗଣ୍ଡିକାତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଅତୋ ହ୍ଯାଷାଢମାସେ ତୁ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ
ଗଣ୍ଡିକା ତୀର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି କଠିନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୀର୍ଥ ତ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିଠାରୁ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣମ୍ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବିଶେଷ କରି, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଆଦି ପିନ୍ଧିବାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଶଂଖତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵାମେ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତମ୍ । ଦ୍ଵିଜାନାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧାରିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ବାମ ପାଖରେ ଶଂଖ ତୀର୍ଥ ଓ ଡାହାଣ ପାଖରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିବା, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ପିନ୍ଧିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣଂ । ଧୃତେ ସତି ମହାଦେଵି ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତେ ହି ମାନଵାଃ
ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଆଦି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ହୁଅନ୍ତି।
ନ ଗଣ୍ଡିକା ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵାଦଶୀସମମ୍ । ନ ଦେଵଃ କେଶଵାଦନ୍ଯୋ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ଵରାନନେ
ଗଣ୍ଡିକା ପରି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ପରି ବ୍ରତ ନାହିଁ, ଏବଂ କେଶବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।
ଗଂଡିକାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନରୋତ୍ତମାଃ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ହି ଯାଂତି ତେ
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଗଣ୍ଡିକାର ମହିମା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଗଂଡିକାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ପଂଚସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଗଣ୍ଡିକା ତୀର୍ଥ ମହିମା' ନାମକ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚାଭ୍ଯୁଦଯଂ ତତଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୀ ବ୍ରହ୍ମହା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ତାହାର ମଙ୍ଗଳମୟ ଫଳ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧାତା ଵୈ ନାରଦଂ ପ୍ରାହ ତଦହଂ ତୁ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ତମୁଵାଚ ତତୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂଭୂରମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି। ପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେବ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ବାହୁଂ ସ୍ମାରଯେଚ୍ଚୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍ । ଭଗଵାନ୍ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦେଵଶ୍ଚକ୍ରାଯୁଧୋହରିଃ
ସୁନ୍ଦର ବାହୁ ଉଠାଇ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦେହର ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଚକ୍ରଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ହୃଷୀକେଶଃ ପୁରାଣପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଅଜିତଃ ଖଡ୍ଗଭୃଜ୍ଜିଷ୍ଣୁଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ
ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଅଜିତ, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ବିଜୟୀ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସନାତନ।
ଏକଶୃଂଗୋ ଵରାହସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵାତ୍ମକଃ । ଅକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଂ ତୁ ଆଦୌ ଚାଂତେ ଚ ରାଘଵଃ
ତୁମେ ଏକଦନ୍ତ ବରାହ, ଭୂତ, ଭବ୍ୟ, ଭବିଷ୍ୟତର ସ୍ୱରୂପ। ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ରାଘବ।
ଲୋକାନାଂ ତୁ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ସେନାନୀ ରକ୍ଷଣସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵୈକୁଂଠସ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ବିଷ୍ବକ୍ଷେଣ, ଚାରିହସ୍ତୀ, ସେନାପତି, ରକ୍ଷକ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ତୁମେ।
ପ୍ରଭଵଶ୍ଚାଵ୍ଯଯସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଉପେଂଦ୍ରୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭୋ ଧୃତାର୍ଚିସ୍ତ୍ଵଂ ପଦ୍ମନାଭୋ ରଣାଂତକୃତ୍
ତୁମେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ମଧୁସୂଦନ, ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, ତେଜସ୍ବୀ, ପଦ୍ମନାଭ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।