ପାପଯୁକ୍ତାଯ ରାମାଯ ତୁଲାଵୃଷଭମେଵ ଚ । ପାପକର୍ମରତଶ୍ଚୈଵ ଭଵବଂଧକ୍ରିଯୋ ନୃପଃ
ଯେ ରାମ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ସେମାନେ ଓ ପାପ କାମରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଳା ଓ ବୃଷଭ ଦାନ ବିଷୟ କହିଥିଲେ।
ଅଭକ୍ଷଭକ୍ଷଣରତା ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ଏତେପ୍ଯନୃତଵାଦୀ ଚ ପ୍ରସୂଯଂତେ ଵିଯୋନିଷୁ
ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଗର୍ଭ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଚ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଅଯାଜ୍ଯଯାଜନଂ କୃତ୍ଵା ଯାଚଯିତ୍ଵା ତୁ ନିଂଦିତାନ୍ । ସଦା କୋପସମାଯୁକ୍ତାଃ ସାଧୂନାଂ ପୀଡନେ ରତାଃ
ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦିତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାଗନ୍ତି, ସବୁବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସୋପହତାଶ୍ଚୈଷାମସୁଭିର୍ଧର୍ମନିଂଦକାଃ । ପାପୈରେଭିଃ ସମାଯୁକ୍ତା ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଗତାଯୁଷମ୍
ଯେମାନେ ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଏହି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଓ ନିଜକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଜାଣନ୍ତି—
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ତୈର୍ଦେଵି ଦାନଂ ଦେଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ବହଵୋ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତାରୋ ଵୈଷ୍ଣଵା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହା ଜାଣି, ଦେବୀ, ସେମାନେ ବିଶେଷ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ବହୁତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଦାନଧର୍ମୋନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଦାନ ଧର୍ମ' ନାମକ ଚୁଅତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଗଂଡିକାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦେଵି ଵିଧାନତଃ । ଯଥା ଗଂଗା ତଥା ସା ଚ କଥିତା ନଗନଂଦିନି
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଣ୍ଡିକାର ମହିମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି। ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ସେପରି ଗଣ୍ଡିକା ମଧ୍ୟ, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ଜାଯତେ ବହୁଧା ତଥା । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କଥିତଂ ମୁନିସତ୍ତମୈଃ
ଯେଉଁଠି ବହୁ ପ୍ରକାର ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ଡିକାର ମହିମାକୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଅଂଡଜା ଉଦ୍ଭିଜା ଯତ୍ର ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପୁଣ୍ଯରୂପାସ୍ତୁ ପାର୍ଵତି
ଅଣ୍ଡରୁ, ଉଦ୍ଭିଦରୁ, ଘମରୁ ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପାର୍ବତୀ, ସେଉଁଠି ମାତ୍ର ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେ ସା ତୁ ସଂଭୂତା ଗଂଡିକା ତୁ ମହାନଦୀ । ସଂସ୍ମୃତା ସଂସ୍ମୃତା ନୂନଂ ପାପଂ ହଂତ୍ଯଗନଂଦିନି
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମହାନଦୀ ଗଣ୍ଡିକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ପାପନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଭୂତିଦଃ । ଶଂଖଚକ୍ରଧରାସ୍ତସ୍ଯ ସମୀପେ ନିଵସଂତି ଯେ
ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣ ଦେବ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବାମାନେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ । ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵାଶ୍ଚୈଵଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରା ନାଗାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତସ୍ଯାଃ ସମୀପେ ହ୍ଯେକୋଽଯଂ ସ୍ଥଲୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଧୃକ୍
ସେଠି ରୁଦ୍ର, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଥଲେଽସ୍ମିନ୍ଵର୍ତତେ ମୂର୍ତିର୍ବହୁରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭୂତାନାଂ ଜାତଯଃ ସଂତି ତତ୍ର ଵୈ
ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏମିତି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ବହୁ ରୂପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଏ।
ଏକା ଵୈ ମତ୍ସ୍ଯରୂପା ଚ କୃଷ୍ଣରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଅନ୍ଯା ଚ ଯା ବୁଧୈଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସ୍ଥଲେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ
ଏଠି ଏକ ମାଛ ଆକୃତି ଅଛି, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟଟି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍କିନାମ୍ନୀ ତଥା ପୁଣ୍ଯା କପିଲା ଯା ମଯୋଦିତା । ଅନ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଵିଧାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଅପି
ଅନ୍ୟଟି କଳ୍କି ନାମରେ ପବିତ୍ର ଓ କପିଳା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତିଷ୍ଠଂତି ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସର୍ଵା ନାନାରୂପା ହ୍ଯନେକଶଃ । ସା ଗଂଗା ମହତୀ ପୁଣ୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୁକ୍ତିଦା
ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ବହୁ ରୂପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ସେହି ମହାନୀୟ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ଭୂମୌ ହୃଷୀକେଶୋ ନିଯମେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଵର୍ତ୍ତତେଽଦ୍ଯାପି ତତ୍ରୈଵ ମଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହାର ଭୂମିରେ ନିୟମିତ ହୃଷୀକେଶ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଗୋହତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ପର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷାତ୍
ଏହାକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏମ୍ବ୍ରିଓ, ଶିଶୁ ବା ଗାଈ ହତ୍ୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଜାତଯଃ । ସର୍ଵେ ତେ ଵୈ ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଦର୍ଶନାଦ୍ଗଂଡିକାଂବୁନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକ—ସମସ୍ତେ ଗଣ୍ଡିକା ଜଳ ଦର୍ଶନ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵେଣୀ ସମା ପୁଣ୍ଯା ପାପିନାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହା ଯତ୍ର ଇତରେଷାଂ ତୁ କା କଥା
ଏହି ବେଣୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ପାପୀମାନେ ପାଇଁ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି!
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାଲେ ତୁ ଅହଂ ଗଚ୍ଛାମି ପାର୍ଵତି । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀର୍ଥରାଜୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଭାଷିତଃ କିଲ
ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ହେ ପାର୍ବତୀ, ମୁଁ ସେଠି ଯାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ମୁନିଭିଃ ପରିକଲ୍ପିତମ୍ । ଆଷାଢେ ପୁଣ୍ଯକାଲେ ତୁ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ସୁଂଦରି
ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସେଠି ଯାଏ।
ମାସୈକଵିଧିନା ଚୈଵ ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର କରୋମ୍ଯହମ୍ । ତାରକଂ ତତ୍ର ଵିଶଦଂ ଜପାମି ତୁ ନିରଂତରମ୍
ମାସିକ ବିଧିରେ ମୁଁ ସେଠି ସ୍ନାନ କରେ, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ।
ଅତୋଽହଂ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତୋଗତଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତତ୍ତୁ ମହତ୍ତରମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ; ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ଗତିଦଂ ପାଵନଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଭଵେଽସ୍ମିନ୍ମାନୁଷେ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭଂ ଦେଵି ସର୍ଵଦା
ଏହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଉଥିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଜନ୍ମ ଲୋକରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ସଦା ଦୁର୍ଲଭ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ଗଣ୍ଡିକାତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଅତୋ ହ୍ଯାଷାଢମାସେ ତୁ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ
ଗଣ୍ଡିକା ତୀର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି କଠିନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୀର୍ଥ ତ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିଠାରୁ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣମ୍ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ବିଶେଷ କରି, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଆଦି ପିନ୍ଧିବାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଶଂଖତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵାମେ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତମ୍ । ଦ୍ଵିଜାନାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧାରିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ବାମ ପାଖରେ ଶଂଖ ତୀର୍ଥ ଓ ଡାହାଣ ପାଖରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିବା, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ପିନ୍ଧିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣଂ । ଧୃତେ ସତି ମହାଦେଵି ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତେ ହି ମାନଵାଃ
ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଆଦି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ହୁଅନ୍ତି।