ଗୃହାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯତମଃ ସର୍ଵଦା ତୀର୍ଥଵଦ୍ଗୃହମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ଗୃହାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଵିଶେଷତଃ
ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଏହି ଘର ସଦା ତୀର୍ଥ ସମାନ। ଏହି ପବିତ୍ର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ବିଶେଷ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ ଯତ୍ର ଅତିଥୀନାଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । ପଥିକାନାଂ ଚ ଶରଣଂ ଅତୋ ଧନ୍ଯତମୋ ମତଃ
ଯେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଅତିଥିମାନେ ଖାଇବା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ପଥିକମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି, ସେଠି ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ତଦ୍ଗୃହଂ ତୁ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ନରାଃ । ଆଯୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଥା ପୁତ୍ରା ନ ହୀଯଂତେ କଦାଚନ
ଏପରି ଘରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଂକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ କେବେ କମିଯାଏ ନାହିଁ।
ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପାପଵିଶୋଧନମ୍ । ସର୍ଵସଂପତ୍କରଂ ଦାନଂ ଇହାମୁତ୍ରଫଲପ୍ରଦମ୍
ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବଡ଼ ପାପ ଶୋଧନ ବିଷୟ କହିବି—ଦାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ ଏବଂ ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଜନ୍ମରେ ଫଳ ମିଳେ।
ଶୁଭେକାଲେ ସମାଯାତେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସ୍ଵଦୈଵତମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତକଂ କୃତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ
ଶୁଭ ସମୟ ଆସିଲେ, ନିଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, ଦୈନିକ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ପରଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଦେଵେଭ୍ଯ ଏଵ ହି । ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ନିରଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଶ୍ଚାଦ୍ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନରକ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଶତାନୀକୋ ଯଥା ଦାନାତ୍ସପୁତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ତାରିତଃ । ଦତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯେ ଚ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ ଗଂତା ଧର୍ମତୋ ଦିଵମ୍
ଯେପରି ଶତାନୀକ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦାନ ଦେଇ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଂକୁ ଦାନ ଦେଇ ଧର୍ମରେ ଚଳିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଧର୍ମସ୍ଥାନେଷୁ ଯୈର୍ଦତ୍ତଂ ତେଷାଂ ଧର୍ମମୁଦାହୃତମ୍ । ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିତ୍ତଦାନଂ ସମାସତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ସ୍ଥଳରେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମୀ ମନାଯାଏ। ଶୁଣ, ଦେବୀ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଧନ ଦାନ ବିଷୟ କହିବି।
ଦେହଶୁଦ୍ଧିକରଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପାପହୀନୋ ଯେନ ପୁମାନ୍ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏପରି ଶରୀର ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଦାନ ନ ପୂର୍ବେ ହୋଇଛି, ନ ପରେ ହେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତଶ୍ଚାଯଂ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ସନାତନମ୍ । ପୁରା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭାର୍ଗଵାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସେ ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ଚିରକାଳୀନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପାପଯୁକ୍ତାଯ ରାମାଯ ତୁଲାଵୃଷଭମେଵ ଚ । ପାପକର୍ମରତଶ୍ଚୈଵ ଭଵବଂଧକ୍ରିଯୋ ନୃପଃ
ଯେ ରାମ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ସେମାନେ ଓ ପାପ କାମରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଳା ଓ ବୃଷଭ ଦାନ ବିଷୟ କହିଥିଲେ।
ଅଭକ୍ଷଭକ୍ଷଣରତା ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ଏତେପ୍ଯନୃତଵାଦୀ ଚ ପ୍ରସୂଯଂତେ ଵିଯୋନିଷୁ
ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଗର୍ଭ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଚ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଅଯାଜ୍ଯଯାଜନଂ କୃତ୍ଵା ଯାଚଯିତ୍ଵା ତୁ ନିଂଦିତାନ୍ । ସଦା କୋପସମାଯୁକ୍ତାଃ ସାଧୂନାଂ ପୀଡନେ ରତାଃ
ଯେମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦିତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାଗନ୍ତି, ସବୁବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସୋପହତାଶ୍ଚୈଷାମସୁଭିର୍ଧର୍ମନିଂଦକାଃ । ପାପୈରେଭିଃ ସମାଯୁକ୍ତା ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଗତାଯୁଷମ୍
ଯେମାନେ ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଏହି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଓ ନିଜକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଜାଣନ୍ତି—
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ତୈର୍ଦେଵି ଦାନଂ ଦେଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ବହଵୋ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତାରୋ ଵୈଷ୍ଣଵା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହା ଜାଣି, ଦେବୀ, ସେମାନେ ବିଶେଷ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ବହୁତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଦାନଧର୍ମୋନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଦାନ ଧର୍ମ' ନାମକ ଚୁଅତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଗଂଡିକାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦେଵି ଵିଧାନତଃ । ଯଥା ଗଂଗା ତଥା ସା ଚ କଥିତା ନଗନଂଦିନି
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଣ୍ଡିକାର ମହିମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି। ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ସେପରି ଗଣ୍ଡିକା ମଧ୍ୟ, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ଜାଯତେ ବହୁଧା ତଥା । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କଥିତଂ ମୁନିସତ୍ତମୈଃ
ଯେଉଁଠି ବହୁ ପ୍ରକାର ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ଡିକାର ମହିମାକୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଅଂଡଜା ଉଦ୍ଭିଜା ଯତ୍ର ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପୁଣ୍ଯରୂପାସ୍ତୁ ପାର୍ଵତି
ଅଣ୍ଡରୁ, ଉଦ୍ଭିଦରୁ, ଘମରୁ ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପାର୍ବତୀ, ସେଉଁଠି ମାତ୍ର ଦର୍ଶନ କଲେ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେ ସା ତୁ ସଂଭୂତା ଗଂଡିକା ତୁ ମହାନଦୀ । ସଂସ୍ମୃତା ସଂସ୍ମୃତା ନୂନଂ ପାପଂ ହଂତ୍ଯଗନଂଦିନି
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମହାନଦୀ ଗଣ୍ଡିକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ପାପନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଭୂତିଦଃ । ଶଂଖଚକ୍ରଧରାସ୍ତସ୍ଯ ସମୀପେ ନିଵସଂତି ଯେ
ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣ ଦେବ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବାମାନେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ । ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵାଶ୍ଚୈଵଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରା ନାଗାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତସ୍ଯାଃ ସମୀପେ ହ୍ଯେକୋଽଯଂ ସ୍ଥଲୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଧୃକ୍
ସେଠି ରୁଦ୍ର, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଥଲେଽସ୍ମିନ୍ଵର୍ତତେ ମୂର୍ତିର୍ବହୁରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଭୂତାନାଂ ଜାତଯଃ ସଂତି ତତ୍ର ଵୈ
ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏମିତି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ବହୁ ରୂପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଜନ୍ମ ଦେଖାଯାଏ।
ଏକା ଵୈ ମତ୍ସ୍ଯରୂପା ଚ କୃଷ୍ଣରୂପାତିମୁକ୍ତିଦା । ଅନ୍ଯା ଚ ଯା ବୁଧୈଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସ୍ଥଲେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ
ଏଠି ଏକ ମାଛ ଆକୃତି ଅଛି, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟଟି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।
କଲ୍କିନାମ୍ନୀ ତଥା ପୁଣ୍ଯା କପିଲା ଯା ମଯୋଦିତା । ଅନ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଵିଧାକାରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ବହୁଧା ଅପି
ଅନ୍ୟଟି କଳ୍କି ନାମରେ ପବିତ୍ର ଓ କପିଳା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତିଷ୍ଠଂତି ମୂର୍ତ୍ତଯଃ ସର୍ଵା ନାନାରୂପା ହ୍ଯନେକଶଃ । ସା ଗଂଗା ମହତୀ ପୁଣ୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୁକ୍ତିଦା
ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ବହୁ ରୂପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି; ସେହି ମହାନୀୟ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ଭୂମୌ ହୃଷୀକେଶୋ ନିଯମେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଵର୍ତ୍ତତେଽଦ୍ଯାପି ତତ୍ରୈଵ ମଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହାର ଭୂମିରେ ନିୟମିତ ହୃଷୀକେଶ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଗୋହତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ପର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷାତ୍
ଏହାକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏମ୍ବ୍ରିଓ, ଶିଶୁ ବା ଗାଈ ହତ୍ୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଜାତଯଃ । ସର୍ଵେ ତେ ଵୈ ଵିମୁଚ୍ଯଂତେ ଦର୍ଶନାଦ୍ଗଂଡିକାଂବୁନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକ—ସମସ୍ତେ ଗଣ୍ଡିକା ଜଳ ଦର୍ଶନ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।