ତମଜଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଚିତ୍ପତିଂ ଲୋକସାକ୍ଷିଣମ୍। ପୁରାଣାଖ୍ଯାନଜିଜ୍ଞାସୁର୍ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାତା, ଚେତନାର ସ୍ୱାମୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଗିରୀଶେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ। ଇଂଦ୍ରାଯ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯଃ ସଵିତ୍ରେ ଚ ସମାଧିନା
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ସବିତୃଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ଶିର ନମାଏଁ।
ମୁନୀନାଂ ଚ ଵରିଷ୍ଠାଯ ଵସିଷ୍ଠାଯ ମହାତ୍ମନେ। ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେଭାତତପସେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯାଯ ଚାକ୍ଷୁଷେ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତପସ୍ୱୀ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକ୍ଷୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୁଣ୍ଡଳି ହୋଇ ନମସ୍କାର କରେଁ।
ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ନତ୍ଵା ଵେଦଵ୍ଯାସାଯ ଵେଧସେ। ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଭୃଗୁଵାକ୍ଯାନୁଵର୍ତିନେ
ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଭୃଗୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେଁ।
ତସ୍ମାଦହମୁପାଶ୍ରୌଷଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍। ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁ ଅଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ରଣ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଅଣ୍ଡେ ହିରଣ୍ମଯେ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୂତିରୁତ୍ତମା। ଅଂଡସ୍ଯାଵରଣଂ ଚାଦ୍ଭିରପାମପି ଚ ତେଜସା
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଅଣ୍ଡରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ଏହି ଅଣ୍ଡଟି ପାଣି, ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାଯୁନା ତସ୍ଯ ଵାଯୋଃ ଖାତ୍ତଦ୍ଭୂତାଦିତ ଆଵୃତମ୍। ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚାପି ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବାୟୁଠାରୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନରୁ ଏହା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା; ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଶ୍ଚ ଲୋକାନାମଂଡ ଏଵୋପଵର୍ଣିତଃ। ନଦୀନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋନୁଵର୍ଣ୍ଯତେ
ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ଏହିପରି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ମନ୍ଵଂତରାଣାଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଲ୍ପାନାଂ ଚୋପଵର୍ଣନମ୍। ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଲଯ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍
ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଏବଂ କଳ୍ପମାନଙ୍କ ବିବରଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ କଥା କହାଯାଇଛି।
କଲ୍ପାନାଂ ସଂଚରଶ୍ଚୈଵ ଜଗତଃ ସ୍ଥାପନଂ ତଥା। ଶଯନଂ ଚ ହରେରପ୍ସୁ ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଧରଣଂ ପୁନଃ
କଳ୍ପମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ, ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥାପନା, ହରିଙ୍କ ଜଳରେ ଶୟନ ଓ ପୁନି ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାର ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।
ଦଶଧା ଜନ୍ମସଂଚାରୋ ଭୃଗୁଶାପେନ କେଶଵେ। ସନ୍ନିଵେଶୋ ଯୁଗାଦୀନାଂ ସର୍ଵାଶ୍ରମଵିଭାଜନମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରେ କେଶବଙ୍କ ଦଶ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମଚକ୍ର, ଯୁଗମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ କଥା ଅଛି।
ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନଵିଭାଗଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗଚାରିଣାଂ। ପଶୂନାଂ ପକ୍ଷିଣାଂ ଚୈଵ ସଂଭଵଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ
ସ୍ୱର୍ଗର ବିଭାଗ, ମାନବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।
ତଥା ନିର୍ଵଚନଂ କଲ୍ପଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହଃ। ପ୍ରତିସର୍ଗାଃ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ
ଏଭଳି କଳ୍ପର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଗ୍ରହଣ, ପୁନଃପୁନି ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।
ତ୍ରଯୋନ୍ଯେଽବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵାସ୍ତେ ତଥା ଲୋକାନକଲ୍ପଯତ୍। ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଦନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଂ ସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ଅଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ତିଆରି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କଲ୍ପଯୋରଂତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିସଂଧିଶ୍ଚ ସର୍ଗଯୋଃ। ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍
କଳ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ, ସୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କ ସଂଯୋଗ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟିର ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ଵଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ସ୍ଵାଯଂଭୁଵସ୍ଯ ଚ ମନୋସ୍ତତଶ୍ଚାପ୍ଯନୁକୀର୍ତନମ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ବିବରଣା ହୋଇଛି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି।
ଉକ୍ତୋ ନାଭେର୍ଵିସର୍ଗଶ୍ଚ ରଜସଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ କୀର୍ତନମ୍
ନାଭି ନାମକ ରଜୋଗୁଣୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ସହିତ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଦ୍ଵୀପଭେଦସମୁଦ୍ରାଣାମନ୍ତର୍ଭାଵଶ୍ଚ ସପ୍ତସୁ। କୀର୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଜନାଗ୍ରେଣ ଯେ ଚ ତତ୍ର ନିଵାସିନଃ
ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଭାଗ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଯୋଜନା ମାପ ସହିତ ବିବରଣା ହୋଇଛି।
ତଦୀଯାନି ଚ ଵର୍ଷାଣି ନଦୀଭିଃ ପର୍ଵତୈଃ ସହ। ଜଂବୂଦ୍ଵୀପାଦଯୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଓ ପର୍ବତ ସହିତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଦ୍ୱୀପମାନେ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।
ଅଂଡସ୍ଯାଂତସ୍ତ୍ଵିମେଲୋକାଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ମେଦିନୀ। ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୋଶ୍ଚାରୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତଥା
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଓ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଅଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତି ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କୀର୍ତ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵସାମର୍ଥ୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ସୌରଃ ସ୍ଯଂଦନୋର୍ଥଵଶାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚାଲିଥାଏ।
କଲ୍ପିତୋ ଭଗଵାଂସ୍ତେନ ପ୍ରସର୍ପତି ଦିଵାକରଃ। ସୂର୍ଯାଦୀନାଂ ସ୍ଯଂଦନାନାଂ ଧ୍ରୁଵାଦେଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନଂ
ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଏବଂ ତାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଥ ଚଳନ ଧ୍ରୁବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
କଲ୍ପିତଃ ଶିଂଶୁମାରଶ୍ଚ ଯସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛେ ଧ୍ରୁଵଃ ସ୍ଥିତଃ। ସଂଭଵାଂତେ ଚ ସଂହାରଃ ସଂହାରାଂତେ ଚ ସଂଭଵଃ
ଶିଂଶୁମାର ନକ୍ଷତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଛି, ଯାହାର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ବିନାଶ ଓ ବିନାଶର ପରେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମନୋଃ ପିତୃଗଣସ୍ଯ ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ସମାସତଃ
ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି ସାରାଂଶରେ କହାଯାଇଛି।
ଅତୀତାନାଗତାନାଂ ଵୈ ସମଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେନ ତୁ। ମନ୍ଵଂତରେଷୁ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଜେଶାନାଂ ଚ କୀର୍ତନମ୍
ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ସମାନଭାବେ ଦେବତା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ବିବରଣା କରନ୍ତି।
ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ତଥୈଵାତ୍ଯଂତିକଃ ସ୍ମୃତଃ। ତ୍ରିଵିଧଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପିତଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ତିନି ପ୍ରକାରର ବିନାଶ—ନୈମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତିକ—ବିବରଣା ହୋଇଛି।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଭାସ୍କରାଚ୍ଚ ଘୋରଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକାନଲଃ। ମେଘାଶ୍ଚୈକାର୍ଣଵା ଯେ ତୁ ତଥା ରାତ୍ରିର୍ମହାତ୍ମନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ନ ହେବା, ଭୟଙ୍କର ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଭରିଦେଇଥିବା ମେଘ ଓ ମହାନିଶା ବିବରଣା ହୋଇଛି।
ସଂଧ୍ଯାଲକ୍ଷଣମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵିଶେଷତଃ। ଭୂତାନାଂ ଚାପି ଲୋକାନାଂ ସପ୍ତାନାମନୁଵର୍ଣନମ୍
ସଂଧ୍ୟାର ଲକ୍ଷଣ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଅବଧି ଓ ସପ୍ତ ଲୋକର ବିବରଣା ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ସଂକୀର୍ତ୍ଯଂ ତେ ମଯା ଚାତ୍ର ପାପାନାଂ ରୌରଵାଦଯଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ସତ୍ଵାନାଂ ପରିଣାମଵିନିର୍ଣଯଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୌରବ ଆଦି ନରକମାନଙ୍କ ବିବରଣା ଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରିଣାମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଛି।