ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶାନ୍ମହେଶ୍ଵର । ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵଦା କେଶଵଂ ପ୍ରତି
ସେହିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ, ତୁମେ ସଦା କେଶବଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିପାରିବ।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଯଦି ଗୋପ୍ଯଂ ନ ସୁଵ୍ରତ । ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ସଦା
ତୁମର କୃପାରେ, ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଅତୋ ଵୈ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଵାକ୍ଯାନି ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ
ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କୃପାକରି କୁହ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ରୋମାଂଚିତସ୍ତତୋ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନି ସଂସ୍ମରନ୍ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଏତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍
ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ଏବଂ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହସ୍ରନାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନରୋ ଵତ୍ସ ନ ଲଭେଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ କ୍ଵଚିତ୍ । କଦାଚିଚ୍ଚ ଗତେ କାଲେ ପାର୍ଵତୀ ମାମୁଵାଚ ହ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ପୁଅ, ମଣିଷ କେବେ କୌଣସିଠିରେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଭୋଗିବ ନାହିଁ। ଏବଂ ଏକଥା ହେବା ପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ପାର୍ବତୀ ମୋତେ କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ - କୈଲାସାଧିପତେ ମହ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ଯଥାତଥମ୍ । ତ୍ଵଂ କିଂ ଜପସି ଦେଵେଶ ପରୈଶ୍ଵର୍ଯସମାହିତଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ – କୈଳାସର ନାଥ, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ତୁମେ କଣ ଜପ କରୁଛ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ?
ସଦା ତ୍ଵଂ ଭସ୍ମଲିପ୍ତାଂଗଃ କୃତ୍ତିଵାସାଃ ସଦା କଥମ୍ । ଜଟାଧରଃ କଥଂ ଜାତୋ ଵଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଉଛ, ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛ, ଏବଂ ଜଟା ଧରିଛ? ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଜଗତ୍ପତି, ଏହା ମୋତେ କହ।
ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ତ୍ଵଂ ପତିର୍ମମ ଵିଶ୍ଵେଶ ଵିଶ୍ଵନାଥ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁ। ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ଜଗତ୍ପତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଦା ସର୍ଵଂ ମଯା ଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଗ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ – ଏଭଳି ଭାବରେ ପାର୍ବତୀ ମୋତେ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଲେ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲି।
ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ପାର୍ଵତୀଂ ପ୍ରତି । ଯେନ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ମୁକ୍ତିଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ଶୁଣ, ନାରଦ, ମୁଁ ଯାହା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ତାହା ତୋତେ କହିବି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମମାଯଂ ତୁ ପିତା ସାକ୍ଷାଦ୍ବନ୍ଧୁଶ୍ଚୈଵ ତୁ ସର୍ଵଦା । ତସ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଦା ଭକ୍ତୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ପତିଃ ସଦା
ସେ ମୋର ପିତା, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ, ସବୁବେଳେ ମୋର ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ।
ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନାରଦାଯ କଥଯାମାସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଖୋଲି କହିବି—ମୋର କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି, ନାରଦଙ୍କୁ ସେ ସବୁ କଥା କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଉମାଯୈ ଯତ୍ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍ । ମହେଶାଚ୍ଚୈଵ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କୈଲାସେ ନାରଦେନ ଵୈ
ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହଜାର ନାମ—ସେହି କଥା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ନାରଦ କୈଳାସରେ ପାଇଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗେନ କୈଲାସାତ୍ସ ସମାଗତଃ । ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
କେବେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ କୈଳାସରୁ ଆସି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନାମକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥା ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଋଷିସତ୍ତମମ୍ । ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଶେଷେଣ ନାରଦାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଶେଷ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
ଆଗତଂ ନାରଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ନାରଦ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ।
ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚାରାର୍ତିକଂ ତତଃ । ନିଵେଦ୍ଯ ଫଲମୂଲାନି ଦଂଡଵତ୍ପତିତା ଭୁଵି
ତାପରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଆରତି କରି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ନିବେଦନ କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ କୃତକୃତ୍ଯାଃ ସ୍ମ ଦେଶେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାମୁନେ । ଭଵତୋ ଦର୍ଶନଂ ଜାତଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ—ଏଥିପାଇଁ ଆମେ ସଫଳ ହେଲୁ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଦେଵେଶ ପୁରାଣାନି ଶ୍ରୁତାନି ଚ । ବ୍ରହ୍ମନ୍କେନ ପ୍ରକାରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଆମେ ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଶୁଣିଛୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ?
ଵିନା ଦାନେନ ତପସା ଵିନା ତୀର୍ଥ ତପୋ ମଖୈଃ । ଵିନା ଦାନୈର୍ଵିନା ଧ୍ଯାନୈର୍ଵିନା ଚେଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହୈଃ । ଵିନା ଶାସ୍ତ୍ରସମୂହୈଶ୍ଚ କଥଂ ମୁକ୍ତିରଵାପ୍ଯତେ
ଦାନ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ତୀର୍ଥ, ତପ, ଯଜ୍ଞ ଛାଡ଼ି, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଛାଡ଼ି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ି—ଏସବୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ?
ନାରଦ ଉଵାଚ- କୈଲାସଶିଖରାସୀନଂ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦୁମାପ୍ରିଯମ୍
ନାରଦ କହିଲେ – କୈଳାସ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା, ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମୁଁ ପଚାରିଲି।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଂ ପରୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵପୂଜିତଃ । ସ ତ୍ଵମତ୍ତ୍ଯର୍ଚ୍ଯତେ ଦେଵୈରିଂଦ୍ରସୂର୍ଯାଦିକୈରପି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ – ଭଗବାନ୍, ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଲଭଂତେଽଭିମତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ସର୍ଵେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵରପ୍ରଦମ୍ । ତ୍ଵଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁରହିତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି। ତୁମେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ, ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।
ସଦା ଧ୍ଯାଯସି କିଂ ସ୍ଵାମିନ୍ଦିଗ୍ଵାସା ମଦନାଂତକଃ । ତପଶ୍ଚରସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଜଟିଲୋ ଭସ୍ମଧୂସରଃ
ହେ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ? ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, କାମଦେବଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିବା, ତୁମେ ଏଭଳି ଜଟାଧାରୀ ଓ ଭସ୍ମ ଲେପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରୁଛ?
କିଂ ଵା ଜପସି ଦେଵେଶ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ । ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯା ଯଦା ତେଽସ୍ମି ତତ୍ତ୍ଵଂ କଥଯ ସୁଵ୍ରତମ୍
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ କାହିଁକି ଜପ କରୁଛ? ମୋର ମନେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି। ଯେହେତୁ ମୁଁ ତୁମର କୃପା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥାଟିଏ ମୋତେ କୁହ, ହେ ଶୁଭଚରିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ନେଦଂ କସ୍ଯାପି କଥିତଂ ଗୋପନୀଯମିଦଂ ମମ । କିଂତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ତାସି ପ୍ରିଯାସି ମେ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କେହିଁଠି ମୁଁ କେବେ କହିନାହିଁ, ଏହା ମୋର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ କହିବି।
ପୁରା ସତ୍ଯଯୁଗେ ଦେଵି ଵିଶୁଦ୍ଧମତଯୋଽଖିଲାଃ । ଯଜଂତି ଵିଷ୍ଣୁମେଵୈକଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ପୁରୁଣା ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳିଆ ଲୋକେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ ବୋଲି ଜାଣି, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଯାଂତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମୈହିକାମୁଷ୍ମିକୀଂ ପ୍ରିଯେ । ଯାଂ ନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯଃ କ୍ଲେଶସଂଯୁତାଃ
ସେମାନେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଯାହାକି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦୁଃଖଭୋଗୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ତାଂ ଗତିଂ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ଯେ ନାମକୃତନିଶ୍ଚଯାଃ । ମନ୍ମୁଖାଦପି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁବହିର୍ମୁଖାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନାମସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରିଦିଅନ୍ତି।
ଵେଦୈଃ ପୁରାଣୈଃ ସିଦ୍ଧାଂତୈର୍ଭିନ୍ନୈର୍ଵିଭ୍ରାଂତଚେତସଃ । ନିଶ୍ଚଯଂ ନାଧିଗଚ୍ଛଂତି କିଂ ତତ୍ଵଂ କିଂ ପରଂ ପଦମ୍
ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମତରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ କେଉଁଠି ସତ୍ୟ କି, କେଉଁଠି ପରମ ପଦ ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।