ତତ୍ର ପୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍ । ତଦାହଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୋକ୍ତଂ ନାହଂ ଜାନାମି ନାରଦ
ସେଠାରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହସ୍ରନାମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲି। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ— 'ମୁଁ ଏହା ଜାଣେନି, ହେ ନାରଦ।'
ଜାନାତ୍ଯଯଂ ମହାରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯିଷ୍ଯତି । ମହାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ହ୍ଯାଗତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ
ସେ କହିଲେ— 'ମହାରୁଦ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ସେ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବେ।' ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।
ଅସ୍ମିନ୍କଲିଯୁଗେ ଘୋରେଽଲ୍ପାଯୁଷଶ୍ଚୈଵ ମାନଵାଃ । ଵିଧର୍ମେଷୁ ରତା ନିତ୍ଯଂ ନାମନିଷ୍ଠା ନ ଵୈ ପୁନଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ମଣିଷମାନେ ଅତି କ୍ଷଣିକ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ଆଉ ନାମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁନାହାନ୍ତି।
ପାଖଂଡିନସ୍ତଥା ଵିପ୍ରା ଧର୍ମେଷୁ ଵିରତାଃ ସଦା । ସଂଧ୍ଯାହୀନ ଵ୍ରତଭ୍ରଷ୍ଟା ଦୁଷ୍ଟା ମଲିନରୂପିଣଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପାଖଣ୍ଡୀ, ସେମାନେ ସଦା ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ। ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ଓ ବ୍ରତ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥା ଵିପ୍ରାସ୍ତଥା କ୍ଷତ୍ରା ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଏଵଂ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଚ ନ ଵୈ ଭାଗଵତା ନରାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି, ସେପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ— ଏବେ ମଣିଷମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ଭକ୍ତ ରହିନାହାନ୍ତି।
ଶୂଦ୍ରା ଦ୍ଵିଜାତିବାହ୍ଯାଶ୍ଚ କଲୌ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ । ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ଜାନଂତି ହିତଂ ଵାଽହିତମେଵ ଵା
ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ପ୍ରଭୁ, କଳିଯୁଗରେ ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜାତି ବାହ୍ୟମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ଜାଣନ୍ତିନାହାନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହ୍ଯହଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନାଗତଃ ସଂନିଧୌ ତଵ । ପୁନଶ୍ଚ ନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମୁଖାତ୍
ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି। ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନାମର ମହିମା ଶୁଣିଛି।
ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତ୍ଵଂ ନାଥୋ ମମ ସର୍ଵଦା । ତ୍ରିପୁରାରିଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଧାତା ତ୍ଵଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କର ଦେବ, ସଦା ମୋର ନାଥ। ତୁମେ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ପୁଣିପୁଣି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍ । ସୌଭାଗ୍ଯଜନନଂ ପୁଂସାଂ ପରଂ ଭକ୍ତିକରଂ ସଦା
ତୁମର କୃପାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହସ୍ରନାମ କହ, ଯାହା ସଦା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଦଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଜଯପ୍ରଦମ୍ । ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧନଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସୁଖଦାଯକମ୍
ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ବିଜୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସଦା ଧନ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶାନ୍ମହେଶ୍ଵର । ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵଦା କେଶଵଂ ପ୍ରତି
ସେହିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର। ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ, ତୁମେ ସଦା କେଶବଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିପାରିବ।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଯଦି ଗୋପ୍ଯଂ ନ ସୁଵ୍ରତ । ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ସଦା
ତୁମର କୃପାରେ, ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଅତୋ ଵୈ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଵାକ୍ଯାନି ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ
ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କୃପାକରି କୁହ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ରୋମାଂଚିତସ୍ତତୋ ଜାତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନି ସଂସ୍ମରନ୍ । ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଏତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍
ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ଏବଂ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହସ୍ରନାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନରୋ ଵତ୍ସ ନ ଲଭେଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ କ୍ଵଚିତ୍ । କଦାଚିଚ୍ଚ ଗତେ କାଲେ ପାର୍ଵତୀ ମାମୁଵାଚ ହ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ପୁଅ, ମଣିଷ କେବେ କୌଣସିଠିରେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଭୋଗିବ ନାହିଁ। ଏବଂ ଏକଥା ହେବା ପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ପାର୍ବତୀ ମୋତେ କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ - କୈଲାସାଧିପତେ ମହ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ଯଥାତଥମ୍ । ତ୍ଵଂ କିଂ ଜପସି ଦେଵେଶ ପରୈଶ୍ଵର୍ଯସମାହିତଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ – କୈଳାସର ନାଥ, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ତୁମେ କଣ ଜପ କରୁଛ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ?
ସଦା ତ୍ଵଂ ଭସ୍ମଲିପ୍ତାଂଗଃ କୃତ୍ତିଵାସାଃ ସଦା କଥମ୍ । ଜଟାଧରଃ କଥଂ ଜାତୋ ଵଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଉଛ, ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛ, ଏବଂ ଜଟା ଧରିଛ? ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଜଗତ୍ପତି, ଏହା ମୋତେ କହ।
ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ତ୍ଵଂ ପତିର୍ମମ ଵିଶ୍ଵେଶ ଵିଶ୍ଵନାଥ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁ। ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ଜଗତ୍ପତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଦା ସର୍ଵଂ ମଯା ଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଗ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ – ଏଭଳି ଭାବରେ ପାର୍ବତୀ ମୋତେ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଲେ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲି।
ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ପାର୍ଵତୀଂ ପ୍ରତି । ଯେନ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ମୁକ୍ତିଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ଶୁଣ, ନାରଦ, ମୁଁ ଯାହା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ତାହା ତୋତେ କହିବି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମମାଯଂ ତୁ ପିତା ସାକ୍ଷାଦ୍ବନ୍ଧୁଶ୍ଚୈଵ ତୁ ସର୍ଵଦା । ତସ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଦା ଭକ୍ତୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ପତିଃ ସଦା
ସେ ମୋର ପିତା, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ, ସବୁବେଳେ ମୋର ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ।
ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନାରଦାଯ କଥଯାମାସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଖୋଲି କହିବି—ମୋର କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି, ନାରଦଙ୍କୁ ସେ ସବୁ କଥା କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଉମାଯୈ ଯତ୍ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରକମ୍ । ମହେଶାଚ୍ଚୈଵ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କୈଲାସେ ନାରଦେନ ଵୈ
ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହଜାର ନାମ—ସେହି କଥା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ନାରଦ କୈଳାସରେ ପାଇଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗେନ କୈଲାସାତ୍ସ ସମାଗତଃ । ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
କେବେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ କୈଳାସରୁ ଆସି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନାମକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥା ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଋଷିସତ୍ତମମ୍ । ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଶେଷେଣ ନାରଦାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଶେଷ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
ଆଗତଂ ନାରଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ନାରଦ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ।
ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚାରାର୍ତିକଂ ତତଃ । ନିଵେଦ୍ଯ ଫଲମୂଲାନି ଦଂଡଵତ୍ପତିତା ଭୁଵି
ତାପରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଆରତି କରି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ନିବେଦନ କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ କୃତକୃତ୍ଯାଃ ସ୍ମ ଦେଶେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାମୁନେ । ଭଵତୋ ଦର୍ଶନଂ ଜାତଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ—ଏଥିପାଇଁ ଆମେ ସଫଳ ହେଲୁ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଦେଵେଶ ପୁରାଣାନି ଶ୍ରୁତାନି ଚ । ବ୍ରହ୍ମନ୍କେନ ପ୍ରକାରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଆମେ ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଶୁଣିଛୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ?
ଵିନା ଦାନେନ ତପସା ଵିନା ତୀର୍ଥ ତପୋ ମଖୈଃ । ଵିନା ଦାନୈର୍ଵିନା ଧ୍ଯାନୈର୍ଵିନା ଚେଂଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହୈଃ । ଵିନା ଶାସ୍ତ୍ରସମୂହୈଶ୍ଚ କଥଂ ମୁକ୍ତିରଵାପ୍ଯତେ
ଦାନ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ତୀର୍ଥ, ତପ, ଯଜ୍ଞ ଛାଡ଼ି, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଛାଡ଼ି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ି—ଏସବୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ?