ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ କଲୌ ଭାଗଵତୋ ନରଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍କୃତେ ଯଜନ୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରେଽର୍ଚଯନ୍
କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । କୃତଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ—
ଯଦାପ୍ନୋତି ତଦାପ୍ନୋତି କଲୌ ସଂକୀର୍ତ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିମଗ୍ନାଶ୍ଚ ଜଗଦାତ୍ମନି କେଶଵେ
ଯେଉଁ ଫଳ ସେଠାରେ ମିଳେ, କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ । ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା କେଶବରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ସର୍ଵପାପପରିକ୍ଷୀଣା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନୃସିଂହୋ ଵାମନସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି । ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନୃସିଂହ, ଏଭଳି ଭାବେ ବାମନ—
ରାମୋ ରାମଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧଃ କଲ୍କୀ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଏତେ ଦଶାଵତାରାଶ୍ଚ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ରାମ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ, ତାପରେ କଳ୍କି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଦଶ ଅବତାର ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଏତେଷାଂ ନାମମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ଶୁଧ୍ଯତେ ସଦା । ପ୍ରାତଃ ପଠନ୍ଜପନ୍ଧ୍ଯାଯନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମ ଯଥା ତଥା
ଏମାନଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିବା ଲୋକ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ । ପ୍ରଭାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ପଢ଼ିବା, ଜପ କରିବା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ—
ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ସ ଵୈ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ନାରଦୋ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସେ ନାରାୟଣ ହୋଇଯାଏ । ସୂତ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ଉଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର କିମୁକ୍ତଂ ଦେଵସତ୍ତମ । ଦେଵାଃ ସହସ୍ରଶଃ ସଂତି ରୁଦ୍ରାଃ ସଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ—‘ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ କୁହାଯାଇଛି ? ହଜାର ହଜାର ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ହଜାର ହଜାର ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି—’
ପିତରଃ ସଂତି ଶତଶଃ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାସ୍ତଥା । ଭୂତାଃ ପ୍ରେତାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ଦେଵଯୋନଯଃ
‘ଶତଶଃ ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବଯୋନିରେ ଅଛନ୍ତି ।’
ତେଷାଂ ନାମ୍ନା ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତଥା ନ ଚ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯାଦୃଶଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ମୁଁ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି ଏବଂ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମର ମହିମା ଶୁଣିଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାମରେ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯ ଵୈ ନାମମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । କିଂ ଵୈ ତୀର୍ଥକୃତେ ଦେଵ ପୃଥିଵ୍ଯାମଟନେ କୃତେ
ଯାହାଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଘୁରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?
ଯସ୍ଯ ଵୈ ନାମମହିମା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତନ୍ମୁଖଂ ତୁ ମହତ୍ତୀର୍ଥଂ ତନ୍ମୁଖଂ କ୍ଷେତ୍ରମେଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କର ନାମର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ସେ ମୁଁହ ନିଜେ ଏକ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ, ସେ ମୁଁହ ନିଜେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।
ଯନ୍ମୁଖେ ରାମରାମେତି ତନ୍ମୁଖଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍ । କାନି ଵୈ ତସ୍ଯ ନାମାନି କତି ଵୀର୍ଯାଣି ସୁଵ୍ରତ
ଯେ ମୁଁହରେ 'ରାମ, ରାମ' ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେ ମୁଁହ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ, ତାଙ୍କର କେତେ ନାମ ଅଛି, ତାଙ୍କର କେତେ ଶକ୍ତି?
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ମମ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଵ୍ଯାପକୋଽଯଂ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଏସବୁ କଥା ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହ, ହେ ପିତାମହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ସଦା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଅନାଦି ଓ ଚିରନ୍ତନ।
ଅନାଦିନିଧନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତଭାଵନଃ । ଯସ୍ମାଦହଂ ହି ସଂଜାତୋ ସୋଽଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଦାଵତୁ
ସେ ଆଦି ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଯାହାଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍।
ସୋଽଯଂ କାଲସ୍ଯ କାଲୋ ଵୈ ସୋଽଯଂ ମମ ତୁ ପୂର୍ଵଜଃ । ଅକ୍ଷଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷୋ ମତିମାନଵ୍ଯଯଃ ପୁମାନ୍
ସେ ସମୟର ମଧ୍ୟରେ ସମୟ, ମୋର ଆଗରୁ ଅଛନ୍ତି; ଅକ୍ଷୟ, ପଦ୍ମନୟନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।
ଶେଷଶାଯୀ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ମହତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ସର୍ଵଭୂତମଯଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡି ଥିବା, ମହାପ୍ରଭୁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
କୈଟଭାରିରଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧାତା ଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ । ତସ୍ଯାହଂ ନାମଗୋତ୍ରଂ ଚ ନ ଵେଦ୍ମି ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏହି ବିଷ୍ଣୁ କୈଟଭ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ନାମ ଏବଂ ଗୋତ୍ର ଜାଣେନି।
ଵେଦଵାଦ୍ଯପ୍ଯହଂ ତାତ ନାହଂ ଜ୍ଞାତା କଦାଚନ । ଅତସ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵର୍ଷେ ଯତ୍ରାସ୍ତି କିଲ ଵିଶ୍ଵରାଟ୍
ମୁଁ ବେଦ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏସବୁ କିଛି ଜାଣିପାରିନି; ତେଣୁ, ହେ ଦେବଋଷି, ତୁମେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱନାଥ ଅଛନ୍ତି।
ସ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯତି । ସ ଏଵ ପୁରୁଷଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କୈଲାସାଧିପତିଃ ସଦା
ସେ ମହାମୁନି, ସତ୍ୟ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀମୟ, ସଦା କୈଳାସ ନାଥ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାନାମଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପରାତ୍ପରଃ । ପଂଚଵକ୍ତ୍ରୋ ହ୍ଯୁମାକାଂତଃ ସର୍ଵଦୁଃଖନିବର୍ହଣଃ
ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି; ପାଞ୍ଚମୁଖୀ, ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଶ୍ଵନାଥଃ ସର୍ଵଦା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯିଷ୍ଯତି
ସେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱନାଥ, ସଦା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଯାଅ, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବେ।
ପିତୁର୍ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ର ଗଂତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୈଲାସଭଵନଂ ପ୍ରତି
ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାହାଠାରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ନାମର ମହିମା ଜାଣିବା ପାଇଁ କୈଳାସ ଗୃହକୁ ଯାଉଥିବା।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଭୂତିଦଃ । ଦଦର୍ଶ ନାରଦସ୍ତତ୍ର ଦେଵଂ ତଂ ସୁରପୂଜିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଇଥିବା, ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ନାରଦ ଦେଖିଲେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
କୈଲାସଶିଖରାସୀନଂ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍
କୈଳାସ ଶିଖର ଉପରେ ବସିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶବାହୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କପାଲିନଂ ସଖଟ୍ଵାଂଗଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶୂଲାସିଧାରିଣମ୍ । ପିନାକଧାରିଣଂ ଭୀମଂ ଵରଦଂ ଵୃଷଵାହନମ୍
କପାଳଧାରୀ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ପିନାକ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର, ଵରଦାନ ଦେଇଥିବା, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା।
ଭସ୍ମାଂଗଂ ଵ୍ଯାଲଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଶଶାଂକକୃତଶେଖରମ୍ । ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶଂ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍
ବଦନ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ସାପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମସ୍ତକରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ମେଘ ଭଳି ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି ଗୁଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କ୍ରୀଡଂତଂ ତତ୍ର ଦେଵେଶଂ ସାଷ୍ଟାଂଗଂ ଦଂଡଵତ୍ପୁନଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମହାଦେଵୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ 6.71.
ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଶରୀର ପୂରା ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ମହାଦେବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ପରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହ ଵାଡଵସତ୍ତମମ୍ । କସ୍ମାଦିହ ସମାଯାତୋ ଵଦ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଗବାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଡବ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ଦେବମୁନି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମତେ କୁହ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଗତୋଽହଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଂତିକମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ତତ୍ର ମଯା ଦେଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— 'ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ହେ ଦେବ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଶୁଣିଥିଲି।'
ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ତତ୍ର ମମାଗ୍ରେ ଦେଵସତ୍ତମ । ନାମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଯାଵତୀ ଶକ୍ତିଃ ସା ଶ୍ରୁତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମୁଖାତ୍
ସେଠାରେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।