ଏକଦା ନାରଦୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପିତରଂ ସୁସମାହିତଃ । ଜଗାମ ମେରୁଶିଖରଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍
ଏକଥର, ନାରଦ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵଂ ସମାସୀନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିପ୍ରା ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ନାରଦ ମୁଣି ସମ୍ମାନ କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନାମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଯାଵତୀଶକ୍ତିର୍ଵଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ । କୀଦୃକ୍ତୁ ନାମମହିମା ଅଵ୍ଯଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ନାରଦ କହିଲେ: 'ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ନାମର କେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା କହ। ଅବିନାଶୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମର ସତ୍ୟ ମହିମା କଣ?'
ଯୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସାକ୍ଷାଦଯଂ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ପରମାତ୍ମା ହୃଷୀକେଶଃ ସର୍ଵଜୀଵେଷୁ ସଂଗତଃ
ଏହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ନିଜେ ନାରାୟଣ, ହରି, ପରମାତ୍ମା, ହୃଷୀକେଶ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ମାଯାଵିମୋହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭଗଵଂତମଧୋକ୍ଷଜମ୍ । ନୈଵ ଜାନଂତ୍ଯସାରେଽସ୍ମିନ୍ନରା ମୂଢାଃ କଲୌ ଯୁଗେ
ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅସାର କଳିଯୁଗରେ ଭଗବାନ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଅସ୍ମିନ୍କଲୌ ଵିଶେଷେଣ ନାମୋଚ୍ଚାରଣପୂର୍ଵକମ୍ । ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ଯଥା ଵତ୍ସ ତଥା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଏହି କଳିଯୁଗରେ ବିଶେଷକରି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। କିପରି କରିବା, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି, ଶୁଣ।'
ଦୃଷ୍ଟଂ ପରେଷାଂ ପାପାନାମନୁକ୍ତାନାଂ ଵିଶୋଧନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ମରଣଂ ପାପନାଶନମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଘ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇନଥିବା ଅଘ ହେଉ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥାଏ।
ମିଥ୍ଯା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵଂ ହରେର୍ନାମପଠନ୍ଜପନ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂପଦମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣି, ଯିଏ ହରିଙ୍କ ନାମ ପଢ଼େ ଓ ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଘରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଯେ ଵଦଂତି ନରା ନିତ୍ଯଂ ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ । ତସ୍ଯୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ 'ହରି' ଏହି ଦୁଇ ଅକ୍ଷର କହନ୍ତି, କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି କୃଷ୍ଣାନୁସ୍ମରଣଂ ପରମ୍ । ପ୍ରାତର୍ନିଶି ତଥା ସାଯଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନାଦିଷୁ ସଂସ୍ମରନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଠାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରଭାତ, ରାତି, ସାଞ୍ଜ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରାଯଣମଵାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଯଃ ପାପକ୍ଷଯଂ ନରଃ । ଵିଷ୍ଣୁସଂସ୍ମରତା ଦେଵ ସମସ୍ତକ୍ଲେଶସଂକ୍ଷଯେ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସିଘ୍ର ପାଇଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ହେ ଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନେ ରଖିଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାତି ସ୍ଵର୍ଗାପ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ କୀର୍ତ୍ତନାତ୍ । ଵାସୁଦେଵେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିଷୁ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ । ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ବିଭିନ୍ନ ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଲଗିଥାଏ ।
ତଦକ୍ଷଯଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । କ୍ଵ ନାକପୃଷ୍ଠଗମନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ କେଉଁଠି ଅଛି ?
କ୍ଵ ଜପୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମୁକ୍ତିବୀଜମନୁତ୍ତମମ୍ । ତନ୍ମୁଖଂ ପରମଂ ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ରାଵର୍ତ୍ତଂ ଵିତନ୍ଵତୀ
ବାସୁଦେବଙ୍କର ନାମ ଜପ, ଯାହା ମୁକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀଜ, ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ? ଯେଉଁ ମୁଖରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଧ୍ୱନି ବାହାରେ, ସେଇ ମୁଖ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ।
ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ଭାତି ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ । ତସ୍ମାଦହର୍ନିଶଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣାତ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ପୂର୍ବଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ । ତେଣୁ ଦିନ ଓ ରାତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—
ନ ଯାତି ନରକଂ ପୁତ୍ର ସଂକ୍ଷୀଣକଲିକଲ୍ମଷଃ । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଭାଷିତଂ ମମ ସୁଵ୍ରତ
—କଳିଯୁଗର ପାପ କମିଯିବା ପରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର । ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନି ସତ୍ୟ, ମୋର କଥା ହେଉଛି, ହେ ସୁବ୍ରତ ।
ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ରାମରାମେତି ରାମେତି ରାମେତି ଚ ପୁନର୍ଜପନ୍
କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ‘ରାମ ରାମ’, ‘ରାମ’ ବୋଲି ପୁନିପୁନି ଜପ କରିଲେ ।
ସ ଚାଂଡାଲୋଽପି ପୂତାତ୍ମା ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ତଥା କାଶୀ ଗଯା ଵୈ ଦ୍ଵାରିକା ତଥା
ଏହିପରି ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, କାଶୀ, ଗୟା ଓ ଦ୍ୱାରିକା—
ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଥଂ କୃତଂ ତେନ ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରତଃ । କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ଇତି ଵାଯୋ ଜପନ୍ପଠନ୍
କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଲାଭ ହୁଏ । ‘କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ’, ‘କୃଷ୍ଣ’ ବୋଲି ଜପ ଓ ପାଠ କରିଲେ—
ଇହଲୋକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁସଂନିଧୌ । ନୃସିଂହେତି ମୁଦା ଵିପ୍ର ସତତଂ ପ୍ରଜପନ୍ପଠନ୍
ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ । ‘ନୃସିଂହ’ ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ ବାରମ୍ବାର ଜପ ଓ ପାଠ କରିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ କଲୌ ଭାଗଵତୋ ନରଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍କୃତେ ଯଜନ୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରେଽର୍ଚଯନ୍
କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । କୃତଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ—
ଯଦାପ୍ନୋତି ତଦାପ୍ନୋତି କଲୌ ସଂକୀର୍ତ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିମଗ୍ନାଶ୍ଚ ଜଗଦାତ୍ମନି କେଶଵେ
ଯେଉଁ ଫଳ ସେଠାରେ ମିଳେ, କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ । ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା କେଶବରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ସର୍ଵପାପପରିକ୍ଷୀଣା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନୃସିଂହୋ ଵାମନସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ପାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି । ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନୃସିଂହ, ଏଭଳି ଭାବେ ବାମନ—
ରାମୋ ରାମଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧଃ କଲ୍କୀ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଏତେ ଦଶାଵତାରାଶ୍ଚ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ରାମ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ, ତାପରେ କଳ୍କି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଦଶ ଅବତାର ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଏତେଷାଂ ନାମମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ଶୁଧ୍ଯତେ ସଦା । ପ୍ରାତଃ ପଠନ୍ଜପନ୍ଧ୍ଯାଯନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମ ଯଥା ତଥା
ଏମାନଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିବା ଲୋକ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ । ପ୍ରଭାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ପଢ଼ିବା, ଜପ କରିବା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ—
ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ସ ଵୈ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ନାରଦୋ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସେ ନାରାୟଣ ହୋଇଯାଏ । ସୂତ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ଉଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର କିମୁକ୍ତଂ ଦେଵସତ୍ତମ । ଦେଵାଃ ସହସ୍ରଶଃ ସଂତି ରୁଦ୍ରାଃ ସଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ—‘ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ କୁହାଯାଇଛି ? ହଜାର ହଜାର ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ହଜାର ହଜାର ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି—’
ପିତରଃ ସଂତି ଶତଶଃ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାସ୍ତଥା । ଭୂତାଃ ପ୍ରେତାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ଦେଵଯୋନଯଃ
‘ଶତଶଃ ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବଯୋନିରେ ଅଛନ୍ତି ।’
ତେଷାଂ ନାମ୍ନା ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତଥା ନ ଚ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯାଦୃଶଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ମୁଁ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି ଏବଂ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମର ମହିମା ଶୁଣିଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାମରେ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯ ଵୈ ନାମମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । କିଂ ଵୈ ତୀର୍ଥକୃତେ ଦେଵ ପୃଥିଵ୍ଯାମଟନେ କୃତେ
ଯାହାଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଘୁରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?