କାଲେନ ଚାତିମହତା ପଂଚତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତଃ । ଅଵାପ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ସର୍ଵମାନଵୈଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଲାଗିଲେ।
କ୍ରୀଡତେଽଦ୍ଯାପି ଵୈକୁଂଠେ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତୈଃ ସ ସେଵିତଃ । ଏଵଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍
ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର।
ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯଦଂ ଚୈଵ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ସୁବୁଦ୍ଧିଜନନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵପାପହରଂ ପରମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସୁବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଯୋଗେ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵ୍ରତମୀଦୃଶମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରବଣ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗରେ ଏଭଳି ବ୍ରତ କରେ, ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକ । କଥଯସ୍ଵ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନ ଦୁଃଖଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ହେ ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନି, ତାହା କହ।
ମହେଶ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵାଡଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ସରିତଃ ଶୁଭମ୍ । ଯେନ ଚୀର୍ଣେନ ନରକୋ ମାନଵାନାଂ ନ ଜାଯତେ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ତୋତେ ନଦୀପାରେ ତିନି ରାତିର ଶୁଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ମାନବମାନେ ନରକକୁ ଯିବେନି।
ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମତୁଲଂ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସୁଖସଂପଦମ୍ । ସଂତାନଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ, ଅକ୍ଷୟ ସନ୍ତାନ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଆଷାଢମାସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନଦୀପୂରେଣ ସଂଯୁତା । ସତତଂ ତୋଯସଂସ୍ଥାନେ ପୁରାଣେ ସା ଚ ଵିଶ୍ରୁତା
ଆଷାଢ଼ ମାସ ଆସିଲେ, ନଦୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ସଦା ପାଣିରେ ରହି ପୁରାତନ କାଳରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵର୍ଷର୍ତୌ ଘନସଂପୂର୍ଣେ କର୍ତଵ୍ଯା ସା ଵ୍ରତେନ ଵା । ତୋଯୋଘୈଃ ପରିପୂର୍ଣା ସା ସକଲୈଃ ସ୍ଯାନ୍ନଦୀ ଯଦା
ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ଭରିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦା କାର୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । କୃତଂ ପ୍ରତିପଦା ଛଂଦଃ ଦର୍ଶନଂ ତୁ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ପ୍ରତିପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ତିନି ଦିନ ଚାଲିଥାଏ।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ ନଦୀପୂରଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତୀରଜଲସ୍ଯ ତୁ । ଅଥଵା ତଜ୍ଜଲଂ କୁଂଭେ କୃଷ୍ଣେ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ନଯେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେତେ ପାରିବେ, ତେତେ ନଦୀପାରରୁ ପାଣି ଆଣିବେ। କିମ୍ବା ସେହି ପାଣି କଳା ଘଡ଼ାରେ ରଖି ଘରକୁ ନେବେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ତଥା ନଦ୍ଯାଂ ଗତ୍ଵା ଅଭ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ତ୍ରିରାତ୍ରସ୍ଯୋପଵାସସ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ
ପ୍ରଭାତରେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂଜା କରିବେ। ତିନି ରାତିର ଉପବାସ ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ସେପରି ରହିବା ଉଚିତ।
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚୈକଭକ୍ତେନ କୁର୍ଯାଚ୍ଚୈଵାପ୍ଯୁପୋଷଣମ୍ । ଦୀପଂ ଦଦ୍ଯାଦଵିଛିନ୍ନଂ ପ୍ରାତଃସାଯଂ ଚ ପୂଜନମ୍
ଯଦି କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ ନ ପାରିବେ, ତେବେ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ଉପବାସ ରହିବେ। ଦୀପ ଅବିରତ ଜଳାଇବେ ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ଓ ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରିବେ।
ମହାନଦୀଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ନାମ୍ନା ଚ ଵରୁଣଂ ତଥା । ଜଲମୂଲେ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ କେଶଵଂ ଜଲଶାଯିନମ୍
ମହାନଦୀର ନାମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଣି ତଳେ କେଶବଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଣି ଉପରେ ଶୁଏ, ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ଚ ଗଂଗେତି ଗୌତମୀତି ନଦୀତି ଚ । ସିଂଧୋ ଚୈଵ ଚ କାଵେରି ସରସ୍ଵତି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଦେବୀଙ୍କୁ, ଗଙ୍ଗାକୁ, ଗୌତମୀକୁ, ନଦୀକୁ, ସିନ୍ଧୁକୁ, କାବେରୀକୁ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ପୂର୍ଣେତି ମହେଂଦ୍ରସୁଖଦେତି ଚ । କାଶ୍ଯପୀ ଗଂଡକୀ ଚୈଵ ସିଂଧୁନଦ୍ଯୈ ନମୋନମଃ
ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ମହେନ୍ଦ୍ରସୁଖଦା, କାଶ୍ୟପୀ, ଗଣ୍ଡକୀ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।
ଵରୁଣାଯ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଜଲଵାସହରିପ୍ରିଯ । ଯାଦୋନାଥ ରସେଶାନ କଲ୍ଯାଣଂ ଦେହି ମେ ସଦା
ଜଳରେ ବସିଥିବା, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବରୁଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଜଳଚର ପ୍ରଭୁ, ସମୁଦ୍ରର ନାଥ, ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।
ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଦେହି ମେ ଵାଂଛିତଂ ଫଲମ୍ । କୂଷ୍ମାଂଡୈର୍ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ଫଲୈଃ କାଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଶୁଭୈଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ନାଳିକେଳ ଏବଂ ସମୟରେ ମିଳୁଥିବା ଶୁଭ ଫଳ ସହିତ ମୋତେ ଆଶା କରିଥିବା ଫଳ ଦିଅ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପକ୍ଵଂ ତୁ ସରିତଃ ସଂପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ନମସ୍ତେ କେଶଵାନଂତ ଜଲଶାଯିନ୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ନଦୀମାନେ ପାଇଁ ଘିଅରେ ରନ୍ଧା ଭୋଜନ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ। କେଶବ, ଅନନ୍ତ, ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ପରିପାଲଯ ମାମୀଶ ଗୋଵିଂଦଵରଦୋ ଭଵ । ଏଵଂ ପୂଜା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଯଥାକାଲଂ କ୍ରମେଣ ତୁ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ହେଉ। ଏହି ପୂଜା ଯଥାସମୟରେ ଏବଂ ନିୟମରେ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାର୍ଥନା ଚୋପଚାରୈସ୍ତୁ ତ୍ରିରାତ୍ରନିଯମଃ ଶୁଚିଃ । ପାରଣେନ ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ଜଲପାତ୍ରଂ ସମାଚରେତ୍
ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ଉପଚାର ସହିତ, ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ରତା ରଖି, ପାରଣ କରି ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଫଲପୁଷ୍ପୈସ୍ତଥା ଵିଦ୍ଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ବାଲୈର୍ନରୈରପି । ଗୀତଵାଦିତ୍ରସହିତୈର୍ନଦୀ କୁଂଭ ପରିପ୍ଲୁତୈଃ
ଫଳ ଓ ଫୁଲ ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ ଓ ପୁରୁଷମାନେ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ, ନଦୀର ଜଳଭରା କୁମ୍ଭ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲେଜଲେ ସମାସ୍ଥାପ୍ଯ ଫଲପୁଷ୍ପୈଃ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଧାନ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈଶ୍ଚୈଵ ଜଲପ୍ରକ୍ଷେପଣୈରପି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଳାଶୟରେ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଢାଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ହାସ୍ଯୈର୍ଗୀତୈଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହମାଗତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ । ସପ୍ତଧାନ୍ଯୈଃ ପୂରିତାନି ଵଂଶପାତ୍ରାଣି ପୂଜଯେତ୍
ହସି, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ସହିତ, ଘରକୁ ଯଥାଯଥ୍ନରେ ଆସି, ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟରେ ଭରା ବାଁସର ପାତ୍ରକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତ ଵା ପଂଚ ଵା ତ୍ରୀଣି ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରପୂରଯେତ୍ । ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଚ ନଦୀତୋଯଂ ନ ପିବେଦ୍ଧିତମୁଲ୍ଲସନ୍
ସାତ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନିଟି, ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ପାତ୍ର ଭରିବା ଉଚିତ। ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଦୀର ଜଳ ପିବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାରଣେ ତୁ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ ହୃତଂ ଵା ହ୍ଯନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । କୃତେ ସ୍ନାନାର୍ଚନେ ଚୈଵ ନୋପଯୋଜ୍ଯଂ ନଦୀଜଲମ୍
ପାରଣ ସମୟରେ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଖାଇପାରିବେ। ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା ପରେ ନଦୀର ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୁଚ୍ଯନ୍ନାନି ଚ ଭୋଜ୍ଯାନି ଦାପଯତ୍ତ୍ରିତଯଂ ତଥା । ସପ୍ତୈଵ ଵଂଶପାତ୍ରାଣି ସପ୍ତ ଵୈ ମଣିକାସ୍ତଥା
ପବିତ୍ର ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇବା ଉଚିତ, ତଥା ତିନି କିମ୍ବା ସାତ ବାଁସର ପାତ୍ର ଏବଂ ସାତଟି ମଣି ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନଂ ଚ ଭୁଂଜୀତ କଟ୍ଵମ୍ଲମଧୁଵର୍ଜିତମ୍ । ମାଷାନ୍ନଂ ଚ ଶିଲାପିଷ୍ଟଂ ଯତ୍ନେନ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ, କଟୁ, ତିକ୍ତ, ମଝା ଓ ମଧୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପାଥରେ ପିସା କଳା ଡାଲର ଭୋଜନ ସାବଧାନରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷତ୍ରଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦିଵଜୋତ୍ତମ । ଵର୍ଷତ୍ରଯେ ସମାପ୍ଯୈଵଂ ତସ୍ଯୋଦ୍ଯାପନମାଚରେତ୍
ଏହିପରି ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାହାର ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ।
କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରାଂ ଚ ତିଲାନ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ନାରଦ । ଦଂପତୀ ପରିଦାପ୍ଯୈଵଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଚାପି ଶକ୍ତିତଃ
କୃଷ୍ଣା ଗାଈ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ତିଳ ଦେବା ଉଚିତ, ନାରଦ। ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।