ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଗଯାଯାଂ ସ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ମହାମତିଃ । ପ୍ରେତାନାଂ ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନତଃ
ସେଠାରେ ଗୟାକୁ ଯାଇ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ। ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ନାମଗୋତ୍ରାଣି ଗୃହୀତ୍ଵା ପିଂଡମୁତ୍ସୃଜତ୍ । ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ କରୋତି ଦିନେ ଵଣିକ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ନେଇ, ସେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ। ଯାହା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ସେହି ଦିନ ବ୍ୟାପାରୀ କରିଥିଲେ।
ସ ସ ତସ୍ଯ ତଦା ସ୍ଵପ୍ନେ ଦର୍ଶଯତ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ । ବ୍ରଵୀତି ଚ ମହାଭାଗ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵତୋଽନଘ
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଓ କହିଲେ, 'ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମର ନିର୍ମଳ କୃପାରେ—'
ପ୍ରେତଭାଵଂ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଗଯାଶୀର୍ଷଂ ମହାମନାଃ
'ମୁଁ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଇଛି।' ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗୟାଶୀର୍ଷରେ କରି, ସେ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀ—
ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ । ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତଥା ସୁଧୀଃ
ପରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆସିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ—
ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଯୋଗେ ସଂଗମେ ସରିତାଂ ପୁନଃ । ଜଗାମ ସ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତଃ
ଶ୍ରବଣ ଓ ଦ୍ବାଦଶୀ ଯୋଗ ହେବାବେଳେ, ପୁନି ନଦୀମିଳନ ସ୍ଥାନକୁ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ସେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଯାଇଲେ।
ସଂଗମେ ସରିତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ତାମୁପୋଷିତଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵାପି ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ପୁଣି ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅନଂତରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହ୍ଯୁପହାରାଂସ୍ତଦା ଦଦୌ । ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତେନାପି ଵିଧିନା ହ୍ଯେକଚିତ୍ତରତୋଽପି ସଃ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଉପହାର ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ନିଵର୍ତ୍ତଯାମାସ ତଦା ଵଣିଜୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ସ ଵୈ । ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ତଥା
ସେ ସୁବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟାପାରୀ ଏହି କାମଟି ଭାଦ୍ରପଦ ମାସ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆସିଲେ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଯୋଗେ ସଂଗମେ ସରିତାଂ ପୁନଃ । ଏଵଂ ଵୈ କୃତଵାନ୍ସର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍
ଶ୍ରବଣ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗ ହେଲେ, ସେ ପୁଣି ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶୀଘ୍ର କରିଥିଲେ।
କାଲେନ ଚାତିମହତା ପଂଚତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତଃ । ଅଵାପ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ସର୍ଵମାନଵୈଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଲାଗିଲେ।
କ୍ରୀଡତେଽଦ୍ଯାପି ଵୈକୁଂଠେ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତୈଃ ସ ସେଵିତଃ । ଏଵଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍
ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର।
ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯଦଂ ଚୈଵ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ସୁବୁଦ୍ଧିଜନନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵପାପହରଂ ପରମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସୁବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଯୋଗେ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵ୍ରତମୀଦୃଶମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରବଣ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗରେ ଏଭଳି ବ୍ରତ କରେ, ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକ । କଥଯସ୍ଵ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନ ଦୁଃଖଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ହେ ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନି, ତାହା କହ।
ମହେଶ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵାଡଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ସରିତଃ ଶୁଭମ୍ । ଯେନ ଚୀର୍ଣେନ ନରକୋ ମାନଵାନାଂ ନ ଜାଯତେ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ତୋତେ ନଦୀପାରେ ତିନି ରାତିର ଶୁଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ମାନବମାନେ ନରକକୁ ଯିବେନି।
ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମତୁଲଂ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସୁଖସଂପଦମ୍ । ସଂତାନଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ, ଅକ୍ଷୟ ସନ୍ତାନ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଆଷାଢମାସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନଦୀପୂରେଣ ସଂଯୁତା । ସତତଂ ତୋଯସଂସ୍ଥାନେ ପୁରାଣେ ସା ଚ ଵିଶ୍ରୁତା
ଆଷାଢ଼ ମାସ ଆସିଲେ, ନଦୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ସଦା ପାଣିରେ ରହି ପୁରାତନ କାଳରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵର୍ଷର୍ତୌ ଘନସଂପୂର୍ଣେ କର୍ତଵ୍ଯା ସା ଵ୍ରତେନ ଵା । ତୋଯୋଘୈଃ ପରିପୂର୍ଣା ସା ସକଲୈଃ ସ୍ଯାନ୍ନଦୀ ଯଦା
ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ଭରିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦା କାର୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । କୃତଂ ପ୍ରତିପଦା ଛଂଦଃ ଦର୍ଶନଂ ତୁ ଦିନତ୍ରଯମ୍
ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ପ୍ରତିପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ତିନି ଦିନ ଚାଲିଥାଏ।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ ନଦୀପୂରଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତୀରଜଲସ୍ଯ ତୁ । ଅଥଵା ତଜ୍ଜଲଂ କୁଂଭେ କୃଷ୍ଣେ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ନଯେତ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେତେ ପାରିବେ, ତେତେ ନଦୀପାରରୁ ପାଣି ଆଣିବେ। କିମ୍ବା ସେହି ପାଣି କଳା ଘଡ଼ାରେ ରଖି ଘରକୁ ନେବେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ତଥା ନଦ୍ଯାଂ ଗତ୍ଵା ଅଭ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ତ୍ରିରାତ୍ରସ୍ଯୋପଵାସସ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ
ପ୍ରଭାତରେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂଜା କରିବେ। ତିନି ରାତିର ଉପବାସ ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ସେପରି ରହିବା ଉଚିତ।
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚୈକଭକ୍ତେନ କୁର୍ଯାଚ୍ଚୈଵାପ୍ଯୁପୋଷଣମ୍ । ଦୀପଂ ଦଦ୍ଯାଦଵିଛିନ୍ନଂ ପ୍ରାତଃସାଯଂ ଚ ପୂଜନମ୍
ଯଦି କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ ନ ପାରିବେ, ତେବେ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ଉପବାସ ରହିବେ। ଦୀପ ଅବିରତ ଜଳାଇବେ ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ଓ ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରିବେ।
ମହାନଦୀଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ନାମ୍ନା ଚ ଵରୁଣଂ ତଥା । ଜଲମୂଲେ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ କେଶଵଂ ଜଲଶାଯିନମ୍
ମହାନଦୀର ନାମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଣି ତଳେ କେଶବଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଣି ଉପରେ ଶୁଏ, ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ଚ ଗଂଗେତି ଗୌତମୀତି ନଦୀତି ଚ । ସିଂଧୋ ଚୈଵ ଚ କାଵେରି ସରସ୍ଵତି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଦେବୀଙ୍କୁ, ଗଙ୍ଗାକୁ, ଗୌତମୀକୁ, ନଦୀକୁ, ସିନ୍ଧୁକୁ, କାବେରୀକୁ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ପୂର୍ଣେତି ମହେଂଦ୍ରସୁଖଦେତି ଚ । କାଶ୍ଯପୀ ଗଂଡକୀ ଚୈଵ ସିଂଧୁନଦ୍ଯୈ ନମୋନମଃ
ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ମହେନ୍ଦ୍ରସୁଖଦା, କାଶ୍ୟପୀ, ଗଣ୍ଡକୀ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।
ଵରୁଣାଯ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଜଲଵାସହରିପ୍ରିଯ । ଯାଦୋନାଥ ରସେଶାନ କଲ୍ଯାଣଂ ଦେହି ମେ ସଦା
ଜଳରେ ବସିଥିବା, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବରୁଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଜଳଚର ପ୍ରଭୁ, ସମୁଦ୍ରର ନାଥ, ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।
ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଦେହି ମେ ଵାଂଛିତଂ ଫଲମ୍ । କୂଷ୍ମାଂଡୈର୍ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ଫଲୈଃ କାଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଶୁଭୈଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ନାଳିକେଳ ଏବଂ ସମୟରେ ମିଳୁଥିବା ଶୁଭ ଫଳ ସହିତ ମୋତେ ଆଶା କରିଥିବା ଫଳ ଦିଅ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପକ୍ଵଂ ତୁ ସରିତଃ ସଂପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ନମସ୍ତେ କେଶଵାନଂତ ଜଲଶାଯିନ୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ନଦୀମାନେ ପାଇଁ ଘିଅରେ ରନ୍ଧା ଭୋଜନ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ। କେଶବ, ଅନନ୍ତ, ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ପରିପାଲଯ ମାମୀଶ ଗୋଵିଂଦଵରଦୋ ଭଵ । ଏଵଂ ପୂଜା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଯଥାକାଲଂ କ୍ରମେଣ ତୁ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ହେଉ। ଏହି ପୂଜା ଯଥାସମୟରେ ଏବଂ ନିୟମରେ କରିବା ଉଚିତ।