ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାଦ ଚ ମୁନୀନ୍ପ୍ରତିଵେଦାଂଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣସ୍ଯାଭଵତ୍ତଦା୫୦ 1.1.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭ ସେଇ ସମୟରେ ହେଲା।
କାଲେନାଗ୍ରହଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣସ୍ଯ ତଦା ଵିଭୁଃ। ଵ୍ଯାସରୂପସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସଂଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
କାଳକ୍ରମେ ପୁରାଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ ରହୁନଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣେନ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଜଗୌ। ତଦାଷ୍ଟାଦଶଧା କୃତ୍ଵା ଭୂଲୋକେସ୍ମିନ୍ପ୍ରକାଶିତଂ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହାକୁ କହିଥିଲେ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠାରଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯାପି ଦେଵଲୋକେଷୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ତଦେଵାତ୍ର ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ନିଵେଶିତମ୍
ଆଜିଯାଏଁ ଦେବଲୋକରେ ଏହା ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପାଦ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍। ସହସ୍ରଂ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ପଂଚଖଣ୍ଡୈସ୍ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡ ରହିଛି।
ତତ୍ରାଦୌ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପରମ୍। ସ୍ଵର୍ଗଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଣ୍ଡକମ୍
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ଭୂମି ଖଣ୍ଡ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପାତାଳ ଖଣ୍ଡ ଅଛି।
ପଞ୍ଚମଂ ଚ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍। ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମୁଦ୍ଭୂତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ପଞ୍ଚମ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ; ଏହି ମହାପଦ୍ମରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଯସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତତଃ। ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯନିର୍ମଲମ୍
ଏହି ପୁରାଣର କଥାବଳୀ ଏହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର।
ଦେଵଦେଵୋ ହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଯାଵନ୍ମାତ୍ରଂ ମରୀଚଯେ
ଦେବଦେବ ହରି ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—
ଏତଦେଵ ଚ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ପାଦ୍ମଂ ଲୋକେ ଜଗାଦ ଵୈ। ସର୍ଵଭୂତାଶ୍ରଯଂ ତଚ୍ଚ ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଥିବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ପାଦ୍ମଂ ତତ୍ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରାଣୀହ ପଠ୍ଯତେ। ପଂଚଭିଃ ପର୍ଵଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ଵ୍ଯାସକାରିତାତ୍
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ; ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ରଚିତ।
ପୌଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ପର୍ଵ ଯତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିରାଟ୍। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୀର୍ଥପର୍ଵ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଗ୍ରହଗଣାଶ୍ରଯମ୍
ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ପୌଷ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ବିରାଟ୍ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଟିର୍ଥ ଖଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ଅଛି।
ତୃତୀଯପର୍ଵଗ୍ରହଣା ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ। ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅନେକ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା ଅଛି; ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡରେ ବଂଶାବଳୀ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।
ପଂଚମେ ମୋକ୍ଷତତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵତତ୍ଵଂ ନିଗଦ୍ଯତେ। ପୌଷ୍କରେ ନଵଧା ସୃଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମକାରିତା
ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ପୌଷ୍କର ଖଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନବଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଦେଵତାନାଂ ମୁନୀନାଂ ଚ ପିତୃସର୍ଗସ୍ତଥାପରଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେ ପର୍ଵତାଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵୀପାଃ ସପ୍ତ ସସାଗରାଃ
ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପର୍ବତ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ବିବରଣୀ ଅଛି।
ତୃତୀଯେ ରୁଦ୍ରସର୍ଗସ୍ତୁ ଦକ୍ଷଶାପସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଚତୁର୍ଥେ ସଂଭଵୋ ରାଜ୍ଞାଂ ସର୍ଵଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍
ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ବିବରଣା ଅଛି; ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶର କଥା ଅଛି।
ଅନ୍ତ୍ଯେପଵର୍ଗସଂସ୍ଥାନଂ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପୁରାଣେଽସ୍ମିତ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶେଷ ଖଣ୍ଡରେ ଅନ୍ତିମ ମାର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିବରଣୀ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣରେ ତୁମମାନେକୁ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯଶସୋ ନିଧାନମିଦଂ ପିତୄଣାମତିଵଲ୍ଲଭଂ ସ୍ଯାତ୍ ଇଦଂ ଚ ଦେଵସ୍ଯ ସୁଖାଯ ନିତ୍ଯମିଦଂ ମହାପାତକଭିଚ୍ଚ ପୁଂସାମ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିର ଧନ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହା ସଦା ଭଗବାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କର ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ନମସ୍ଯେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିମ୍। ଯ ଇମଂ କୁରୁତେ ଭାଵଂ ସୃଷ୍ଟିରୂପଂ ପ୍ରଧାନଵିତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ, ଯିଏ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନକୁ ଜାଣି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି।
ଲୋକକୃଲ୍ଲୋକତତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯୋଗଵିତ୍। ଅସୃଜତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ଲୋକଙ୍କୁ ସୃଜନ କରୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଯୋଗରେ ଅବିଚଳ ଓ ଯୋଗର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ତମଜଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଚିତ୍ପତିଂ ଲୋକସାକ୍ଷିଣମ୍। ପୁରାଣାଖ୍ଯାନଜିଜ୍ଞାସୁର୍ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାତା, ଚେତନାର ସ୍ୱାମୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଗିରୀଶେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ। ଇଂଦ୍ରାଯ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯଃ ସଵିତ୍ରେ ଚ ସମାଧିନା
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ସବିତୃଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ଶିର ନମାଏଁ।
ମୁନୀନାଂ ଚ ଵରିଷ୍ଠାଯ ଵସିଷ୍ଠାଯ ମହାତ୍ମନେ। ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେଭାତତପସେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯାଯ ଚାକ୍ଷୁଷେ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତପସ୍ୱୀ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକ୍ଷୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୁଣ୍ଡଳି ହୋଇ ନମସ୍କାର କରେଁ।
ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ନତ୍ଵା ଵେଦଵ୍ଯାସାଯ ଵେଧସେ। ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଭୃଗୁଵାକ୍ଯାନୁଵର୍ତିନେ
ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଭୃଗୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେଁ।
ତସ୍ମାଦହମୁପାଶ୍ରୌଷଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍। ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତଂ ସୃଜତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁ ଅଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ରଣ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଅଣ୍ଡେ ହିରଣ୍ମଯେ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୂତିରୁତ୍ତମା। ଅଂଡସ୍ଯାଵରଣଂ ଚାଦ୍ଭିରପାମପି ଚ ତେଜସା
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଅଣ୍ଡରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ଏହି ଅଣ୍ଡଟି ପାଣି, ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାଯୁନା ତସ୍ଯ ଵାଯୋଃ ଖାତ୍ତଦ୍ଭୂତାଦିତ ଆଵୃତମ୍। ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚାପି ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବାୟୁଠାରୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନରୁ ଏହା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା; ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଶ୍ଚ ଲୋକାନାମଂଡ ଏଵୋପଵର୍ଣିତଃ। ନଦୀନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋନୁଵର୍ଣ୍ଯତେ
ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ଏହିପରି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ମନ୍ଵଂତରାଣାଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଲ୍ପାନାଂ ଚୋପଵର୍ଣନମ୍। ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଲଯ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଜାସର୍ଗୋପଵର୍ଣନମ୍
ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଏବଂ କଳ୍ପମାନଙ୍କ ବିବରଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ କଥା କହାଯାଇଛି।