ଅନେନ ଵିଧିନା ଚୈଵ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ନରୋତ୍ତମଃ । ସର୍ଵଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସମ୍ଯଗେକଚିତ୍ତରତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ, ଏକ ମନେ ଲାଗି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ମହତ୍ଯରଣ୍ଯେ ଯଦ୍ଵୃତଂ ଭୂମିଦେଵ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରାତନ ଗଳ୍ପ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି; ଏହା ମହାବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ହେ ଭୂମିପତି, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵୋ ଲୋକେ ମହାଦୁଃଖାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଦେଶୋ ଦାସରକୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭାଗେ ଚ ପଶ୍ଚିମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଠାରେ ଦାସରକ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ—
ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵନ୍ମରୁର୍ଦେଶଃ ସର୍ଵସତ୍ଵଭଯଂକରଃ । ସୁତପ୍ତସିକତା ଭୂମିର୍ଯତ୍ର ଦୁଷ୍ଟା ମହୋରଗାଃ
ସେଠାରେ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, ମରୁ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ସେଠାର ଭୂମି ତପ୍ତ ବାଲିରେ ଢାକା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବଡ଼ ସାପ ରହନ୍ତି।
ଅଲ୍ପଚ୍ଛାଯାଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣା ମୃତପ୍ରାଣିସମାକୁଲା । ଶମୀଖଦିରପାଲାଶକରୀରୈଃ ପୀଲୁଭିଃ ସହ
ସେଠାରେ କମ୍ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ଗଛମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଭିତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଶମୀ, ଖଦିର, ପଳାଶ, କରୀର ଓ ପୀଲୁ ଗଛ ମିଶିଛି।
ତତ୍ର ଭୀମା ଦ୍ରୁମଗଣାଃ କଂଟକୈରଚିତା ଦୃଢୈଃ । ଜଗ୍ଧପ୍ରାଣଜନାକୀର୍ଣା ଯତ୍ର ଭୂର୍ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଗଛମାନେ ଦୃଢ଼ କାଁଟାରେ ଭରିଛି। ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମି ଏହି ଅବଶେଷରେ ଢାକା।
ତଥାପି ଜୀଵା ଜୀଵଂତି ସର୍ଵେ କର୍ମନିବଂଧନାତ୍ । ନୋଦକଂ ନୋଦକାଧାରା ଵିଦ୍ଵଂସ୍ତତ୍ର ବଲାହକାଃ
ତଥାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବଂଚି ରହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଜଳ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଜଳ ଧାରା ନାହିଁ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, କେଉଁଠି ମେଘ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପକ୍ଷାଂତରଗତୈଃ କୈଶ୍ଚିଚ୍ଛିଶୁଭିସ୍ତୃଷିତୈଃ ସମମ୍ । ଉତ୍କ୍ରାଂତଜୀଵିନୋ ଵିପ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନୁ ଖଗୋତ୍ତମାଃ
ଗଛର ଡାଳି ଭିତରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ, ତାଙ୍କ ଛୁଆଁ ସହିତ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ତିର, ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥାଵିଧେ ଦେଶେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈଵଵଶାଦ୍ଵଣିକ୍ । ନିଜସାର୍ଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମରୁଜାଂଗଲେ
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦେଶରେ, ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରରେ, ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ମରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବଭ୍ରାମୋଦ୍ଭ୍ରାଂତହୃଦଯଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ । କ୍ଵ ଗ୍ରାମଃ କ୍ଵ ଜଲଂ କ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ନ ବୁବୋଧ ହ
ସେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ। କେଉଁଠି ଗାଁ, କେଉଁଠି ପାଣି, ମୁଁ କେଉଁଠିଯାଉଛି—ତାଙ୍କୁ କିଛି ବୁଝି ପାରୁନଥିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରେତାନ୍ଦଦର୍ଶାସୌ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାଵ୍ଯାକୁଲେଂଦ୍ରିଯାନ୍ । ଉତ୍କଟାନ୍ଖଲିନୋ ଭୀମାନ୍ନିର୍ମାଂସାନ୍ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାନ୍
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ—କିଛି ପ୍ରେତ, ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ତିର, ଭୟଙ୍କର, ଦୁଷ୍ଟ, ମାଂସ ନଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର।
ପ୍ରେତସ୍କଂଧସମାରୂଢମେକଂ ଵିକୃତଦର୍ଶନମ୍ । ଦଦର୍ଶ ବହୁଭିଃ ପ୍ରେତୈଃ ସମଂତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ପ୍ରେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରେତର ମଣ୍ଡିରେ ବସିଛି, ତାଙ୍କ ଦେହ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଉଛି, ଚାରିପଟେ ଅନେକ ପ୍ରେତ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଅଗଚ୍ଛମାନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପ୍ରେତଶବ୍ଦପୁରଃସରମ୍ । ପ୍ରେତୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଘୋରାମଟଵୀମାଗତଂ ନରମ୍
ସେ ପ୍ରେତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ମଣିଷକୁ ଦେଖିଲେ—
ପ୍ରେତସ୍କଂଧାନ୍ମହୀଂ ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂତିକମୁପାଗମତ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵଣିକ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରେତର ମଣ୍ଡିରୁ ଅବତରି, ସେ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—
ଅସ୍ମିନ୍ଘୋରତରେ ଦେଶେ ପ୍ରଵେଶୋ ଭଵତଃ କଥମ୍ । ତମୁଵାଚ ଵଣିକ୍ଧୀମାନ୍ସାର୍ଥଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯ ମେ ଵନେ
‘ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦେଶକୁ ଆପଣ କିପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ?’ ତାହାକୁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାପାରୀ କହିଲେ—‘ମୁଁ ସାଥୀମାନେଠାରୁ ଭ୍ରମ ହୋଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ପ୍ରଵେଶୋ ଦୈଵଯୋଗେନ ପୂର୍ଵକର୍ମକୃତେନ ଚ । ତୃଷା ମେ ବାଧତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧା ଚୈଵ ଭୃଶଂ ତଥା
ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ମୋତେ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।’
ପ୍ରାଣାଂତିକମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ଭ୍ରମତୀଵ ମେ । ଅତ୍ରୋପାଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଜୀଵେଯଂ ଯେନ କେନଚିତ୍
‘ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି; ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି, କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ।’
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେ ପ୍ରେତସ୍ତଂ ଵଣିଜଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଫୁଲ୍ଲାଂ ଶମୀଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରତୀକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପ୍ରେତ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଫୁଲିଥିବା ଶମୀ ଗଛ ତଳେ ବସି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷା କର।’
କୃତାତିଥ୍ଯୋ ମଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଗମିଷ୍ଯସି ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ଵଣିକ୍ତୃଷ୍ଣଯାର୍ଦିତଃ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ହେଲେ, ପରେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଇପାରିବ।’ ଏଭଳି କହିଲେ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟାପାରୀ ତାହା ମାନିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରେତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗତଃ । ଫୁଲ୍ଲାଂ ସଵୃକ୍ଷାଂ ଶୀତୋଦାଂ ଵାରିଧାନୀଂ ମନୋରମାମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରେତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ଢେର ସୁନ୍ଦର ଜଳ ଓ ଏକ ଜଳାଶୟ ଥିଲା।
ଦଧ୍ଯୋଦନସମାଯୁକ୍ତାଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନେନ ସଂଯୁତାମ୍ । ଅଵତୀର୍ଯ ତତଃ ସ୍ଵନ୍ନଂ ପ୍ରାଦାଦତିଥଯେ ତଦା
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ, ଦହିଭାତ ଓ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତଳେ ଆସି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ସ ତତ୍ରାଶନମାତ୍ରେଣ ପରଂ ତୃପ୍ତିତ୍ଵମାଗତଃ । ଵିତୃଷ୍ଣୋ ଵିଜ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଠାରେ ଏହି ଭୋଜନ ମାତ୍ରରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଲୋଭ ଓ ଅସୁସ୍ଥତା ଶେଷ ହେଲା।
ତତଶ୍ଚ ପ୍ରେତାଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୋଽସ୍ମାଦ୍ଭାଗଂ କ୍ରମାଦ୍ଦଦୌ । ଦଧ୍ଯୋଦନାତ୍ସପାନୀଯାତ୍ପ୍ରେତାସ୍ତୃପ୍ତିଂ ପରାଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ପିତୃଗଣ ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ଦେଲେ; ଦହିଭାତ ଓ ପାଣିରୁ ପିତୃମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅତିଥିଂ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଚ ସର୍ଵତଃ । ତତଃ ସ୍ଵଯଂ ସ ବୁଭୁଜେ ଭୁକ୍ତଶେଷଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଅତିଥି ଓ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଜନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତଵତଃ ସ୍ଵନ୍ନଂ ପାନୀଯଂ ଚ କ୍ଷଯଂ ଯଯୌ । ପ୍ରେତାଧିପଂ ତତସ୍ତଂ ଵୈ ଵଣିଗ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ନିଜ ଭୋଜନ ଓ ପାଣି ଖାଇବା ସମୟରେ ସବୁ ଶେଷ ହେଲା; ତାପରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତତ୍ପରମଂ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଭାତି ମେ । ଅନ୍ନଂ ପାନଂ ଚ ପରମଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ କୁତସ୍ତଵ
ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ଏଠି ଏପରି ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି କିପରି ମିଳିଲା?
ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ତଥାନ୍ନେନ ତ୍ଵମେତାଂସ୍ତୁ ବହୂନପି । ଅତର୍ପଯଃ କଥଂ ତ୍ଵେତେ ନିର୍ମାଂସା ଭିନ୍ନକୁକ୍ଷଯଃ
ଏତେ ଥୋଡ଼ା ଖାଦ୍ୟରେ ତୁମେ କିପରି ଏତେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସହୀନ ଓ ଭିନ୍ନ ପେଟ ଥିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା?
କଥମସ୍ଯାଂ ସୁଘୋରାଯାମଟଵ୍ଯାଂ ଚ କୃତାଲଯାଃ । ତଦେତତ୍ସଂଶଯଂ ଛିଂଧି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏମାନେ କିପରି ନିଜ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵଣିଜା ପ୍ରେତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାଣିଜ୍ଯସକ୍ତସ୍ଯ ପୁରା ଜନ୍ମାତୀତେ ମମାନଘ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପିତୃଟି ବଣିକ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନିର୍ମଳ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ବ୍ୟବସାୟରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲି।'
ସକଲେ ନଗରେ ନାସ୍ତି ମମାନ୍ଯୋ ହି ଦୁରାତ୍ମକଃ । ଧନଲୋଭାନ୍ନ କସ୍ଯାପି ଦତ୍ତା ଭିକ୍ଷା ମଯା ତଦା
'ସମଗ୍ର ନଗରରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ କେହି ନଥିଲେ; ଧନ ଲୋଭରେ ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଇନଥିଲି।'