ଶିଵ ଉଵାଚ- ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ସା ଵୈ ସର୍ଵପ୍ରଦା ପୁଣ୍ଯା ହ୍ଯୁପଵାସେ ମହାଫଲା
ଶିବ କହିଲେ— ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସବୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ଉପବାସ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସଂଗମେ ସରିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ତାମୁପୋଷିତଃ । ଅଯତ୍ନାତ୍ସମଵାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵାଦଶ ଦ୍ଵାଦଶୀଫଲମ୍
ନଦୀମାନଙ୍କ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଅସୁବିଧା ବିନା ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁକ୍ତା ଯା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଅତୀଵ ମହତୀ ତସ୍ଯାଂ କୃତଂ ସର୍ଵମଥାକ୍ଷଯମ୍
ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣୋପେତା ଯଦା ଭଵତି ନାରଦ । ସଂଗମେ ସରିତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଲଭେଦ୍ଗୋଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, ନଦୀ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଜଲପୂର୍ଣଂ ତଦା କୁଂଭଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେ ସମୟରେ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁମ୍ଭ ରଖି, ତାହା ଉପରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧିବତ୍ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଦେଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପାଚିତମ୍ । ସୋଦକାଂଶ୍ଚ ନଵାନ୍କୁଂଭାନ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଦେବା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ନୂଆ ପାଣି ଭରା କୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦି ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ଫଲୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ସୁଶୋଭନୈଃ । ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂତ୍ରମେନମୁଦୀରଯେତ୍
ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଭୋଗ, ଫଳ ଓ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ହସ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଗୋଵିଂଦ ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁତ । ଅଘୌଘସଂକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିଅ।
ଅନ୍ନଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପୂତଂ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗେ । ପୁରାଣଜ୍ଞେ ଵିଶେଷେଣ ଵିଧିଵତ୍ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଏହା ପରେ, ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଚୈଵ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ନରୋତ୍ତମଃ । ସର୍ଵଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସମ୍ଯଗେକଚିତ୍ତରତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ, ଏକ ମନେ ଲାଗି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ମହତ୍ଯରଣ୍ଯେ ଯଦ୍ଵୃତଂ ଭୂମିଦେଵ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରାତନ ଗଳ୍ପ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି; ଏହା ମହାବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ହେ ଭୂମିପତି, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵୋ ଲୋକେ ମହାଦୁଃଖାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଦେଶୋ ଦାସରକୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭାଗେ ଚ ପଶ୍ଚିମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଠାରେ ଦାସରକ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ—
ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵନ୍ମରୁର୍ଦେଶଃ ସର୍ଵସତ୍ଵଭଯଂକରଃ । ସୁତପ୍ତସିକତା ଭୂମିର୍ଯତ୍ର ଦୁଷ୍ଟା ମହୋରଗାଃ
ସେଠାରେ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, ମରୁ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ସେଠାର ଭୂମି ତପ୍ତ ବାଲିରେ ଢାକା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବଡ଼ ସାପ ରହନ୍ତି।
ଅଲ୍ପଚ୍ଛାଯାଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣା ମୃତପ୍ରାଣିସମାକୁଲା । ଶମୀଖଦିରପାଲାଶକରୀରୈଃ ପୀଲୁଭିଃ ସହ
ସେଠାରେ କମ୍ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ଗଛମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଭିତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଶମୀ, ଖଦିର, ପଳାଶ, କରୀର ଓ ପୀଲୁ ଗଛ ମିଶିଛି।
ତତ୍ର ଭୀମା ଦ୍ରୁମଗଣାଃ କଂଟକୈରଚିତା ଦୃଢୈଃ । ଜଗ୍ଧପ୍ରାଣଜନାକୀର୍ଣା ଯତ୍ର ଭୂର୍ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଗଛମାନେ ଦୃଢ଼ କାଁଟାରେ ଭରିଛି। ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମି ଏହି ଅବଶେଷରେ ଢାକା।
ତଥାପି ଜୀଵା ଜୀଵଂତି ସର୍ଵେ କର୍ମନିବଂଧନାତ୍ । ନୋଦକଂ ନୋଦକାଧାରା ଵିଦ୍ଵଂସ୍ତତ୍ର ବଲାହକାଃ
ତଥାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବଂଚି ରହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଜଳ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଜଳ ଧାରା ନାହିଁ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, କେଉଁଠି ମେଘ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପକ୍ଷାଂତରଗତୈଃ କୈଶ୍ଚିଚ୍ଛିଶୁଭିସ୍ତୃଷିତୈଃ ସମମ୍ । ଉତ୍କ୍ରାଂତଜୀଵିନୋ ଵିପ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନୁ ଖଗୋତ୍ତମାଃ
ଗଛର ଡାଳି ଭିତରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ, ତାଙ୍କ ଛୁଆଁ ସହିତ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ତିର, ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥାଵିଧେ ଦେଶେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈଵଵଶାଦ୍ଵଣିକ୍ । ନିଜସାର୍ଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମରୁଜାଂଗଲେ
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦେଶରେ, ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରରେ, ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ମରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବଭ୍ରାମୋଦ୍ଭ୍ରାଂତହୃଦଯଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ । କ୍ଵ ଗ୍ରାମଃ କ୍ଵ ଜଲଂ କ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ନ ବୁବୋଧ ହ
ସେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ। କେଉଁଠି ଗାଁ, କେଉଁଠି ପାଣି, ମୁଁ କେଉଁଠିଯାଉଛି—ତାଙ୍କୁ କିଛି ବୁଝି ପାରୁନଥିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରେତାନ୍ଦଦର୍ଶାସୌ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାଵ୍ଯାକୁଲେଂଦ୍ରିଯାନ୍ । ଉତ୍କଟାନ୍ଖଲିନୋ ଭୀମାନ୍ନିର୍ମାଂସାନ୍ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାନ୍
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ—କିଛି ପ୍ରେତ, ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ତିର, ଭୟଙ୍କର, ଦୁଷ୍ଟ, ମାଂସ ନଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର।
ପ୍ରେତସ୍କଂଧସମାରୂଢମେକଂ ଵିକୃତଦର୍ଶନମ୍ । ଦଦର୍ଶ ବହୁଭିଃ ପ୍ରେତୈଃ ସମଂତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ପ୍ରେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରେତର ମଣ୍ଡିରେ ବସିଛି, ତାଙ୍କ ଦେହ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଉଛି, ଚାରିପଟେ ଅନେକ ପ୍ରେତ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଅଗଚ୍ଛମାନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପ୍ରେତଶବ୍ଦପୁରଃସରମ୍ । ପ୍ରେତୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଘୋରାମଟଵୀମାଗତଂ ନରମ୍
ସେ ପ୍ରେତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ମଣିଷକୁ ଦେଖିଲେ—
ପ୍ରେତସ୍କଂଧାନ୍ମହୀଂ ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂତିକମୁପାଗମତ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵଣିକ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରେତର ମଣ୍ଡିରୁ ଅବତରି, ସେ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—
ଅସ୍ମିନ୍ଘୋରତରେ ଦେଶେ ପ୍ରଵେଶୋ ଭଵତଃ କଥମ୍ । ତମୁଵାଚ ଵଣିକ୍ଧୀମାନ୍ସାର୍ଥଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯ ମେ ଵନେ
‘ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦେଶକୁ ଆପଣ କିପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ?’ ତାହାକୁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାପାରୀ କହିଲେ—‘ମୁଁ ସାଥୀମାନେଠାରୁ ଭ୍ରମ ହୋଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ପ୍ରଵେଶୋ ଦୈଵଯୋଗେନ ପୂର୍ଵକର୍ମକୃତେନ ଚ । ତୃଷା ମେ ବାଧତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧା ଚୈଵ ଭୃଶଂ ତଥା
ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ମୋତେ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।’
ପ୍ରାଣାଂତିକମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ଭ୍ରମତୀଵ ମେ । ଅତ୍ରୋପାଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଜୀଵେଯଂ ଯେନ କେନଚିତ୍
‘ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି; ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି, କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ।’
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେ ପ୍ରେତସ୍ତଂ ଵଣିଜଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଫୁଲ୍ଲାଂ ଶମୀଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରତୀକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପ୍ରେତ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଫୁଲିଥିବା ଶମୀ ଗଛ ତଳେ ବସି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପ୍ରତିକ୍ଷା କର।’
କୃତାତିଥ୍ଯୋ ମଯା ପଶ୍ଚାଦ୍ଗମିଷ୍ଯସି ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ଵଣିକ୍ତୃଷ୍ଣଯାର୍ଦିତଃ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ହେଲେ, ପରେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଇପାରିବ।’ ଏଭଳି କହିଲେ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟାପାରୀ ତାହା ମାନିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରେତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗତଃ । ଫୁଲ୍ଲାଂ ସଵୃକ୍ଷାଂ ଶୀତୋଦାଂ ଵାରିଧାନୀଂ ମନୋରମାମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରେତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ଢେର ସୁନ୍ଦର ଜଳ ଓ ଏକ ଜଳାଶୟ ଥିଲା।