ଵୈଷ୍ଣଵା ଯେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୁଵନେଽସ୍ମିନ୍ମହାମୁନେ। ତେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁସମାଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯାସ୍ତତ୍ଵକୋଵିଦୈଃ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
କଲୌ ଧନ୍ଯତମା ଲୋକେ ଶ୍ରୁତା ମେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜା କୃତା ତେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂଜନଂ କୃତମ୍
କଳିଯୁଗରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ ଲୋକ ହେଉଛନ୍ତି — ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ।
ମହାଦାନଂ କୃତଂ ତେନ ପୂଜିତା ଯେନ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ। ଫଲଂ ପତ୍ରଂ ତଥା ଶାକମନ୍ନଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଚ
ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେ ମହାଦାନ କରିଛନ୍ତି; ଫଳ, ପତ୍ର, ଶାକ, ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ—
ଵୈଷ୍ଣଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଧନ୍ଯା ଭୁଵି ସର୍ଵଦା। ଅର୍ଚିତୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପୂଜନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ଧନ୍ୟ; ଯେଉଁମାନେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ।
କୃତଂ ଯୈରର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେ ଵୈ ଧନ୍ଯତମା ମତାଃ। ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ପାତକାନ୍ନରଃ
ଯେମାନେ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ। ଅତୋ ଵୈ ଦର୍ଶନଂ ତେଷାଂ ସ୍ପର୍ଶନେ ସୁଖଦାଯକମ୍
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ, ବଡ଼ବ? ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମାନେ ବଡ଼ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଚାଯଂ ନାନ୍ତରଂ ଵର୍ତତେ କ୍ଵଚିତ୍। ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଵତ୍ସ ସର୍ଵଦା ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ସେପରି ଏହି ଭକ୍ତମାନେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ପୁତ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକ ଏଵ ତୁ ଯୈର୍ଵିପ୍ରୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଭୋଜ୍ଯତେ। ସହସ୍ରଂ ଭୋଜିତଂ ତେନ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ସମାନ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଷ୍ଣଵମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଂଶରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୈଷ୍ଣବ ମହିମା' ନାମକ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉପଵାସାସମର୍ଥାନାଂ ସଦୈଵାମରସତ୍ତମ । ଏକା ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯା ତାଂ ଵଦସ୍ଵ ମମାନଘ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେମାନେ ଉପବାସ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ କେଉଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପାପହୀନ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ସା ଵୈ ସର୍ଵପ୍ରଦା ପୁଣ୍ଯା ହ୍ଯୁପଵାସେ ମହାଫଲା
ଶିବ କହିଲେ— ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସବୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ଉପବାସ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସଂଗମେ ସରିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ତାମୁପୋଷିତଃ । ଅଯତ୍ନାତ୍ସମଵାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵାଦଶ ଦ୍ଵାଦଶୀଫଲମ୍
ନଦୀମାନଙ୍କ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଅସୁବିଧା ବିନା ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁକ୍ତା ଯା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଅତୀଵ ମହତୀ ତସ୍ଯାଂ କୃତଂ ସର୍ଵମଥାକ୍ଷଯମ୍
ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣୋପେତା ଯଦା ଭଵତି ନାରଦ । ସଂଗମେ ସରିତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଲଭେଦ୍ଗୋଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, ନଦୀ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଜଲପୂର୍ଣଂ ତଦା କୁଂଭଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେ ସମୟରେ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁମ୍ଭ ରଖି, ତାହା ଉପରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧିବତ୍ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଦେଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପାଚିତମ୍ । ସୋଦକାଂଶ୍ଚ ନଵାନ୍କୁଂଭାନ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଦେବା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ନୂଆ ପାଣି ଭରା କୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦି ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ଫଲୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ସୁଶୋଭନୈଃ । ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂତ୍ରମେନମୁଦୀରଯେତ୍
ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଭୋଗ, ଫଳ ଓ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ହସ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଗୋଵିଂଦ ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁତ । ଅଘୌଘସଂକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିଅ।
ଅନ୍ନଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପୂତଂ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗେ । ପୁରାଣଜ୍ଞେ ଵିଶେଷେଣ ଵିଧିଵତ୍ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଏହା ପରେ, ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଚୈଵ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ନରୋତ୍ତମଃ । ସର୍ଵଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସମ୍ଯଗେକଚିତ୍ତରତୋଽପି ସନ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ, ଏକ ମନେ ଲାଗି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ମହତ୍ଯରଣ୍ଯେ ଯଦ୍ଵୃତଂ ଭୂମିଦେଵ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରାତନ ଗଳ୍ପ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି; ଏହା ମହାବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ହେ ଭୂମିପତି, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵୋ ଲୋକେ ମହାଦୁଃଖାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଦେଶୋ ଦାସରକୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭାଗେ ଚ ପଶ୍ଚିମେ
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଠାରେ ଦାସରକ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ—
ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵନ୍ମରୁର୍ଦେଶଃ ସର୍ଵସତ୍ଵଭଯଂକରଃ । ସୁତପ୍ତସିକତା ଭୂମିର୍ଯତ୍ର ଦୁଷ୍ଟା ମହୋରଗାଃ
ସେଠାରେ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, ମରୁ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ସେଠାର ଭୂମି ତପ୍ତ ବାଲିରେ ଢାକା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବଡ଼ ସାପ ରହନ୍ତି।
ଅଲ୍ପଚ୍ଛାଯାଦ୍ରୁମାକୀର୍ଣା ମୃତପ୍ରାଣିସମାକୁଲା । ଶମୀଖଦିରପାଲାଶକରୀରୈଃ ପୀଲୁଭିଃ ସହ
ସେଠାରେ କମ୍ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ଗଛମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଭିତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଶମୀ, ଖଦିର, ପଳାଶ, କରୀର ଓ ପୀଲୁ ଗଛ ମିଶିଛି।
ତତ୍ର ଭୀମା ଦ୍ରୁମଗଣାଃ କଂଟକୈରଚିତା ଦୃଢୈଃ । ଜଗ୍ଧପ୍ରାଣଜନାକୀର୍ଣା ଯତ୍ର ଭୂର୍ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଗଛମାନେ ଦୃଢ଼ କାଁଟାରେ ଭରିଛି। ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୂମି ଏହି ଅବଶେଷରେ ଢାକା।
ତଥାପି ଜୀଵା ଜୀଵଂତି ସର୍ଵେ କର୍ମନିବଂଧନାତ୍ । ନୋଦକଂ ନୋଦକାଧାରା ଵିଦ୍ଵଂସ୍ତତ୍ର ବଲାହକାଃ
ତଥାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବଂଚି ରହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଜଳ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଜଳ ଧାରା ନାହିଁ, ଓ ପଣ୍ଡିତ, କେଉଁଠି ମେଘ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପକ୍ଷାଂତରଗତୈଃ କୈଶ୍ଚିଚ୍ଛିଶୁଭିସ୍ତୃଷିତୈଃ ସମମ୍ । ଉତ୍କ୍ରାଂତଜୀଵିନୋ ଵିପ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନୁ ଖଗୋତ୍ତମାଃ
ଗଛର ଡାଳି ଭିତରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ, ତାଙ୍କ ଛୁଆଁ ସହିତ ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ତିର, ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁଛି।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥାଵିଧେ ଦେଶେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈଵଵଶାଦ୍ଵଣିକ୍ । ନିଜସାର୍ଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମରୁଜାଂଗଲେ
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦେଶରେ, ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରରେ, ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ମରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବଭ୍ରାମୋଦ୍ଭ୍ରାଂତହୃଦଯଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ । କ୍ଵ ଗ୍ରାମଃ କ୍ଵ ଜଲଂ କ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ନ ବୁବୋଧ ହ
ସେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ। କେଉଁଠି ଗାଁ, କେଉଁଠି ପାଣି, ମୁଁ କେଉଁଠିଯାଉଛି—ତାଙ୍କୁ କିଛି ବୁଝି ପାରୁନଥିଲେ।