ଵିଷ୍ଣୋରଯଂ ଯତୋ ହ୍ଯାସୀତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵ ଉଚ୍ଯତେ। ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଵର୍ଣାନାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲାଯାଏ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯେଷାଂ ପୁଣ୍ଯତମାହାରସ୍ତେଷାଂ ଵଂଶେ ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵଃ। କ୍ଷମା ଦଯା ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଯେଷାଂ ଵୈ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜ
ଯାହାଙ୍କ ପରିବାରରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି କ୍ଷମା, ଦୟା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ରହିଛି — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ତୂଲଵତ୍। ହିଂସାଧର୍ମାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୌ ସ୍ଥିତାମତି:
ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ପାପ କପାସ ପରି ଗଲିଯାଏ; ଯାହାଙ୍କ ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଟେ, ସେମାନେ ହିଂସା ଓ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଧାରଯେତ୍ତୁ ଯଃ। ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଜାଂ ମାଲାଂ କଂଠେ ଵୈ ଧାରଯେଦ୍ଯତଃ
ଯିଏ ସଦା ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତଥା ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠିର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି—
ତିଲକାନି ଦ୍ଵାଦଶଧା ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଧାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଧର୍ମାଧର୍ମଂ ତୁ ଜାନାତି ଯଃ ସ ଵୈଷ୍ଣଵ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ତିଳକ ଲଗାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଯଜ୍ଞଯାଜକଃ। ଉତ୍ସଵାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍କୁର୍ଵଂତି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯିଏ ସଦା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚବିଶଟି ଉତ୍ସବ ପୁନିପୁନି ପାଳନ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ କୁଲଂ ଧନ୍ଯତମଂ ତେଷାଂ ଵୈ ଯଶ ଉଚ୍ଯତେ। ତେ ଵୈ ଲୋକେ ଧନ୍ଯତମା ଜାତା ଭାଗଵତା ନରାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଯଶ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାଗବତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ।
ଏକ ଏଵ କୁଲେ ଯସ୍ଯ ଜାତୋ ଭାଗଵତୋ ନରଃ। ତତ୍କୁଲଂ ତାରିତଂ ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ
ଏକ ପରିବାରରେ ଯଦି କେବଳ ଏକ ଲୋକ ଭାଗବତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ପୁନିପୁନି ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ହେ ବାଡ଼ବ।
ଅଣ୍ଡଜା ଉଦ୍ଭିଜାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଜରାଯୁଜ ଯୋନଯଃ। ତେ ତୁ ସର୍ଵେଽପି ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ଅଣ୍ଡରୁ, ଅଙ୍କୁରରୁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭରୁ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଯେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ସଦା। କିନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵର୍ଷେ ତେଭ୍ଯୋ ଧନ୍ଯତମା ଭୁଵି
ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ; କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବର୍ଷି, ମୁଁ କହିବି କିଏ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ।
ଵୈଷ୍ଣଵା ଯେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୁଵନେଽସ୍ମିନ୍ମହାମୁନେ। ତେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁସମାଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯାସ୍ତତ୍ଵକୋଵିଦୈଃ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
କଲୌ ଧନ୍ଯତମା ଲୋକେ ଶ୍ରୁତା ମେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜା କୃତା ତେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂଜନଂ କୃତମ୍
କଳିଯୁଗରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ ଲୋକ ହେଉଛନ୍ତି — ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ।
ମହାଦାନଂ କୃତଂ ତେନ ପୂଜିତା ଯେନ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ। ଫଲଂ ପତ୍ରଂ ତଥା ଶାକମନ୍ନଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଚ
ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେ ମହାଦାନ କରିଛନ୍ତି; ଫଳ, ପତ୍ର, ଶାକ, ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ—
ଵୈଷ୍ଣଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଧନ୍ଯା ଭୁଵି ସର୍ଵଦା। ଅର୍ଚିତୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପୂଜନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ଧନ୍ୟ; ଯେଉଁମାନେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ।
କୃତଂ ଯୈରର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେ ଵୈ ଧନ୍ଯତମା ମତାଃ। ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ପାତକାନ୍ନରଃ
ଯେମାନେ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ। ଅତୋ ଵୈ ଦର୍ଶନଂ ତେଷାଂ ସ୍ପର୍ଶନେ ସୁଖଦାଯକମ୍
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ, ବଡ଼ବ? ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମାନେ ବଡ଼ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଚାଯଂ ନାନ୍ତରଂ ଵର୍ତତେ କ୍ଵଚିତ୍। ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଵତ୍ସ ସର୍ଵଦା ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ସେପରି ଏହି ଭକ୍ତମାନେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ପୁତ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକ ଏଵ ତୁ ଯୈର୍ଵିପ୍ରୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଭୋଜ୍ଯତେ। ସହସ୍ରଂ ଭୋଜିତଂ ତେନ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ସମାନ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଷ୍ଣଵମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଂଶରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୈଷ୍ଣବ ମହିମା' ନାମକ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉପଵାସାସମର୍ଥାନାଂ ସଦୈଵାମରସତ୍ତମ । ଏକା ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯା ତାଂ ଵଦସ୍ଵ ମମାନଘ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେମାନେ ଉପବାସ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ କେଉଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପାପହୀନ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲେ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ସା ଵୈ ସର୍ଵପ୍ରଦା ପୁଣ୍ଯା ହ୍ଯୁପଵାସେ ମହାଫଲା
ଶିବ କହିଲେ— ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସବୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ଉପବାସ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସଂଗମେ ସରିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ତାମୁପୋଷିତଃ । ଅଯତ୍ନାତ୍ସମଵାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵାଦଶ ଦ୍ଵାଦଶୀଫଲମ୍
ନଦୀମାନଙ୍କ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଅସୁବିଧା ବିନା ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁକ୍ତା ଯା ଚ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଅତୀଵ ମହତୀ ତସ୍ଯାଂ କୃତଂ ସର୍ଵମଥାକ୍ଷଯମ୍
ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣୋପେତା ଯଦା ଭଵତି ନାରଦ । ସଂଗମେ ସରିତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଲଭେଦ୍ଗୋଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, ନଦୀ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଜଲପୂର୍ଣଂ ତଦା କୁଂଭଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେ ସମୟରେ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁମ୍ଭ ରଖି, ତାହା ଉପରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧିବତ୍ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଦେଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପାଚିତମ୍ । ସୋଦକାଂଶ୍ଚ ନଵାନ୍କୁଂଭାନ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଦେବା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ନୂଆ ପାଣି ଭରା କୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦି ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ଫଲୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ସୁଶୋଭନୈଃ । ପୁଷ୍ପାଂଜଲିଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂତ୍ରମେନମୁଦୀରଯେତ୍
ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଭୋଗ, ଫଳ ଓ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ହସ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଗୋଵିଂଦ ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଯୁତ । ଅଘୌଘସଂକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ବୁଧ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିଅ।
ଅନ୍ନଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପୂତଂ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗେ । ପୁରାଣଜ୍ଞେ ଵିଶେଷେଣ ଵିଧିଵତ୍ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଏହା ପରେ, ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।