ଚଂଦନେନ ସୁଗଂଧେନ ଗୋପିକାଚଂଦନେନ ତୁ । ଧାରଣଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ବିଶେଷକରି ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ଚାଂଡାଲୋଽପି ଭଵେଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋ ଧାରଣାଚ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପୁଂଡ୍ରମୃଜୁଂ ସୌମ୍ଯଂ ସଚିହ୍ନଂ ଧାରଯେଦ୍ଯଦି
ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କଲେ ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯଦି ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ସିଧା ଓ ମୃଦୁ ଚିହ୍ନ ସହିତ ପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ ।
ସ ଚାଂଡାଲୋଽପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ସଦା ଦ୍ଵିଜୈଃ । ଚାଂଡାଲାନାଂ ଗୃହେ ଦୂତାସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଚାଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରେ ତୁଳସୀ ଦେଖାଯାଏ ।
ତତ୍ରତ୍ଯା ତୁଲସୀ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଚେତସା
ସେଠାରେ ଥିବା ତୁଳସୀକୁ ଭକ୍ତିଭାବ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ମହେଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଇତି ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମମୁଖାନ୍ମୁଦ୍ଗଲୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । କଥଯିତ୍ଵା ମମାଗ୍ରେ ଵୈ ଗତୋ ଯାଦୃଚ୍ଛିକୋ ମୁନେ
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ — ଏପରି ଧର୍ମର ପଥ ବିଷୟରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଦ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି ।
ଗୋପିକାଚଂଦନଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତେ ଵୈ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତଦ୍ଗୃହଂ ତୀର୍ଥରୂପଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ଭାଷିତଂ କିଲ
ଯେଉଁଠି ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ରହିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଉଁଠିର ଘରକୁ ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ ସମାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ଶୋକମୋହୌ ନ ତତ୍ରାସ୍ତାଂ ନ ଭଵତ୍ଯଶୁଭଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଗୋପିକାଚଂଦନଂ ଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜସଦ୍ମନି
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ରହିଥାଏ, ସେଠି ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ନାହିଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ ।
ସୁଖିନଃ ପୂର୍ଵଜାସ୍ତେଷାଂ ସଂତତିର୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ସଦା । ଗୋପିକାଚଂଦନଂ ଯସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତତେଽହର୍ନିଶଂ ଗୃହେ
ଯେଉଁ ଘରେ ଦିନ ରାତି ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ରହିଥାଏ, ସେଠି ପୂର୍ବଜମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
ଗୋପୀପୁଷ୍କରଜା ମୃତ୍ସ୍ନା ପଵିତ୍ରା କାଯଶୋଧିନୀ । ଉଦ୍ଵର୍ତ୍ତନାଦ୍ଵିନଶ୍ଯଂତି ଵ୍ଯାଧଯୋ ହ୍ଯାଧଯଶ୍ଚ ଯେ
ଗୋପୀ ପୁଷ୍କରର ମାଟି ପବିତ୍ର ଓ ଦେହ ଶୁଧ୍ଧି କରେ; ଏହା ଲଗାଇଲେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ଅତୋ ଦେହେ ଧୃତଂ ପୁଂଭିର୍ମୁକ୍ତିଦଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍ । ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ତାଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରାଣି ସର୍ଵଦା
ଏହି ମାଟି ପୁରୁଷମାନେ ଦେହରେ ଧାରଣ କଲେ, ଏହା ମୁକ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ରହିଛି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ସବ ହୁଏ ।
ଗୋପିକାଚଂଦନଂ ଯାଵନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଦ୍ଵିଜ । ଇଦଂ ଧ୍ଯେଯମିଦଂ ପୂଜ୍ଯଂ ମଲଦୋଷଵିନାଶନମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ମଳ ଓ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ କରେ ।
ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ପର୍ଶନାଦେଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ । ଅଂତକାଲେ ତୁ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ପାଵନଂ ପରମ୍
ଏହାକୁ ଛୁଇଁଲେ ମାନବ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଏହା ମହା ପବିତ୍ରତା ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।
କିଂ ଵଦାମି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତିଦଂ ଗୋପିଚଂଦନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ ତଥା ଵୈ ମୂଲମୃତ୍ତିକା
ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୁଳସୀ କାଠ ଓ ମୂଳ ମାଟି ମଧ୍ୟ ।
ଗୋପିକାଚଂଦନଂ ଚୈଵ ତଥା ଵୈ ହରିଚଂଦନମ୍ । ଚତ୍ଵାରି ହ୍ଯେତାନି ସଂମୀଲ୍ଯ ଅଂଗମୁଦ୍ଵର୍ତଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଓ ହରି ଚନ୍ଦନ — ଏହି ଚାରିଟିକୁ ଏକସାଥି ମିଶାଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେହରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ।
ତେନ ତୀର୍ଥଂ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପେଷୁ ସର୍ଵଦା । ତିଲକଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ଗୋପିକାଚଂଦନଦ୍ରଵୈଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥ ସଦା ଲାଭ ହୁଏ; ଯିଏ ଗୋପିକା ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ତିଳକ କରେ ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ପିତୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ ତେନ ଗଯାଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ଵୈ କୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଗୟାରେ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଯେନ ଵା ପୁରୁଷେଣାପି ଵିଧୃତଂ ଗୋପିଚଂଦନମ୍ । ମଦ୍ଯପୋ ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ଗୋଘ୍ନୋ ଵା ବାଲହା ତଥା । ମୁଚ୍ଯତେ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଗୋପୀଚଂଦନଧାରଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ମଦପାନ କରୁଥିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବେ, ଗାଈ ମାରିଥିବେ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବେ, ତଥାପି ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ପିନ୍ଧିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସବୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ମହାପୁରାଣ ଅଂଶରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ, ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ମହିମା ବିଷୟରେ ସତଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ମହେଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ! ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକୋ ବ୍ରହତ୍ଯାଦିପାତକାତ୍
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ — ନାରଦ, ଶୁଣ! ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଲୋକେ ବଡ଼ ଦୋଷ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଇତ୍ୟାଦିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵୈ ଲକ୍ଷଣଂ ଯାଦୃକ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଯାଦୃଶଂ ଭଵେତ୍। ତାଦୃଶଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଚ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କଣ, ସ୍ୱରୂପ କେମିତି — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଵିଷ୍ଣୋରଯଂ ଯତୋ ହ୍ଯାସୀତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵ ଉଚ୍ଯତେ। ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଵର୍ଣାନାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲାଯାଏ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯେଷାଂ ପୁଣ୍ଯତମାହାରସ୍ତେଷାଂ ଵଂଶେ ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵଃ। କ୍ଷମା ଦଯା ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଯେଷାଂ ଵୈ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜ
ଯାହାଙ୍କ ପରିବାରରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି କ୍ଷମା, ଦୟା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ରହିଛି — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ତୂଲଵତ୍। ହିଂସାଧର୍ମାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୌ ସ୍ଥିତାମତି:
ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ପାପ କପାସ ପରି ଗଲିଯାଏ; ଯାହାଙ୍କ ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଟେ, ସେମାନେ ହିଂସା ଓ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଧାରଯେତ୍ତୁ ଯଃ। ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଜାଂ ମାଲାଂ କଂଠେ ଵୈ ଧାରଯେଦ୍ଯତଃ
ଯିଏ ସଦା ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତଥା ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠିର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି—
ତିଲକାନି ଦ୍ଵାଦଶଧା ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଧାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଧର୍ମାଧର୍ମଂ ତୁ ଜାନାତି ଯଃ ସ ଵୈଷ୍ଣଵ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ତିଳକ ଲଗାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଯଜ୍ଞଯାଜକଃ। ଉତ୍ସଵାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍କୁର୍ଵଂତି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯିଏ ସଦା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚବିଶଟି ଉତ୍ସବ ପୁନିପୁନି ପାଳନ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ କୁଲଂ ଧନ୍ଯତମଂ ତେଷାଂ ଵୈ ଯଶ ଉଚ୍ଯତେ। ତେ ଵୈ ଲୋକେ ଧନ୍ଯତମା ଜାତା ଭାଗଵତା ନରାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଯଶ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାଗବତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ।
ଏକ ଏଵ କୁଲେ ଯସ୍ଯ ଜାତୋ ଭାଗଵତୋ ନରଃ। ତତ୍କୁଲଂ ତାରିତଂ ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ
ଏକ ପରିବାରରେ ଯଦି କେବଳ ଏକ ଲୋକ ଭାଗବତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ପୁନିପୁନି ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ହେ ବାଡ଼ବ।
ଅଣ୍ଡଜା ଉଦ୍ଭିଜାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଜରାଯୁଜ ଯୋନଯଃ। ତେ ତୁ ସର୍ଵେଽପି ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ଅଣ୍ଡରୁ, ଅଙ୍କୁରରୁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭରୁ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଯେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ସଦା। କିନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵର୍ଷେ ତେଭ୍ଯୋ ଧନ୍ଯତମା ଭୁଵି
ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ; କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବର୍ଷି, ମୁଁ କହିବି କିଏ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ।