ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ବ୍ରହ୍ମଵାକ୍ଯାନୁଵର୍ତିନେ। ମାନଵଚ୍ଛଦ୍ମରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ଶଂସିତାତ୍ମନେ
ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ମାନବ ଛଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମନ କରେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ଚ ଯଂ ଵେଦ ଉପତସ୍ଥେ ସସଂଗ୍ରହଃ। ମତିମଂଥାନମାଵିଧ୍ଯ ଯେନାସୌ ଶ୍ରୁତିସାଗରାତ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ବେଦ ସହ ବେଦଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କଲା; ଯିଏ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୁତି ସାଗରକୁ ମଥିଲେ।
ପ୍ରକାଶୋ ଜନିତୋ ଲୋକେ ମହାଭାରତ ଚଂଦ୍ରମାଃ। ଭାରତଂ ଭାନୁମାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଦି ନ ସ୍ଯୁରମୀ ତ୍ରଯଃ
ସେ ଜଗତରେ ଆଲୋକ ଆଣିଲେ ଓ ମହାଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଲେ। ଏହି ତିନିଜଣ—ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ନଥାନ୍ତି, ତେବେ—
ତତୋଽଜ୍ଞାନତମୋଂଧସ୍ଯ କାଵସ୍ଥା ଜଗତୋ ଭଵେତ୍। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ଵ୍ଯାସଂ ଵିଦ୍ଧି ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତେବେ ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଯାନ୍ତା। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣ।
କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷାନ୍ମହାଭାରତକୃଦ୍ଭଵେତ୍। ତସ୍ମାଦହମୁପାଶ୍ରୌଷଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ପଦ୍ମନୟନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ମହାଭାରତ ରଚନାକାର ହେବେ? ତେଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।
ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ। ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯିଏ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମ୍ମାନିତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ସେଠାରୁ ପୁରାଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନୋପପାଦକମ୍। ତ୍ରିଵର୍ଗସାଧନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ତିନି ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ସାଧନ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏହି ପୁରାଣ ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ନିଃଶେଷେଷୁ ଚ ଲୋକେଷୁ ଵାଜିରୂପେଣ କେଶଵଃ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ସମାଦେଶାଦ୍ଵେଦାନାହୃତଵାନସୌ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, କେଶବ ଘୋଡ଼ା ରୂପେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଦକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଅଂଗାନି ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ପୁରାଣନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରମ୍। ଅସୁରେଣାଖିଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରମପହୃତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍କୃତମ୍
ଚାରିଟି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ପୁରାଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଅସୁର ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଅଧିନରେ ଗଲା।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣାଜହାର କଲ୍ପାଦାଵୁଦକାର୍ଣଵେ। ଅଶେଷମେତଦଵଦଦୁଦକାଂତର୍ଗତୋ ଵିଭୁଃ
ମାଛର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାଦ ଚ ମୁନୀନ୍ପ୍ରତିଵେଦାଂଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣସ୍ଯାଭଵତ୍ତଦା୫୦ 1.1.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭ ସେଇ ସମୟରେ ହେଲା।
କାଲେନାଗ୍ରହଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣସ୍ଯ ତଦା ଵିଭୁଃ। ଵ୍ଯାସରୂପସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସଂଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
କାଳକ୍ରମେ ପୁରାଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ ରହୁନଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣେନ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଜଗୌ। ତଦାଷ୍ଟାଦଶଧା କୃତ୍ଵା ଭୂଲୋକେସ୍ମିନ୍ପ୍ରକାଶିତଂ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହାକୁ କହିଥିଲେ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠାରଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯାପି ଦେଵଲୋକେଷୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ତଦେଵାତ୍ର ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ନିଵେଶିତମ୍
ଆଜିଯାଏଁ ଦେବଲୋକରେ ଏହା ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପାଦ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍। ସହସ୍ରଂ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ପଂଚଖଣ୍ଡୈସ୍ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡ ରହିଛି।
ତତ୍ରାଦୌ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପରମ୍। ସ୍ଵର୍ଗଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଣ୍ଡକମ୍
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ଭୂମି ଖଣ୍ଡ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପାତାଳ ଖଣ୍ଡ ଅଛି।
ପଞ୍ଚମଂ ଚ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍। ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମୁଦ୍ଭୂତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ପଞ୍ଚମ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ; ଏହି ମହାପଦ୍ମରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଯସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତତଃ। ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯନିର୍ମଲମ୍
ଏହି ପୁରାଣର କଥାବଳୀ ଏହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର।
ଦେଵଦେଵୋ ହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଯାଵନ୍ମାତ୍ରଂ ମରୀଚଯେ
ଦେବଦେବ ହରି ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—
ଏତଦେଵ ଚ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ପାଦ୍ମଂ ଲୋକେ ଜଗାଦ ଵୈ। ସର୍ଵଭୂତାଶ୍ରଯଂ ତଚ୍ଚ ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଥିବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ପାଦ୍ମଂ ତତ୍ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରାଣୀହ ପଠ୍ଯତେ। ପଂଚଭିଃ ପର୍ଵଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ଵ୍ଯାସକାରିତାତ୍
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ; ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ରଚିତ।
ପୌଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ପର୍ଵ ଯତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିରାଟ୍। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୀର୍ଥପର୍ଵ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଗ୍ରହଗଣାଶ୍ରଯମ୍
ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ପୌଷ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ବିରାଟ୍ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଟିର୍ଥ ଖଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ଅଛି।
ତୃତୀଯପର୍ଵଗ୍ରହଣା ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ। ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅନେକ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା ଅଛି; ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡରେ ବଂଶାବଳୀ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।
ପଂଚମେ ମୋକ୍ଷତତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵତତ୍ଵଂ ନିଗଦ୍ଯତେ। ପୌଷ୍କରେ ନଵଧା ସୃଷ୍ଟିଃ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମକାରିତା
ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ପୌଷ୍କର ଖଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନବଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଦେଵତାନାଂ ମୁନୀନାଂ ଚ ପିତୃସର୍ଗସ୍ତଥାପରଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେ ପର୍ଵତାଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵୀପାଃ ସପ୍ତ ସସାଗରାଃ
ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପର୍ବତ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ବିବରଣୀ ଅଛି।
ତୃତୀଯେ ରୁଦ୍ରସର୍ଗସ୍ତୁ ଦକ୍ଷଶାପସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଚତୁର୍ଥେ ସଂଭଵୋ ରାଜ୍ଞାଂ ସର୍ଵଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍
ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ବିବରଣା ଅଛି; ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶର କଥା ଅଛି।
ଅନ୍ତ୍ଯେପଵର୍ଗସଂସ୍ଥାନଂ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପୁରାଣେଽସ୍ମିତ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶେଷ ଖଣ୍ଡରେ ଅନ୍ତିମ ମାର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିବରଣୀ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣରେ ତୁମମାନେକୁ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯଶସୋ ନିଧାନମିଦଂ ପିତୄଣାମତିଵଲ୍ଲଭଂ ସ୍ଯାତ୍ ଇଦଂ ଚ ଦେଵସ୍ଯ ସୁଖାଯ ନିତ୍ଯମିଦଂ ମହାପାତକଭିଚ୍ଚ ପୁଂସାମ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିର ଧନ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହା ସଦା ଭଗବାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କର ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ନମସ୍ଯେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିମ୍। ଯ ଇମଂ କୁରୁତେ ଭାଵଂ ସୃଷ୍ଟିରୂପଂ ପ୍ରଧାନଵିତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ, ଯିଏ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନକୁ ଜାଣି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି।
ଲୋକକୃଲ୍ଲୋକତତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯୋଗଵିତ୍। ଅସୃଜତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ଲୋକଙ୍କୁ ସୃଜନ କରୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଯୋଗରେ ଅବିଚଳ ଓ ଯୋଗର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।