ଯମ ଉଵାଚ- କିଂ କାରଣମଦୃଶ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରାଯେଣ ଭଵତାଂ ନରାଃ । ସୁକୃତା ଦ୍ଵାଦଶୀଯୈସ୍ତୁ ଖ୍ଯାତା ଵୈତରଣୀ ନଦୀ
ଯମ କହିଲେ: 'ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ତାହାର କାରଣ କଣ? ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଉଜ୍ଜଯିନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଵା ଯମୁନାଯାଂ ଚ ଯେ ମୃତାଃ । ତିଲହସ୍ତିହିରଣ୍ଯାଦି ଦତ୍ତଂ ଯୈସ୍ତୁ ଗଵାହ୍ନିକମ୍
ଉଜ୍ଜୟିନୀ, ପ୍ରୟାଗ କିମ୍ବା ଯମୁନା ତୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଗୋଦିନିଆ ଦିନେ ତିଳ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଦୂତା ଊଚୁଃ - ତଦ୍ଵ୍ରତଂ କୀଦୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵମଶେଷତଃ । କିଂ ତତ୍ର ଦେଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୈସ୍ତଵତୋଷଦମ୍
ଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଇ ବ୍ରତ କିପରି ହୁଏ, ସବୁ ଖୁଲାସା କରି କହ। ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ କଣ କଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?'
ଯେନ କୃତା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ଵାଦଶୀ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷଜା । ଉପଵାସେ ଚ ତେନୈଵ କଥଂ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
'ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁପରି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଉପବାସ ସହ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା କିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ?'
ତଦ୍ଵ୍ରତଂ କେନ ଵିଧିନା କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥା ଵଦ । ସୁପ୍ରସନ୍ନେନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ଦଯାନିଧେ
ସେ ପୂଜା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପ୍ରକାରେ କରିବା ଦରକାର—ମୋତେ କହ। ଦୟାର ସାଗର, ଦୟା କରି ମଧୁର ଭାବେ କହ।
ଶ୍ରୀମୁଦ୍ଗଲ ଉଵାଚ- ଦୂତାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ତଦା । ସର୍ଵଂ ଵଦାମି ଭୋ ଦୂତା ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
ଶ୍ରୀମୁଦ୍ଗଳ କହିଲେ—ଦୂତମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—'ହେ ଦୂତମାନେ, ମୁଁ ଯେଉଁପରି ଦେଖିଛି ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିବି।'
ଯମ ଉଵାଚ- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦି ମାସେ ତୁ ଯା ଇମାଃ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷଜାଃ । ତାସୁ ପୂର୍ଵାସୁ ଵିଧିଵଦ୍ଦୂତା ଵୈତରଣୀଵ୍ରତମ୍
ଯମ କହିଲେ—ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ମାସରେ, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆସେ, ସେମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୂତମାନେ ବୈତରଣୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିମାସଂ ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଂ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯାଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଦୂତା ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ବ୍ରତଟି ପ୍ରତିମାସ କରିବା ଦରକାର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ। ହେ ଦୂତମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଉପଵାସସ୍ଯ ନିଯମଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁ ତୁଷ୍ଟିଦଃ । ଅଦ୍ଯ ମେ ଦେଵଦେଵେଶ ଉପଵାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଉପବାସର ନିୟମ ରଖିବା ଦରକାର, ଯାହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଆଜି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଉପବାସ ହେବ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେଂଦ୍ରିଯସ୍ଯ ଵୈକଲ୍ଯାଦ୍ଭୋଜନଂ ଯଚ୍ଚ ମୈଥୁନମ୍
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଭକ୍ତିଭାବ ସହିତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଯଦି ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ କ୍ଷମା କର।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷମ ମେ ଦେଵ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଏଵଂ ଵୈ ନିଯମଂ କୃତ୍ଵା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୀର୍ଥମାଵ୍ରଜେତ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ତ୍ରୁଟିକୁ ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି କ୍ଷମା କର। ଏପରି ନିୟମ ପାଳନ କରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ମୃଦ୍ଗୋମଯ ତିଲାନ୍ନୀତ୍ଵା ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତସଂପୂର୍ଣହେତଵେ
ମାଟି, ଗୋମୟ ଓ ତିଳ ନେଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯିବା ଦରକାର। ସେଠାରେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେତି ମଂତ୍ରେଣ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ
‘ଅଶ୍ୱକ୍ରାନ୍ତ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର—‘ଅଶ୍ୱ ଚକ୍ର, ରଥ ଚକ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ମାଟି।’
ମୃତ୍ତିକେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵସଂଚିତମ୍ । ତଯା ହତେନ ପାପେନ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ମାଟି, ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଯେଉଁ ପାପ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କର। ଏହି ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କାଶ୍ଯାଂ ଚୈଵ ତୁ ସଂଭୂତାସ୍ତିଲା ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁରୂପିଣଃ । ତିଲସ୍ନାନେନ ଗୋଵିଂଦଃ ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵ୍ଯପୋହତି
କାଶୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ। ତିଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଦେହୋଦ୍ଭଵା ଦେଵି ମହାପାପାପହାରିଣୀ । ସର୍ଵଂ ପାପଂ ହର ତ୍ଵଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ହି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମହାପାପ ଦୂର କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର। ସମସ୍ତଙ୍କ ତରଫରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତୁଲସୀପତ୍ରକଂ ଧୃତ୍ଵା ନାମୋଚ୍ଚାରଣପୂର୍ଵକମ୍ । ସ୍ନାନଂ ସୁକୃତିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧରି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟବନ୍ଧୁ ମନେ କହିଛନ୍ତି, ସେଭଳି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ପରିଧାଯ ସୁଵାସସୀ । ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାଂସ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ପୂଜନମ୍
ଏପରି ସ୍ନାନ କରି, ସୁଚିପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚାଵ୍ରଣଂ କୁଂଭଂ ପଂଚପଲ୍ଲଵସଂଯୁତମ୍ । ପଂଚରତ୍ନସମୋପେତଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗ୍ଗଂଧଵାସିତମ୍
ଢାକିଥିବା କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଦରକାର, ପାଞ୍ଚ ପତ୍ର ଲଗାଇ, ପାଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନୋହର।
ଜଲପୂର୍ଣଂ ସଦ୍ରଵ୍ଯଂଚ ତାମ୍ରପାତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ରସ୍ଥଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ଦେଵଂ ଦେଵଦେଵଂ ତପୋନିଧିମ୍
ପାତ୍ରଟିକୁ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂରି, ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଲଗାଇ, ସେଥିରେ ଦେବଦେବ ଶ୍ରୀଧର, ତପସ୍ଵୀଙ୍କ ଧାମ ବସିଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଣେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍କୁର୍ଯାତ୍ପୂଜାଂ ଗରୀଯସୀମ୍ । ମୃଦ୍ଗୋମଯାଦିରଚିତଂ ମଂଡଲଂ କାରଯେଚ୍ଛୁଭମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ରାଜା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମାଟି, ଗୋମୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ତଂଡୁଲୈଃ ଶୁକ୍ଲଧୌତୈଶ୍ଚ ଅଶ୍ମପିଷ୍ଟୈଶ୍ଚ କାରଯେତ୍ । ଧର୍ମରାଜଃ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ହସ୍ତାଦ୍ଯଵ ଯଵାନ୍ଵିତଃ
ଧୋଇଥିବା ଧାନ ଓ ପାଥରରେ ପିସିଥିବା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ହାତରେ ଓ ଅନ୍ୟଅଂଶରେ ଯବ ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ନଦୀଂ ଵୈତରଣୀଂ ତାମ୍ରାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତଦଗ୍ରତଃ । ପୂଜଯେଚ୍ଚ ପୃଥକ୍ସମ୍ଯକ୍ସମାଵାହନପୂର୍ଵକମ୍
ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ତାକୁ ଭଳିଭାବେ ଏବଂ ଅଲଗାଭାବେ, ପ୍ରଥମେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଵାହଯାମି ଦେଵେଶଂ ଯମଂ ଵୈ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣମ୍ । ଇହାଭ୍ଯେହି ମହାଭାଗ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ କୁରୁ କେଶଵ
ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ହେ କେଶବ, ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଇଦଂ ପାଦ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯଃ କାଂତ ସୋପଵିଷ୍ଟଂ ହରେ ପ୍ରଭୋ । ଵିଶ୍ଵୋଦ୍ଯାନରତୋ ନିତ୍ଯଂ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ହେ ଶ୍ରୀର ପ୍ରିୟ, ହେ ହରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବସିଛନ୍ତି, ଏହି ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛି। ଯିଏ ସଦା ବିଶ୍ୱର ବାଗିଚାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଭୂତିଦାଯ ନମଃ ପାଦାଵଶୋକାଯ ଚ ଜାନୁନୀ । ଉରୂ ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ନମଃ କଟିମ୍
ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଗୁଡ଼ିକୁ ନମସ୍କାର, ଶିବଙ୍କୁ ଉରୁରେ ନମସ୍କାର, ବିଶ୍ୱର ରୂପୀ ଆପଣଙ୍କ କଟିକୁ ନମସ୍କାର।
କଂଦର୍ପାଯ ନମୋ ମେଢ୍ରମାଦିତ୍ଯାଯ ଫଲଂ ତଥା । ଦାମୋଦରାଯ ଜଠରଂ ଵାସୁଦେଵାଯ ଵୈ ସ୍ତନୌ
କାମଦେବଙ୍କୁ ମେଢ଼ରେ ନମସ୍କାର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଳୁରେ ନମସ୍କାର, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଜଠରରେ ନମସ୍କାର, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତନରେ ନମସ୍କାର।
ଶ୍ରୀଧରାଯ ମୁଖଂ କେଶାନ୍କେଶଵାଯେତି ଵୈ ନମଃ । ପୃଷ୍ଠଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧରାଯେତି ଚରଣୌ ଵରଦାଯ ଚ
ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ମୁହଁରେ ନମସ୍କାର, କେଶବଙ୍କୁ କେଶରେ ନମସ୍କାର, ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଙ୍କୁ ପିଠରେ ନମସ୍କାର, ବରଦଙ୍କୁ ପାଦରେ ନମସ୍କାର।
ସ୍ଵନାମ୍ନା ଶଂଖଚକ୍ରାସିଗଦାପରଶୁପାଣଯେ । ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଶିର ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ 6.66.
ଯିଏ ନିଜ ନାମରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଖଡ଼ଗ, ଗଦା, ପରଶୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ନମସ୍କାର।
ମତ୍ସ୍ଯଂ କୂର୍ମଂ ଚ ଵାରାହଂ ନାରସିଂହଂ ଚ ଵାମନମ୍ । ରାମଂ ରାମଂ ଚ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ବୁଧଂ କଲ୍କିଂ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ, କଳ୍କି—ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।