ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞେ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହାତ୍ମନଃ। ମାଗଧଶ୍ଚୈଵ ସୂତଶ୍ଚ ତମସ୍ତୌତାଂ ନରେଶ୍ଵରମ୍
ମହାତ୍ମା ବେନିୟ ପୃଥୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ମାଗଧ ଓ ସୂତ, ସେ ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟେନାଥ ତଯୋର୍ଦ୍ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା। ସୂତାଯ ସୂତଵିଷଯୋ ମଗଧୋ ମାଗଧାଯ ଚ
ତାପରେ, ରାଜା ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ସୂତଙ୍କୁ ସୂତଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମାଗଧଙ୍କୁ ମାଗଧ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଲେ।
ତତ୍ର ସୂତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୂତୋ ନାମେହ ଜାଯତେ। ଐନ୍ଦ୍ରେ ସତ୍ରେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଗ୍ରହଯୁକ୍ତେ ବୃହସ୍ପତୌ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏକ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଜଗତରେ ସେ ସୂତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ।
ତମେଵେଂଦ୍ରଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯେ ତତ୍ର ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶିଷ୍ଯହସ୍ତେନ ଯତ୍ପୃକ୍ତମଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ
ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ସେଠାରେ ସୂତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହେଲା, ତାହା ଗୁରୁଙ୍କ ହବିଷ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ଅଧରୋତ୍ତରଧାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣସଂକରମ୍। ଯେତ୍ର କ୍ଷତ୍ରାତ୍ସମଭଵନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯୋନିତଃ
ଉପର ଓ ତଳ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଜାତିମିଶ୍ରଣ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀର ଗର୍ଭରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପୂର୍ଵେଣୈଵ ତୁ ସାଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଵୈଧର୍ମାସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ମଧ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ସୂତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ କ୍ଷେତ୍ରୋପଜୀଵିନଃ
ପୂର୍ବପରି ଏହାଙ୍କ ସାଧାରଣତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ଜୀବିକା ଚାଳିବା।
ପୁରାଣେଷ୍ଵଧିକାରୋ ମେ ଵିହିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈରିହ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମମହଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ପୁରାଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧିକାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ଆପଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ, ମୋତେ ପଚାରିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଭୁଵି ବ୍ରୂଯାଂ ପୁରାଣମୃଷିପୂଜିତମ୍। ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଵାସଵଂ ସମପଦ୍ଯତ
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ପୁରାଣ କହିବି। ପିତୃମାନେ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା ବାସବଙ୍କ ଘରେ ଗଲେ।
ଅପଧ୍ଯାତା ଚ ପିତୃଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯଗର୍ଭେ ବଭୂଵ ସା। ଅରଣୀଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯଜନ୍ମନଃ
ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅରଣି ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଉପକରଣ, ସେ ଧର୍ମିକ ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ପୂତାତ୍ମା ମହର୍ଷିସ୍ତୁ ପରାଶରାତ୍। ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃତ୍ଵା ନମଃ ସତ୍ଯାଯ ଵେଧସେ
ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ମହାର୍ଷି ପରାଶରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ଭଗବାନ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ବ୍ରହ୍ମଵାକ୍ଯାନୁଵର୍ତିନେ। ମାନଵଚ୍ଛଦ୍ମରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ଶଂସିତାତ୍ମନେ
ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ମାନବ ଛଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମନ କରେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ଚ ଯଂ ଵେଦ ଉପତସ୍ଥେ ସସଂଗ୍ରହଃ। ମତିମଂଥାନମାଵିଧ୍ଯ ଯେନାସୌ ଶ୍ରୁତିସାଗରାତ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ବେଦ ସହ ବେଦଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କଲା; ଯିଏ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୁତି ସାଗରକୁ ମଥିଲେ।
ପ୍ରକାଶୋ ଜନିତୋ ଲୋକେ ମହାଭାରତ ଚଂଦ୍ରମାଃ। ଭାରତଂ ଭାନୁମାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଦି ନ ସ୍ଯୁରମୀ ତ୍ରଯଃ
ସେ ଜଗତରେ ଆଲୋକ ଆଣିଲେ ଓ ମହାଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଲେ। ଏହି ତିନିଜଣ—ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ନଥାନ୍ତି, ତେବେ—
ତତୋଽଜ୍ଞାନତମୋଂଧସ୍ଯ କାଵସ୍ଥା ଜଗତୋ ଭଵେତ୍। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ଵ୍ଯାସଂ ଵିଦ୍ଧି ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତେବେ ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଯାନ୍ତା। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣ।
କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷାନ୍ମହାଭାରତକୃଦ୍ଭଵେତ୍। ତସ୍ମାଦହମୁପାଶ୍ରୌଷଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ପଦ୍ମନୟନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ମହାଭାରତ ରଚନାକାର ହେବେ? ତେଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।
ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ। ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯିଏ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମ୍ମାନିତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ସେଠାରୁ ପୁରାଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନୋପପାଦକମ୍। ତ୍ରିଵର୍ଗସାଧନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ତିନି ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ସାଧନ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏହି ପୁରାଣ ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ନିଃଶେଷେଷୁ ଚ ଲୋକେଷୁ ଵାଜିରୂପେଣ କେଶଵଃ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ସମାଦେଶାଦ୍ଵେଦାନାହୃତଵାନସୌ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, କେଶବ ଘୋଡ଼ା ରୂପେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଦକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଅଂଗାନି ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ପୁରାଣନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରମ୍। ଅସୁରେଣାଖିଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରମପହୃତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍କୃତମ୍
ଚାରିଟି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ପୁରାଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଅସୁର ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଅଧିନରେ ଗଲା।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣାଜହାର କଲ୍ପାଦାଵୁଦକାର୍ଣଵେ। ଅଶେଷମେତଦଵଦଦୁଦକାଂତର୍ଗତୋ ଵିଭୁଃ
ମାଛର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାଦ ଚ ମୁନୀନ୍ପ୍ରତିଵେଦାଂଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣସ୍ଯାଭଵତ୍ତଦା୫୦ 1.1.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭ ସେଇ ସମୟରେ ହେଲା।
କାଲେନାଗ୍ରହଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରାଣସ୍ଯ ତଦା ଵିଭୁଃ। ଵ୍ଯାସରୂପସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସଂଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
କାଳକ୍ରମେ ପୁରାଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ ରହୁନଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣେନ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଜଗୌ। ତଦାଷ୍ଟାଦଶଧା କୃତ୍ଵା ଭୂଲୋକେସ୍ମିନ୍ପ୍ରକାଶିତଂ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହାକୁ କହିଥିଲେ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠାରଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯାପି ଦେଵଲୋକେଷୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ତଦେଵାତ୍ର ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ନିଵେଶିତମ୍
ଆଜିଯାଏଁ ଦେବଲୋକରେ ଏହା ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପାଦ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍। ସହସ୍ରଂ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ପଂଚଖଣ୍ଡୈସ୍ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡ ରହିଛି।
ତତ୍ରାଦୌ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପରମ୍। ସ୍ଵର୍ଗଖଣ୍ଡଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଣ୍ଡକମ୍
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ଭୂମି ଖଣ୍ଡ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପାତାଳ ଖଣ୍ଡ ଅଛି।
ପଞ୍ଚମଂ ଚ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍। ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମୁଦ୍ଭୂତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ପଞ୍ଚମ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ; ଏହି ମହାପଦ୍ମରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଯସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତତଃ। ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯନିର୍ମଲମ୍
ଏହି ପୁରାଣର କଥାବଳୀ ଏହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର।
ଦେଵଦେଵୋ ହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା। ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଯାଵନ୍ମାତ୍ରଂ ମରୀଚଯେ
ଦେବଦେବ ହରି ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—
ଏତଦେଵ ଚ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ପାଦ୍ମଂ ଲୋକେ ଜଗାଦ ଵୈ। ସର୍ଵଭୂତାଶ୍ରଯଂ ତଚ୍ଚ ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଥିବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।