ଦାନଂ ଦଯା ଦମ ଇତି ସର୍ଵତ୍ର ହି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ଯଂ ଵୈ ମହତାମପି
ଦାନ, ଦୟା ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସବୁଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଶୁଣିଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତେ, ମହାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାକୁ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରଵେ ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଶରୀରଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍ । ତତ୍ର ଦାନପ୍ରଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵଲ୍ଲଭତାମିଯାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀର, ପୁଅ ଓ ନାତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଶୂଦ୍ରେଣ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଯସ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରଃ ଶୂଦ୍ରେଣ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଉଭୌ ତୌ ପାପିନୌ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯଦି ଏକ ଶୂଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଦୁହେଁ ଏ ଶୂଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ହିଂସାମତିଂ ଯଦାଦତ୍ତେ ଶୂଦ୍ରୋ ଵୈ ପାପସତ୍ତମଃ । ଏକଵିଂଶତିକୁଲଂ ତେନ ନରକଂ ପ୍ରତିପାତ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ହିଂସା ପ୍ରବୃତ୍ତି ଧାରଣ କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ହୋଇ, ଏହି କାରଣରୁ ଏକୋଇଶି ପିଢ଼ିକୁ ନରକକୁ ପଠାଏ।
କଲୌ ପାଖଂଡିନଃ ଶୂଦ୍ରା ଦୃଶ୍ଯଂତେ ବହଵୋ ଭୁଵି । ତେଷାଂ ସଂଭାଷଣାଦେଵ ନରକୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜ
କଳିଯୁଗରେ ବହୁତ ପାଖଣ୍ଡୀ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାହେବା ମାତ୍ରରେ ନରକ ଲାଗିଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରତା ଯେ ଚ ଗାଯତ୍ରୀଜାପିନୋ ଦ୍ଵିଜ । ତେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଦିନେ ଦିନେ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଦିନକୁ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ।
ଶଂଖଚକ୍ରଧରା ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମେଷୁ ସଂମତାଃ । ଵେଦଧର୍ମରତା ନିତ୍ଯଂ ପଂକ୍ତିପାଵନପାଵନାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ସଦା ବେଦ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଓ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯମିଦଂ କର୍ମ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତୈଃ ସଦା ନରୈଃ । କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ
ଏହି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନେ ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ବାଡ଼ବ।
ତେ ଧନ୍ଯାଃ ପୃଥିଵୀ ମଧ୍ଯେ ନରା ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଭୁଵି । ତେଷାଂ କୁଲଂ ଧନ୍ଯତମଂ ଜାତିର୍ଧନ୍ଯତମା ସ୍ମୃତା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ବୈଷ୍ଣବ, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମଧୁ ଭକ୍ଷଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୁପ୍ତେ ଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ । ମହତ୍ପାପଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ଜନେ ଯଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଯିଏ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶୁଏଇଥିବାବେଳେ ମଧୁ ଖାଏ, ସେ ବଡ଼ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏବେ ଶୁଣ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଦାଡିମଂ ମାତୁଲିଗଂ ଚ ନାଲିକେରଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ଫଳ, ସେ ଲାଭ କରେ। କିନ୍ତୁ ଦାଡିମ୍ବ, ବାତାପି ଓ ନାଳିକେର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵୋ ଵୈମାନିକୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଵିତ୍ତଵାନ୍ସୁଭଗଶ୍ଚୈଵ କୁଲେ ଶ୍ରୀମତି ଜାଯତେ
ଅନ୍ତେ ସେ ଦେବତା ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଧନୀ ଓ ଶ୍ରୀମତି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
ଯଃ କ୍ଷିପେଦେକଭକ୍ତେନ ନରୋ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଯାଵଂତି ଚ ମୁହୂର୍ତାନି ଉଦିତୋଦିତଭାସ୍କରେ
ଯିଏ ଚାରି ମାସ ଧରି ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ ଦାନ କରେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
ତାଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵ୍ରୀହୀଂଶ୍ଚ ଯଵଗୋଧୂମାନ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ
ସେ ତେତିକି ହଜାର ବର୍ଷ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଚାଉଳ, ଯବ ଓ ଗହୁଁ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକେ କୃତେ ଵିଧିଵଦ୍ଵୈ ସଦକ୍ଷିଣେ । ଯତ୍ଫଲଂ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ମାନି ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଫଳ ଏକ ମଣିଷ ପାଇଥାଏ।
ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ବହୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଜାଯତେ । ତୁଲସୀତିଲଦର୍ଭୈଶ୍ଚ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଚ ତର୍ପଣମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ, ତିଳ ଓ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଓ ବହୁପୁତ୍ର ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ । ଯଦା ସୁପ୍ତେ ହୃଷୀକେଶେ କୁର୍ଯାଚ୍ଚୈତତ୍ତ୍ରଯାନ୍ଵିତମ୍
ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ହୃଷୀକେଶ ଶୁଅନ୍ତି, ସେଇ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସେଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ତେଽପି ଯୁଗସହସ୍ରାଣି ମୋଦଂତେ ଵିଷ୍ଣୁସଂନିଧୌ । ପଦଂ ଵା ପଦମର୍ଦ୍ଧଂ ଵା ଋଚାଂ ଚାର୍ଦ୍ଧଋଚାଂ ତଥା
ସେମାନେ ଭି ହଜାର ହଜାର ଯୁଗ ଧରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏକ ପଦ, ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ଚରଣ ମାତ୍ର ଗାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଵିଷ୍ଣ୍ଵଗ୍ରେ ଯେ ପ୍ରଗାଯଂତି ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵୈ ନ ସଂଶଯଃ । ମୈଥୁନଂ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସୁପ୍ତେ ଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ ଶୁଅଥିବାବେଳେ ମିଥୁନ ସମ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—
ଏକମନ୍ଵଂତରଂ ସୋଽପି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଦଧିଦୁଗ୍ଧଂ ତଥା ତକ୍ରଂ ଗୁଡଂ ଶାକଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଦହି, ଦୁଧ, ତକ୍ର, ଗୁଡ଼, ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ—
ଵର୍ଜନାଦେଵ ଭୋ ଵିପ୍ର ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ନ ସଂଶଯଃ । ସ୍ନାନମାମଲକେନୈଵ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଚ ମାନଵାଃ
ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆମଳକ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରନ୍ତି—
ଦିନେଦିନେ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ଚ ତେ ମୁନେ । ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ପାପହରଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ହେ ମୁନି; ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ପାପ ହରିଥାଏ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯତାରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ମିତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ପୁରା । ସଂଧ୍ଯାମୌନଂ ଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭୁଂକ୍ତେ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ତିନି ଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମୌନ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଚାରି ମାସ ଖାଆନ୍ତି—
ମନ୍ଵଂତରାଣି ଚତ୍ଵାରି ଵୈକୁଂଠେ ମୋଦତେ ପୁନଃ । ସ୍ଵଯଂପାକୀ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଭୁଂକ୍ତେ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ସେମାନେ ଚାରିଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଚାରି ମାସ ନିଜେ ରାନ୍ଧିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି—
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଇଂଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଚତୁରୋ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାନ୍ମୌନଂ ଚୈଵ ସମାଚରେତ୍
ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଚାରି ମାସ ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି—
ସ ଚ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚ ତଦନଂତରମ୍ । ମୌନଭୋଜୀ ନରୋ ଯସ୍ତୁ କଦାଚିନ୍ନାଵସୀଦତି
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମୌନରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଅବନତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ମୌନେନ ଭୁଂଜମାନାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତାଃ । କୃମିକୀଟସମାଯୁକ୍ତଂ ପକ୍ଵାନ୍ନମଶୁଚୀ ଭଵେତ୍
ମୌନରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କୀଟ, ପୋକା ମିଶିଥିବା ପକା ଭାତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଗଵାଂ ମାଂସସମଂ ଜ୍ଞେଯମନ୍ନଂ ଚାପି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତଦନ୍ନମଶୁଚି ଜ୍ଞେଯଂ ଗ୍ରସତେ ମାନୁଷୋ ଯଦି
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଏପରି ଭାତକୁ ଗୋମାଂସ ସମାନ ମନ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ମଣିଷ ଏପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାତ ଖାଏ—
ଏତଦ୍ଵୈ ଭୋଜନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପ୍ରିଯଂ ସଦା । ତୋଷିତୋ ହି ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ତେନ ଦତ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ଭୋଜନ ସଦା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ମୌନେନ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ତା ନ ସଂଶଯଃ । ସଂଜଲ୍ପନ୍ଭୁଂଜତେ ଯସ୍ତୁ ତେନାନ୍ନମଶୁଚୀ ଭଵେତ୍
ମୌନରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଲୋକେ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଖାଉଥିବାବେଳେ କଥାହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ଭାତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।