ପଂଚଗଵ୍ଯାଶନୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ଚାଂଦ୍ରାଯଣଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ ଲୋକାନ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍
ଯେ ପଣ୍ଡିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ପାଏ; ଯିଏ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଲୋକମାନେକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ—
ସ ଵ୍ଯାସରୂପୀ ଵିଷ୍ଣ୍ଵଗ୍ରେ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଲଭେତ୍ । ତୁଲସୀଦଲପୂଜାଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
—ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ୟାସ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରୋକ୍ଷଣକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନମପ୍ସରସାଂ ଲଭେତ୍ । ଶୀତାଂବୁନା ଗୃହେ ସ୍ନାନାତ୍ନିର୍ମଲଂ ଦେହମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଦିବ୍ୟ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କ୍ରିୟା କଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନ ପାଏ; ଘରେ ଢଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ମିଳିଯାଏ।
ଉଷ୍ଣୋଦକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ନାନଂ ଵୈ ପୌଷ୍କରଂ ଲଭେତ୍ । ପତ୍ରେଷୁ ଯୋ ନରୋ ଭୁଂକ୍ତେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଗରମ ପାଣି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ମିଳେ; ଯିଏ ପତ୍ରରେ ଖାଏ, ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଫଳ ପାଏ।
ଭୁଂକ୍ତେ ଶିଲାଯାଂ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଜମ୍ । ଧର୍ମୋଦଯଜଲତ୍ଯାଗୀ ନ ରୋଗୈଃ ପରିଭୂଯତେ
ଯିଏ ସଦା ପାଥର ଉପରେ ବସି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପ୍ରୟାଗର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ଯିଏ ଭୋଜନ ଆରମ୍ଭରେ ପାଣି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ କେବେ ରୋଗରେ ପଡ଼େନି।
ତାମ୍ରପାତ୍ରେଷୁ ଭୁଂଜାନୋ ନୈମିଷଂ ଫଲମାପ୍ରୁଯାତ୍ । କାଂସ୍ଯପାତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶେଷପାତ୍ରମୁପାଚରେତ୍
ଯିଏ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଫଳ ପାଏ; କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲାଭେ ସର୍ଵପାତ୍ରାଣାଂ ମୃନ୍ମଯଂ ପାତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵଗୃହୀତୈଃ କୃତୈର୍ଵାପି ପାତ୍ରୈଃ ପାଲାଶସଂଭଵୈଃ
ସମସ୍ତ ପାତ୍ର ନ ମିଳିଲେ, ମାଟିର ପାତ୍ର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିମ୍ବା ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିବା, କିମ୍ବା ପଳାଶ ପତ୍ରରୁ ବନାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତୁ ସଂଵତ୍ସରଂ ପୂର୍ଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ । ପାତ୍ରୈର୍ଵା ଭୋଜନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସେଵତେ ତତ୍ସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯିଏ ପୂରା ବର୍ଷ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ଏହି ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେମାନେ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣସମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମପାତ୍ରେଷୁ ଭୋଜନେ । ଏକୈକଂ ଭୋଜନଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ବ୍ରହ୍ମପତ୍ରେଷୁ ଭୁଂଜତଃ
ବ୍ରହ୍ମପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ସମାନ ମନାଯାଏ । ପ୍ରତିଟି ଭୋଜନ, ଯଦି ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରହ୍ମପାତ୍ରରେ କରନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ମିଳେ ।
ତ୍ରିରାତ୍ରେଣ ସମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ ତିନି ରାତିରେ ମହାପାପ ନାଶ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେତିକି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ।
ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ଚୈଵ ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନ ଚାପି ନରକଂ ପଶ୍ଯେତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରେଷୁ ଭୋଜନାତ୍
ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କଲେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ କେବେ ନରକ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯାତି ଵୈକୁଂଠେଽନ୍ଯୋ ଜନଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏଷ ବ୍ରହ୍ମ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପାପହା ସର୍ଵକାମଦଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଲେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷ, ପାପ ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ମଧ୍ଯମଂ ଵର୍ଜିତଂ ପତ୍ରଂ ଶୂଦ୍ରଜାତେର୍ନୃପୋତ୍ତମ । ଭୁଂଜନ୍ନରକମାପ୍ନୋତି ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ହେ ରାଜା, ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ପତ୍ର ବର୍ଜିତ । ଯଦି ଏହି ପତ୍ର ଭୋଜନ କରିବେ, ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ବର୍ଷ ଅଛନ୍ତି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକ ଭୋଗିବେ ।
ଵର୍ଜଯେନ୍ମଧ୍ଯମଂ ପତ୍ରଂ ଶେଷପତ୍ରେଷୁ ଭୋଜନମ୍ । ମଧ୍ଯପତ୍ରେ ଚ ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଭୋଜନଂ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜ
ମଧ୍ୟମ ପତ୍ର ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ । ଯଦି ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟମ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ପାପୀ ହୁଏ ।
କପିଲାଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା । କପିଲାଂ ଦୋହଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରୋ ଭୁଂକ୍ତେ ନିଜେ ଗୃହେ
କପିଳା ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଯଦି ଶୂଦ୍ର କପିଳା ଦୁଧ ଦୋହନ କରି ନିଜ ଘରେ ଭୋଜନ କରେ,
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ । କୃମିଯୋନିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପଶୁଯୋନିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । କୀଟ ଯୋନିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ପଶୁ ଯୋନି ଲଭେ ।
କପିଲଂ ଯୋହ୍ଯନଡ୍ଵାହଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵାତ୍ର ଵାହଯେତ୍ । ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ତାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ନାରଦ 6.64.
ଯଦି ଶୂଦ୍ର କପିଳା ଗାଈକୁ ଭାର ବହାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ, ହେ ନାରଦ, ଗାଈର ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ।
କୁଂଭୀପାକେଷୁ ପଚ୍ଯେତ ସ ନରୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅଜା ଚୈଵ ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସେ ଲୋକ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ରନ୍ଧାଯାଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଯଦି ଶୂଦ୍ର ଘରେ ଛାଗ ରଖାଯାଏ ।
ତସ୍ଯା ଵୈ ଦୁଗ୍ଧପାନେନ ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀହ ରୌରଵମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ ଵ୍ଯାପାରୋ ଯସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହାର ଦୁଧ ପିଲେ ଶୂଦ୍ର ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ । ଯଦି ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କାମ କରୁଛନ୍ତି,
ସ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦବାହ୍ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ କୌଲିକ ଉଚ୍ଯତେ । ଵ୍ଯାପାରେ ପ୍ରେରିତୋ ଵିପ୍ରଃ ଶୂଦ୍ରାଜ୍ଞାଂ ଚ କରୋତି ଯଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ବାହ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର କୌଳିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନିଲେ,
ଯାଵତ୍ପଦାନି ଚଲତେ ତାଵଦ୍ଭଵତି ନାରକୀ । ଉଦକାର୍ଥଂ ତୁ ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ଶୂଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ଗୃହେ
ସେ ଯେତେ ପଦ ଚାଲିବେ, ସେତେ ଦିନ ନରକରେ ରହିବେ । ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଘରେ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ପଠାଯାନ୍ତି,
ତଦୁଦକଂ ମଦ୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ପୀତ୍ଵା ଵୈ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଶୂଦ୍ରେଣ ସର୍ଵଦା ନିତ୍ଯଂ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନେ
ସେଇ ପାଣି ମଦ ସମାନ, ତାହା ପିଲେ ନରକକୁ ଯାଏ । ଶୂଦ୍ର ସଦା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ।
ତେଷାଂ ଚୈଵ ତୁ ଵୈ ଭକ୍ତିଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପରଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ ସୁଖ ଭୋଗି, ପରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ।
ପାଂଚଭୌତିକମେତଦ୍ଧି ଅନର୍ଥକମୁଦାହୃତମ୍ । ଅତୋ ଦେଯଂ ହି ଗୁରଵେ ଯତୋଽନଂତଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହା ପାଞ୍ଚଭୌତିକ ଏବଂ ଅନର୍ଥକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହିକାରଣରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହାରୁ ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ ।
ଅସ୍ମିନ୍କଲିଯୁଗେ ଘୋରେ ପାପାଚାରେ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ନିଂଦାଂ କୁର୍ଵଂତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଲୋକମାନେ ପାପ କର୍ମ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ।
ନିଂଦଯା ଲଭତେ ଦୁଃଖଂ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ନାନାଧର୍ମାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ କଲୌ ଚୈଵ ମହାମତେ
ନିନ୍ଦା କରିଲେ ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ । କଳିଯୁଗରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଧର୍ମ ଚଳିଥାଏ, ହେ ମହାମତି ।
ଧର୍ମୋଽଯଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ଲୋକେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦଃ । ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ନରଃ କୋଽପି ମହୀତଲେ
ଏହି ଧର୍ମଟି ଏ ଜଗତରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହା ନିତି, ଇଚ୍ଛା, ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେମାନେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ ରୋଗୈଃ ପରିପୀଡ୍ଯତେ । ବହୁପୁତ୍ରୋ ଧନୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯକୁଷ୍ଠୀ ଜାଯତେ ନରଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏନାହିଁ। ସେ ବହୁ ସନ୍ତାନ ଓ ଧନରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ଥାଏନାହିଁ।
ନକ୍ତଭୋଜୀ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅଯାଚିତେନ ଚାପ୍ନୋତି ଵାପୀକୂପକ୍ରିଂଯା ଫଲମ୍
ଯିଏ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ। ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ ନକରି ଏହି ପ୍ରକାର ଉପବାସ କଲେ, ପୋକରା ଓ କୂଆଁ ତିଆରି କରିବାର ଫଳ ମିଳେ।
ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵୈ ଦ୍ରୋହଂ ପ୍ରାଣହିଂସାପରାଙ୍ମୁଖଃ । ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମ ଇତି ଵେଦେଷୁ ଗୀଯତେ
ଯିଏ ଦ୍ରୋହକୁ ଛାଡ଼ି ଜୀବମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଦୂରେ ରହେ, ତାହାକୁ ଅହିଂସା ବୋଲି ବେଦରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ରୂପେ କହାଯାଇଛି।