ଇତିହାସପୁରାଣାର୍ଥଂ ଵ୍ଯାସଃ ସମ୍ଯଗୁପାସିତଃ। ଦୁଦୋହିଥମତିଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯାଂ ଶୁଭାଂ
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ତୁମ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପୁରାଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇଥିଲା।
ଅମୀଷାଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରତି ସମ୍ପ୍ରତି। ଶୁଶ୍ରୂଷାଽସ୍ତେ ମହାବୁଦ୍ଧେ ତଛ୍ରାଵଯିତୁମର୍ହସି
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଅ।
ସର୍ଵେ ହୀମେ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନାଗୋତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନଂଶାନ୍ପୁରାଣୋକ୍ତାଞ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଗୋତ୍ରରୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସକ। ପୁରାଣରେ ଯେଉଁଅଂଶ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସଂପୂର୍ଣେ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେସ୍ମିଂସ୍ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରାଵଯ ଵୈ ମୁନୀନ୍। ପାଦ୍ମଂ ପୁରାଣଂ ସର୍ଵେଷାଂ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ଏହି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କଥାହେବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମତି।
କଥଂ ପଦ୍ମଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ର କଥଂ ନ୍ଵଭୂତ୍। ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତେନ କଥଂ ସୃଷ୍ଟିଃ କୃତା ତାଂ ତୁ ତଥା ଵଦ
ପଦ୍ମ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଆସିଲେ? ଯିଏ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ସେ ସତ୍ୟ ଘଟଣାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହ।
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭାଂ ଗିରମ୍। ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ରୌମହର୍ଷଣିଃ
ଏଭଳି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସେ ମଧୁର ଓ ଶୁଭ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଲୌମହର୍ଷଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋସ୍ମି ଭଵଦ୍ଭିରିହ ଚୋଦନାତ୍। ପୁରାଣାର୍ଥଂ ପୁରାଣଜ୍ଞୈଃ ସର୍ଵଧର୍ମପରାଯଣୈଃ
ମୁଁ ତୁମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ତୁମମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ତାହାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ସୁଵିଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ଵଃ। ଧର୍ମ ଏଷ ତୁ ସୂତସ୍ଯ ସଦ୍ଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ସନାତନଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେସବୁ ତୁମକୁ କହିବି; କାରଣ ଏହିଟି ସୂତଙ୍କ ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଯାହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମାନିଛନ୍ତି।
ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍। ଵଂଶାନାଂ ଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ସ୍ତୁତୀନାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶ ପାଳନ କରିବା, ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଇତିହାସପୁରାଣେଷୁ ଦୃଷ୍ଟା ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ନ ହି ଵେଦେଷ୍ଵଧୀକାରଃ କଶ୍ଚିତ୍ସୂତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବେଦରେ କୌଣସି ସୂତଙ୍କର ଅଧିକାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ହି ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞେ ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହାତ୍ମନଃ। ମାଗଧଶ୍ଚୈଵ ସୂତଶ୍ଚ ତମସ୍ତୌତାଂ ନରେଶ୍ଵରମ୍
ମହାତ୍ମା ବେନିୟ ପୃଥୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ମାଗଧ ଓ ସୂତ, ସେ ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟେନାଥ ତଯୋର୍ଦ୍ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା। ସୂତାଯ ସୂତଵିଷଯୋ ମଗଧୋ ମାଗଧାଯ ଚ
ତାପରେ, ରାଜା ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ସୂତଙ୍କୁ ସୂତଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମାଗଧଙ୍କୁ ମାଗଧ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଲେ।
ତତ୍ର ସୂତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୂତୋ ନାମେହ ଜାଯତେ। ଐନ୍ଦ୍ରେ ସତ୍ରେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଗ୍ରହଯୁକ୍ତେ ବୃହସ୍ପତୌ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏକ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଜଗତରେ ସେ ସୂତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ।
ତମେଵେଂଦ୍ରଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯେ ତତ୍ର ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶିଷ୍ଯହସ୍ତେନ ଯତ୍ପୃକ୍ତମଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ
ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ସେଠାରେ ସୂତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହେଲା, ତାହା ଗୁରୁଙ୍କ ହବିଷ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ଅଧରୋତ୍ତରଧାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣସଂକରମ୍। ଯେତ୍ର କ୍ଷତ୍ରାତ୍ସମଭଵନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯୋନିତଃ
ଉପର ଓ ତଳ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଜାତିମିଶ୍ରଣ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀର ଗର୍ଭରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପୂର୍ଵେଣୈଵ ତୁ ସାଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଵୈଧର୍ମାସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ମଧ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ସୂତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ କ୍ଷେତ୍ରୋପଜୀଵିନଃ
ପୂର୍ବପରି ଏହାଙ୍କ ସାଧାରଣତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ଜୀବିକା ଚାଳିବା।
ପୁରାଣେଷ୍ଵଧିକାରୋ ମେ ଵିହିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈରିହ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମମହଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ପୁରାଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧିକାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ଆପଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ, ମୋତେ ପଚାରିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଭୁଵି ବ୍ରୂଯାଂ ପୁରାଣମୃଷିପୂଜିତମ୍। ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଵାସଵଂ ସମପଦ୍ଯତ
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ପୁରାଣ କହିବି। ପିତୃମାନେ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା ବାସବଙ୍କ ଘରେ ଗଲେ।
ଅପଧ୍ଯାତା ଚ ପିତୃଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯଗର୍ଭେ ବଭୂଵ ସା। ଅରଣୀଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯଜନ୍ମନଃ
ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅରଣି ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଉପକରଣ, ସେ ଧର୍ମିକ ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ପୂତାତ୍ମା ମହର୍ଷିସ୍ତୁ ପରାଶରାତ୍। ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃତ୍ଵା ନମଃ ସତ୍ଯାଯ ଵେଧସେ
ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ମହାର୍ଷି ପରାଶରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ଭଗବାନ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ବ୍ରହ୍ମଵାକ୍ଯାନୁଵର୍ତିନେ। ମାନଵଚ୍ଛଦ୍ମରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ଶଂସିତାତ୍ମନେ
ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ମାନବ ଛଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମନ କରେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ଚ ଯଂ ଵେଦ ଉପତସ୍ଥେ ସସଂଗ୍ରହଃ। ମତିମଂଥାନମାଵିଧ୍ଯ ଯେନାସୌ ଶ୍ରୁତିସାଗରାତ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ବେଦ ସହ ବେଦଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କଲା; ଯିଏ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୁତି ସାଗରକୁ ମଥିଲେ।
ପ୍ରକାଶୋ ଜନିତୋ ଲୋକେ ମହାଭାରତ ଚଂଦ୍ରମାଃ। ଭାରତଂ ଭାନୁମାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଦି ନ ସ୍ଯୁରମୀ ତ୍ରଯଃ
ସେ ଜଗତରେ ଆଲୋକ ଆଣିଲେ ଓ ମହାଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଲେ। ଏହି ତିନିଜଣ—ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ନଥାନ୍ତି, ତେବେ—
ତତୋଽଜ୍ଞାନତମୋଂଧସ୍ଯ କାଵସ୍ଥା ଜଗତୋ ଭଵେତ୍। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ଵ୍ଯାସଂ ଵିଦ୍ଧି ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତେବେ ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଯାନ୍ତା। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣ।
କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷାନ୍ମହାଭାରତକୃଦ୍ଭଵେତ୍। ତସ୍ମାଦହମୁପାଶ୍ରୌଷଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ପଦ୍ମନୟନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ମହାଭାରତ ରଚନାକାର ହେବେ? ତେଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।
ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଦ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ। ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯିଏ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମ୍ମାନିତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ସେଠାରୁ ପୁରାଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତ।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନୋପପାଦକମ୍। ତ୍ରିଵର୍ଗସାଧନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ତିନି ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ସାଧନ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏହି ପୁରାଣ ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ନିଃଶେଷେଷୁ ଚ ଲୋକେଷୁ ଵାଜିରୂପେଣ କେଶଵଃ। ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ସମାଦେଶାଦ୍ଵେଦାନାହୃତଵାନସୌ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, କେଶବ ଘୋଡ଼ା ରୂପେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଦକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଅଂଗାନି ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ପୁରାଣନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରମ୍। ଅସୁରେଣାଖିଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରମପହୃତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍କୃତମ୍
ଚାରିଟି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ପୁରାଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଅସୁର ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଅଧିନରେ ଗଲା।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣାଜହାର କଲ୍ପାଦାଵୁଦକାର୍ଣଵେ। ଅଶେଷମେତଦଵଦଦୁଦକାଂତର୍ଗତୋ ଵିଭୁଃ
ମାଛର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଥିଲେ।